တီႈယူႇႁိူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

ၵၢၼ်တီႈယူႇႁိူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၸွမ်းလၢႆးၶဝ်ႈထိုင် ဢမ်ႇၼၼ် မၢႆမၼ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းပိူင်လဵဝ်။ Ministry of Construction လႄႈ Department of Urban and Housing Development (DUHD) မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၢတ်ႈမိူင်း၊ သမ်ႉၽူႈၽၢႆႇ State/Region၊ ၸုမ်း Nay Pyi Taw၊ City Development Committees၊ General Administration Department လႄႈ land offices ၵုမ်းပၢင်ႁိူၼ်းမၢင်ၽၢႆႇ။ Yangon City Development Committee (YCDC) ၵဵဝ်ႇတႃႇ Yangon။ Department of Agricultural Land Management and Statistics ၵုမ်းမၢႆလိၼ်ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈလမ်ႇလွင်ႈ။ လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ office ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်ၼႂ်းဝဵင်း၊ region လႄႈဝၢၼ်ႈ။ Census Myanmar Population and Housing 2024 ၵဵပ်း 7,780,926 ၼႃႈႁိူၼ်း။ 84.6% မီးႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ 10.9% ႁိူၼ်းငႃ။ ၼႂ်းဝဵင်းပႅၵ်ႇၵၼ်: 69.0% ယူႇႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ 23.2% ငႃ။ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 93.9% ယူႇႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ 3.6% ငႃ။ ၶေႃႈမၢႆၼႆႉသပ်းလႅင်းလၢႆးယူႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈၵူႈၵေႃႉယူႇမီး title တၢင်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈၵၼ်ငႃပဵၼ်လိၵ်ႈ။ ၵုင်ႇႁိူၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈပႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်း။ ႁိူၼ်းသၢမ်ႁွင်ႇပဵၼ်ၶนาดႁၼ်ၼမ်သုတ်း 34.2% ႁိူၼ်း။ ႁိူၼ်းႁွင်ႇလဵဝ်မီး 16.0% ၼႂ်းဝဵင်း၊ 8.9% ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ။ ၼမ်လိူဝ်သွင်ၵေႃႉယူႇႁွင်ႇၼိုင်ႈၼႂ်း 9.5% ၼႃႈႁိူၼ်းတူဝ်ႈမိူင်း၊ 11.9% ဝဵင်း၊ 8.0% ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ။ ၾႆးၾႃႉလိုင်းမႃးထိုင် 66.3% ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၶဝ်ႈပႃးမွၵ်ႈ 91% ၼႂ်းဝဵင်းလႄႈ 52% ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ။ ၾႆးလႅတ်ႇမီး 19.8% ၼႃႈႁိူၼ်း၊ မွၵ်ႈ 3% ၼႂ်းဝဵင်းလႄႈ 30% ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ။ 81% ႁိူၼ်းမီးႁွင်ႈႁုင်ၽၢႆႇၽႄ၊ 10% ဝဵင်းလႄႈ 7% ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈဢမ်ႇမီးႁွင်ႈႁုင်။ ႁိူၼ်းငႃပုဂ်ႂႈၵဵဝ်ႇၼမ်တႃႇဝဵင်း။ ၶေႃႈၵၼ်ငႃၸၢင်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်၊ လႄႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်း၊ broker လႄႈ ၾိင်ႈပိုၼ်ႉတီႈ ၵမ်ႈၼမ်မၵ်းလၢႆးၵၢၼ်။ ဢွၼ်တႄႇၸၢႆႇ deposit/rent၊ ထတ်းသုၼ်ႇၸဝ်ႈႁိူၼ်းတႃႇငႃ၊ deed/title ဢၼ်မီး၊ ၶေႃႈၸႂ်ႉလိၼ်၊ ၵႃႈၵိုတ်း၊ ၾႆးၾႃႉ၊ လႄႈ ၶေႃႈလိုင်ႇၸင်ႈ/ၸိုဝ်ႈယူႇပိုၼ်ႉတီႈ။ မိူင်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈငႃ/deposit ယၢမ်းလဵဝ်ဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်လႆႈတူဝ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး portal register ငႃ digital တူဝ်ႈမိူင်းဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်။ Urban Rent Control Act 1960 ပဵၼ်ပိူင်ၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်မီးၼႂ်းလိၵ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶอบၶၢႆ၊ ၶေႃႈယွမ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉပႅၵ်ႇၵၼ်၊ ယႃႇဢဝ်တႅၼ်းၵၢၼ်ထတ်းၶေႃႈၵၼ်တႄႉလႄႈၾိင်ႈပိုၼ်ႉတီႈ။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းလႄႈၸႂ်ႉလိၼ် ၸၢင်ႈမီး title၊ deed၊ lease ဢမ်ႇၼၼ် သုၼ်ႇၸႂ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸၢင်ႈပႃး Town Land Roll၊ grant၊ village deed၊ Town Form 7၊ Form 105/106၊ ဢမ်ႇၼၼ် sale agreement ဢၼ်တိတ်း stamp ဢမ်ႇတိတ်း။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼိုင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ၸဝ်ႈၶွင်လွတ်ႈၽေးၸွမ်းပၵ်းမၢႆႁင်းၵူၼ်း။ မၢႆလႅၵ်ႈၵၢၼ်လႄႈ archive ၸၢင်ႈၽႄၵၼ်၊ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈဢမ်ႇ register ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽေးသၢၼ်ၵမ်ႉ/သုမ်းယႂ်ႇ။ ၽူႈသိုဝ်ႉလူဝ်ႇတႅၵ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈတင်း registry ဢမ်ႇၼၼ် land record ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ၊ ယိုၼ်ယၼ်သုၼ်ႇၽူႈၶၢႆ၊ ထတ်း claim ၵၼ်/ၵႃႈၵိုတ်း ဢွၼ်တႄႇၸၢႆႇ။ Condominium Law 2016 ႁဵတ်းပိူင်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉတႃႇ condominium ဢၼ်မႅၼ်ႈၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ။ Condominium ပဵၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်မီး 6 ၸၼ်ႉပႆႇ ၼိူဝ်လိၼ်ၸုမ်း register 20,000 square feet ပႆႇ၊ လႄႈတူၵ်းလူင်းၸွမ်း DUHD လႄႈ Condominium Administrative Committee။ ဝၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈ လႆႈ residence permit၊ ၸၢင်ႈ register condominium လႄႈ ဢွၵ်ႇ unit registration certificate။ လိၵ်ႈလႅၵ်ႈၶၢႆလူဝ်ႇ register ၼႂ်း 30 ဝၼ်း၊ ၸၢႆႇ stamp duty လႄႈ registration fee။ ၸဝ်ႈ unit ဢၼ် register ၵမ်ႈၼမ်ၶၢႆ၊ ငႃ၊ ယกပၼ်သိုပ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် mortage လႆႈ ၸွမ်းပိူင်။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၵေႃႈပၼ် maintenance fund၊ ပၼ်ၶၢဝ်ႇငႃ/ၵူၼ်းယူႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ၊ လႄႈ ၸွမ်းပိူင်ၸုမ်းၵုမ်းတႃႇမႄးႁိူၼ်းလႄႈပိုၼ်ႉတီႈႁူမ်ႈ။ ၶေႃႈႁၢမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈတႃႇလႅၵ်ႈၶၢႆၶူဝ်းမိူင်းတႅၼ်း ႁၢမ်ႈၽူႈၼွၵ်ႈမိူင်းသိုဝ်ႉ၊ ၶၢႆ၊ လှူ၊ mortgage၊ လႅၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လႅၵ်ႈပိုင်ႈႁိူၼ်း/လိၼ်။ ငႃႁဵတ်းလႆႈၵူၺ်းၸွမ်းပိူင်ပၵ်းမၢႆဢၼ်ၵဵဝ်ႇ။ Condominium system ပၼ်ၶေႃႈယွမ်းၵႅပ်ႈ: ၽူႈၼွၵ်ႈမိူင်းၸၢင်ႈပိုင်ႈထိုင် 40% ၶွင် unit ၼႂ်း condominium၊ လႄႈ သိုဝ်ႉတင်းငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်သူင်ႇၶဝ်ႈမႅၼ်ႈပၵ်းမၢႆ။ unit condominium register မီးသၢၼ်ၵမ်ႉပၵ်းမၢႆႁႅင်းလိူဝ်သိုဝ်ႉ apartment ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လူဝ်ႇထတ်းမၢႆမၼ်ႈ၊ quota လႄႈ ၶေႃႈၸၢႆႇငိုၼ်း။ ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ social housing မီးၶူင်းၵၢၼ်ပႅၵ်ႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇလႆႈတူဝ်ႈမိူင်း။ Ministry of Construction မီးယိူင်းပၼ်ႁိူၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ၽႅၼ် 1 လၢၼ်ႉႁွင်ႇၼႂ်း 330 ဝဵင်းထိုင် 2030 တင်းငိုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ PPP ဢမ်ႇၼၼ် build-operate-transfer။ ၶူင်းၵၢၼ် public rental ႁၢႆးငၢၼ်းမီး Yangon၊ Mandalay လႄႈ Nay Pyi Taw။ ႁၢႆးငၢၼ်း 2023 ၵဵဝ်ႇၶူင်းၵၢၼ်ဢွၼ် Yangon ၸี้ၼႄ 194 ႁူင်းလႄႈ apartment 3,104 တႃႇၸုမ်းငိုၼ်းဢေႇ၊ ၽူႈၸၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႃႈထဝ်ႈ/ၸမ်ထဝ်ႈ၊ ၽူႈပၼ်ငိုၼ်းဢေႇ။ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မီး ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ၵူၼ်းယူႇ၊ rent လႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်ႇယၢမ်းလဵဝ်။ ႁိူၼ်း SSB ၵွင်ႉၵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်မီး insurance လႄႈ naturalized citizen၊ သုၼ်ႇဢွၼ်သိုဝ်ႉၵွင်ႉၵၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈႁိူၼ်းလႄႈ interest ထိုင် 30% ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢႆႇတႃႇၵမ်း 30%; ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၶူင်းၵၢၼ်/status၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ႁိူၼ်းတူဝ်ႈမိူင်း။ တီႈယူႇဢမ်ႇမီးပိူင်မၵ်းမၼ်ႈ မီးမၢႆၵမ်ႈၼမ်တႃႇ Yangon။ ၶေႃႈမၢႆၵဝ်ႇၼပ်ႉမွၵ်ႈ 423 တီႈယူႇ ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင် လႄႈ 365,000 ၵူၼ်း၊ ယႃႇဢဝ်ၸႂ်ႉတူဝ်ႈမိူင်း။ လွင်ႈယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈမီးပိုင်ႈတီႈယူႇဢ่อน၊ ၶေႃႈၶွင်ႉၵၢၼ်ၸွႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽေးၽႂ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ထုတ်ႇဢွၵ်ႇ။ မႄးပိုၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇၼၼ် ယ้ายတီႈ ၸတ်းပဵၼ်လၢႆၵမ်း၊ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ထတ်းလႆႈဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်း legalize တူဝ်ႈမိူင်း။ ၵၢၼ်သုတ်းၶေႃႈယူႇၶိုၼ်ႈၸွမ်းပိူင်တီႈယူႇ။ ၶေႃႈငႃပုဂ်ႂႈသုတ်းၸွမ်းၶေႃႈၵၼ်လႄႈ ပၵ်းမၢႆငႃဢၼ်ၵဵဝ်ႇ။ Condominium register ၶၢႆႈၸဝ်ႈၶွင်တင်းၵၢၼ် register ဢၼ်လူဝ်ႇ။ Public rental ၸွမ်းပိူင်လႄႈၶၢဝ်းၶူင်းၵၢၼ်တႅတ်ႈတႅတ်ႈ။ လွင်ႈယူႇဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်မၵ်းမၼ်ႈ မီးၽေးထုတ်ႇဢွၵ်ႇ၊ သုမ်းငိုၼ်းလႄႈ ယၢပ်ႇတႃႇၼႄလွင်ႈယူႇ။ ၶေႃႈတေႃႇၵၼ်ပိူင်ၵၢၼ်လႄႈ လုမ်းတြႃးပႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ပိုၼ်ႉတီႈမီးပၢင်တိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၶဝ်ႈထိုင် ၸၢင်ႈမီးၶေႃႈ census ဢမ်ႇၶူမ်ႇထူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈၵိတ်ႇတၢမ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶေႃႈပျမ်းမျှၸိုင်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼႄၵူႈပိုၼ်ႉတီႈ။