ၵၢၼ်မႃးထိုင်ဢၵ်ႉမၢင်ၸၢင်ႈ လူဝ်ႇဆက်သွယ်တႃႇၽၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း၊ ၽၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၶွင်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇယူႇလီ လႄႈ ၽူႈပၼ်တီႈယူႇဢၼ်မီးဝႂ် သီးသီ။ မိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇ ဢမ်ႇမီးပွတ်းတႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်တူဝ်လဵဝ် တႃႇလူင်းသဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းမႃးထိုင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼင်ႇၵႂၢမ်းၵူၼ်းမႂ်ႇ။ ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶွင် မီးတင်းၵၢတ်ႇၶွင်ၵိၼ်ၶွင်ၶွင်ႇ၊ ႁၢၼ်ႉၶၢႆၶွင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၵၢတ်ႇလူင်၊ ႁၢၼ်ႉၶၢႆၶွင်ၵူႈလွင်ႈ လႄႈ ၽူႈၶၢႆၶွင်ဢွၼ်ႇလၢႆးဢၼ်လူင်းသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉ။ ၶွင်ၵိၼ်လႄႈၵႃႈၶၼ် ၶိုၼ်ႈၵပ်းၵၼ်တီႈၼႃႈလိၼ်၊ ၶၢဝ်းၵႃလ၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်း။ ၵၢၼ်ၵႂႃႇလဵၼ်ႈ မီးၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႂ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းလႄႈၸုမ်းၵူၼ်း၊ ပွႆး၊ ႁၢၼ်ႉၼမ်ႉၼဵင်ႈ၊ လဵၼ်ႈၵီးလႃႇ၊ ၵႂႃႇယဵမ်ႈတူၺ်းလွင်ႈၵူၼ်းလႄႈ ၵႂႃႇၼွၵ်ႈဝဵင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝႂ်ၶႂၢင်ႉ၊ ၶေႃႈၵၢၼ်မၵ်းၵတ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ မႆႈၾႃႉ၊ ၶေႃႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ လႄႈ ငဝ်းလၢႆးလွင်ႈလွတ်ႈၽေး ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ႈထိုင်ယၢပ်ႇ။ လွင်ႈယူႇလီၽႄၵၼ်ၵႂႃႇၼႂ်းႁူင်းယႃလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵလိၼ်ၼိၵ်ႉပုဂ္ဂလိၵ၊ ၵလိၼ်ၼိၵ်ႉၸွႆႈထႅမ်၊ NGO၊ ၽူႈပၼ်ဝန်သၢင်ႈၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်း လႄႈ ၽူႈႁူမ်ႈမိုဝ်း UN ဢမ်ႇၼၼ် WHO။ တီႈဢၼ်မီးၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸမ်သုတ်း ၸၢင်ႈပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ယူႇလီၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ (Rural Health Centre)၊ Sub-Rural Health Centre (ႁူင်းၵၢၼ်ယူႇလီယွႆႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ)၊ Township Hospital (ႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း) ဢမ်ႇၼၼ် ၵလိၼ်ၼိၵ်ႉ၊ လႄႈမီးၸုမ်းၵႂႃႇထိုင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇလီၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်း တႃႇၸွႆႈထႅမ်ပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ႈထိုင်ယၢပ်ႇ။ ၵၢၼ်လဵင်ႉတူဝ်သတ်းလူဝ်ႇမီးၵၢၼ်ပၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇၵူႈဝၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄလွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်၊ ၵၢၼ်ယူတ်းယႃတူဝ်သတ်း လႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်တႃႇၵႂႃႇတၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် ပၼ်တီႈယူႇမႂ်ႇ၊ လႄႈၵလိၼ်ၼိၵ်ႉၵမ်ႈၼမ်ၶွၼ်ႈဝႆႉၼႂ်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇလႄႈ မၼ်းတလေး။ ၵၢၼ်ဆက်သွယ်ၶိုၼ်ႈၵပ်းၵၼ်တီႈၽႃႇသႃႇမိူင်းမၢၼ်ႇ၊ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၽႃႇသႃႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉသဵင်မိုဝ်း၊ SMS၊ ၶေႃႈမုၼ်း၊ ပို့စ်၊ လၢႆးတၢင်းၵူႈၸိူဝ်းၼိူဝ်ဢွၼ်ႇလၢႆး လႄႈ ၵပ်းသိုဝ်ႇတေႃႇၽၢႆႇဢၼ်မီးဢမ်းၼၢတ်ႈ။ ၾႆးၾႃႉ၊ ၶွင်ႇၶၢႆးၼႄႇဝိူၵ်ႉ၊ ငဝ်းလၢႆးတိုၵ်းတေႃး လႄႈ ၽူႈပၼ်ဝန်သၢင်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ၼႆႉၼႄႇလႆႈႁိုဝ်။ ၶၢဝ်ႇၶိုၼ်ႈၵပ်းၵၼ်တီႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ ရေဒီယို၊ ႁၢင်ႈႁၢင်ႈဢွၼ်ႇလၢႆး၊ ၵၢၼ်ထ่ายทอดสด၊ ၸုမ်းလူင်ႇၼႂ်းၼႄႇဝိူၵ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၽႃႇသႃႇမိူင်းမၢၼ်ႇ၊ ၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈၵၢၼ်မၵ်းၵတ်း၊ ၵၢၼ်ပႂ်ႉတူၺ်း၊ လႄႈ ၵၢၼ်ပိၵ်ႉၵၢၼ်ဆက်သွယ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူဝ်ႇတႅၵ်ႇၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇလၢႆၽၢႆႇလႄႈ မီးလၢႆးတၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇၶွင်ႇၶၢႆး။ ယိုၼ်းၵႂႃႇမႃးမီးတင်းလူတ်ႉၵႃး၊ လူတ်ႉၾႆး၊ ၵႃး၊ လူတ်ႉၶိူင်ႈ၊ လူတ်ႉထိပ်ႇ၊ တႆးတိၼ်၊ ႁိူဝ်းလႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ်ၼႂ်းမိူင်း။ ၼႂ်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ မီး Yangon Bus Service (YBS) (ၵၢၼ်လူတ်ႉၵႃးပတ်ႉယၢၼ်ႇၵုင်ႇ)၊ ပိူင်ၶၢဝ်းတၢင်းယၢဝ်းၸၢင်ႈၸႂ်ႉ Myanma Railways (လူတ်ႉၾႆးမိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇ)၊ လူတ်ႉၵႃးဢွၵ်ႉဝဵင်း ဢမ်ႇၼၼ် Inland Water Transport (IWT) (ၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃးၼႂ်းၼမ်ႉ)။ ယူႇသဝ်းမီးတင်း ၵၢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်၊ ၶၢႆႁိူၼ်း၊ ၶွၼ်းတူဝ်းမီၼီယမ်၊ ၶူင်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ တီႈယူႇသဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၵႂႃႇမႃးၼွၵ်ႈပိူင်။ မီးၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်တႅၵ်ႇၵၼ်။ ၸွမ်းၼင်ႇ 2024 Myanmar Population and Housing Census (သဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းလႄႈႁိူၼ်းယေးမိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇ ပီ 2024)၊ ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်း 84.6% ပဵၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ယူႇသဝ်းလႄႈ 10.9% ပဵၼ်ႁိူၼ်းၶၢႆ၊ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝဵင်း 69.0% ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်လႄႈ 23.2% ပဵၼ်ၵူၼ်းၶၢႆ။ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေႃႇလူဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၽူႈပၼ်ဝန်သၢင်ႈ၊ ငဝ်းလၢႆးၶဝ်ႈထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်၊ ၵႃႈၶၼ်တင်းမူတ်း၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်လူဝ်ႇ၊ ၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃး၊ လၢႆးပၼ်ငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် လၢႆးၸွပ်ႇၸอง လႄႈ လၢႆးတၢင်းသၢင်ႈထႅင်ႈ မိူဝ်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵိုတ်းယင်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢင်ႇၸၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇ
ၸၢတ်ႈပၢင်ႇၸၢတ်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇ မီးတင်းလွင်ႈမႃးထိုင်၊ ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶွင်၊ ၶဝ်ႈၽၵ်း၊ ၵၢၼ်ၵႂႃႇလဵၼ်ႈ၊ လွင်ႈယူႇလီ၊ တူဝ်သတ်းလဵင်ႉ၊ ၵၢၼ်ဆက်သွယ်၊ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ၊ ယိုၼ်းၵႂႃႇမႃး လႄႈ ယူႇသဝ်း။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်၊ ၵႃႈၶၼ်၊ ၵၢၼ်ပိုတ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ လႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇမႃးၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇၵၼ်ၼႂ်းဝဵင်း၊ တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ လႄႈ တီႈဢၼ်မီးလွင်ႈတိုၵ်းတေႃး။ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းဝၼ်းဝၼ်း မၵ်းၵႆႉပူၵ်းပွင်ႇၽၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၶွမ်ႇပၼီႇပုဂ္ဂလိၵ၊ ၸုမ်းၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်မီးဝႂ် လႄႈ ၵၢၼ်ပၼ်ဝန်သၢင်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ လႄႈတေႃႇလူဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းငဝ်းလၢႆးတီႈၼၼ်ႈယူႇယၢမ်းလဵဝ်။
Tip
ႁႂ်ႈထွမ်ႇတူၺ်းၸၢတ်ႈပၢင်ႇၸၢတ်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇ ၼင်ႇၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢႆလၢႆဢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼင်ႇၵၢၼ်ပၼ်ဝန်သၢင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းတင်းမူတ်းဢၼ်လဵဝ်။ ႁဵတ်းသဵၼ်ႈၵပ်းသိုဝ်ႇလႄႈ လၢႆးတၢင်းသၢင်ႈထႅင်ႈဢၼ်ယႃႇၵႃႈ တႃႇၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူႈဝၼ်း၊ လႄႈၵူတ်ႇထတ်းၶိုၼ်းၶဝ်ႈထိုင်၊ ၵႃႈၶၼ်၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလႄႈၶၢဝ်းတၢင်း မိူဝ်ႈၼႃႈလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေး လႅၵ်ႈလၢႆႈ။ တီႈဢၼ်ၶွင်ႇၶၢႆး ဢမ်ႇၼၼ် ယိုၼ်းၵႂႃႇမႃး ဢမ်ႇၼႄႇလႆႈ၊ ႁႂ်ႈမီးလၢႆးတၢင်းၼမ်ၼမ် တႃႇၵပ်းၽူႈပၼ်ဝန်သၢင်ႈလႄႈ ႁပ်ႉဢဝ်ၵၢၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇ။