ၵၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးတင်းၵၢၼ်ႁပ်ႉၸၢင်ႈဢၼ်လႆႈငိုၼ်း၊ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉၽီမိုဝ်းၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်ႁႃၵၢၼ် ၼႂ်းတလาดႁႅင်းၵၢၼ်ဢၼ်မီးၵၢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ သုၼ်ႇ၊ ပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ ငိုၼ်းလိူၼ်လႄႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမီးၸွမ်းပုံစံၵၢၼ်၊ ဝူင်းၵၢၼ်၊ ၽီမိုဝ်း၊ လိၵ်ႈတၢင်း၊ တီႈယူႇလႄႈငဝ်းလၢႆးလွင်ႈလွတ်ႈၽေး။ ၵွပ်ႈၼၼ် တေလႆႈၸႅၵ်ႇႁႂ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁပ်ႉၸၢင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းႁႃၵၢၼ်၊ ၽူႈၸႂ်ႉၽီမိုဝ်းၸၢဝ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁူႉလႆႈလွင်ႈတေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ။

Tip

ပထမ ၸႅၵ်ႇၵၢၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈတေႁဵတ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁပ်ႉၸၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸၢဝ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ႁႃၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။ ၵႂႃႇၸူးပုံစံၵၢၼ်ဢၼ်မီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလိၵ်ႈတၢင်းၸႅင်ႈလႅင်း၊ လိၵ်ႈတၢင်းငိုၼ်းလိူၼ်၊ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈလွတ်ႈၽေးလႄႈလွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄဢၼ်ႁူႉလႆႈၸႅင်ႈလႅင်း၊ သမ်ႉၵူတ်ႇထတ်းလိၵ်ႈဢၼုၺၢတ်ႈၸၢဝ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈလူဝ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပွၼ်ႈတႄႇႁဵတ်း။ သင်ၸဝ်ႈၵေႃႈႁႃၵၢၼ် ႁႂ်ႈဝၢင်းၽႅၼ်တႃႇလွင်ႈဢၼ်ဢาจဢမ်ႇမီးငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈၵူၼ်းတူၵ်းၵၢၼ်တင်းမူတ်း တႃႇၸွႆႈပၼ်ငိုၼ်းၽွင်းဝၢင်ႈ။

Employment

Dependent paid employment in Myanmar means paid work performed for an employer rather than independent business activity. It includes finding a job, agreeing terms, receiving wages, working under workplace rules, using leave and ending the employment relationship. Formal protections are strongest where a written contract, wage records and Social Security Board coverage apply; informal and casual work is widespread and may fall outside them.

ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်

ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၵၢၼ်၊ ႁႃလုၵ်ႈၸၢင်ႈလႄႈၸတ်းၵၢၼ်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၸတ်းပၼ်တီႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လွတ်ႈၽေး၊ လႄႈၶဝ်ႈၸွမ်းၵၢၼ်တၢင်တူဝ်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈၶေႃႈထဵင်။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်မီးႁူင်းငၢၼ်း၊ ၶွမ်ႇပၼီႇ၊ သาขႃ၊ ႁ้าน၊ ၵိၵ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ လႄႈၵၢၼ်ႁူမ်ႈလူင်းတိုၼ်းၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၶၢဝ်းၵူၼ်းဢိတ်းၼမ်ႉၵႆႉၸတ်းၵၢၼ်ၵၼ်ၵမ်းတူဝ်။ ၵၢၼ်မၢႆပၢၼ် Social Security Board၊ လွတ်ႈၽေးတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လၵ်းထၢၼ်ၵၢၼ်ၸၢင်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ လႄႈလၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ၶေႃႈထဵင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းၵၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းလႄႈၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မီးၵႃႈႁိုဝ်။

ၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်

ၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မၢႆထိုင်ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်၊ ႁႃၵၢၼ်ယူႇ တင်းမီးၸႂ်တႄႇႁဵတ်းလႆႈ။ သဵၼ်ႈမၢႆၸိုင်ႈမိူင်းတၢင်းၵၢၼ်လႃႈသုတ်း ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ် 0.88 လၢၼ်ႉၵေႃႉ လႄႈၶၼ်ၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ် 3.69% ၼႂ်း 2023၊ ၶၼ် World Bank/ILOEST 3.0% ၼႂ်း 2025 ပဵၼ်ၶၼ်ၼပ်ႉၸွမ်းပိူင် မၢႆဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ထတ်းၸိုင်ႈမိူင်းတႄႉ။ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းပၼ်ငိုၼ်းၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉတႄႉယိုၼ်ယၼ်လႆႈ: ၵူၼ်းႁႃၵၢၼ်ၵမ်ႈၼမ်ပိုင်ႈ Township Labour Exchange Offices၊ Myanmarjob.gov.mm၊ ငိုၼ်းလႆႈမိူဝ်ႈထုတ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်းၵူတ်းမၢႆ၊ ငိုၼ်းသိမ်းလႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၼႃႈႁိူၼ်း/ၸုမ်းတီႈပိုၼ်ႉထၢၼ်။ ၶၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းယွမ်းၵဝ်ႇၵၢၼ်ယၢပ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းလႄႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈတူဝ်ၽႄၵၼ်ၼမ်၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢမ်ႇတဵမ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၸၢင်ႈဢမ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းတူဝ်ၼပ်ႉ။

ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်

ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ မီးတင်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈတၢင်းၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼမ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းလႄႈၵၢၼ်ႁဵတ်းႁင်းၵူၺ်း။ ၼႂ်းပီ 2025 ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမီး 41.9% ၶွင်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၽၢႆႇၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ 20.3% လႄႈၵၢၼ်ပၢႆးၸွမ်း 37.6%။ ၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်၊ လိူၼ်ႈၵႃႈႁႅင်းၵၢၼ် လႄႈၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄၼၼ်ႉ ၽႅၵ်ႇၵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၸွမ်းၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ၽၢႆႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ လိၵ်ႈလၢႆးတူဝ်တူၼ်း လႄႈငဝ်းလၢႆးလွတ်ႈၽေး။

ၸၢမ်းၵၢၼ်

ၸၢမ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၽွၼ်းၽိတ်း၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၶၢႆႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ပၼ်ၵၢၼ်၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ပညာ၊ ၽွင်းငမ်း၊ ပၢႆးၸၢမ်း၊ IT လႄႈတၢင်ႇပၢႆး။ ၶဝ်ႈၵၢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈတီႈပညာတၢင်းၵၢၼ်၊ ၽွၼ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းၽွၼ်းၵၢၼ်၊ လူင်းသဵၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ဝႂ်ၶႂၢင်ႉပၢႆးၸၢမ်း ၸွမ်းၸၢမ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇမီးပိူင်မၢႆၸၢမ်းၵၢၼ်လႄႈၸုမ်းၵုမ်းၵမ်ပၢႆးတႄႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ဝႂ်ၶႂၢင်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈၵူႈဢႃႇၸီႇပ်ႇ။

Business

Business in Myanmar can operate through a registered company, a sector-specific or local registration, or a less formal activity. Myanmar has no single national business register or all-purpose business licence for every activity. The required process depends on the ownership, activity, location, premises, employees, investment and planned trade.