ၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

သဵၼ်ႈမၢႆၸိုင်ႈမိူင်းတၢင်းၵၢၼ်တႄႉၶွင် Central Statistical Organization ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းတူၵ်းၵၢၼ် 0.03 လၢၼ်ႉၵေႃႉ၊ ၶၼ် 0.17% ၼႂ်း 2020၊ 0.30 လၢၼ်ႉၵေႃႉလႄႈ 1.33% ၼႂ်း 2021၊ 0.59 လၢၼ်ႉၵေႃႉလႄႈ 2.53% ၼႂ်း 2022၊ 0.88 လၢၼ်ႉၵေႃႉလႄႈ 3.69% ၼႂ်း 2023။ ႁႅင်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈတင်ႈတႄႇ 22.61 လၢၼ်ႉထိုင် 23.97 လၢၼ်ႉၵေႃႉၼႂ်းၶၢဝ်းလဵဝ်ၵၼ်။ ၶၼ် World Bank/ILOEST 3.0% ၼႂ်း 2025 ပဵၼ်ၶၼ်ၼပ်ႉၸွမ်းပိူင်၊ ယႃႇယึတ်းပဵၼ်ၽွၼ်းၵၢၼ်ထတ်းၸိုင်ႈမိူင်းတႄႉဢၼ်မႂ်ႇၵဝ်ႇ။ ၶၼ်ၼႆႉၼပ်ႉၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ် ဢၼ်ႁႃၵၢၼ်ယူႇလႄႈၸၢင်ႈတႄႇႁဵတ်းၵၢၼ်။ ဢမ်ႇၼႄလွင်ႈဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ဢၼ်သိူင်ႇဝႆႉ၊ ၵၢၼ်ဢမ်ႇတဵမ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇမီးၵုင်ႇၵႃႈ။ Myanmar Poverty and Living Conditions Survey 2024 တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းမီးၵၢၼ်ပဵၼ် 60.9% ၶွင်ၵူၼ်းဢႃႇယုႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းမီးၵၢၼ်တိူဝ်း 2.1 လၢၼ်ႉၵေႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈၵူၼ်းမီးၵၢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈလိူဝ်ၵွၼ်းမီးတိူဝ်းမွၵ်ႈ 0.3 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ ၵၢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈလုတ်ႇတင်ႈတႄႇ 38.2% ၼႂ်း 2017 ထိုင် 25.3% ၼႂ်း 2024၊ မိူဝ်ႈၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း၊ ၵၢၼ်ပုၼ်ႈတူဝ်လႄႈဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်ယင်းၽႄၵၼ်ၼမ်။ ILO ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် 85.7% ၼႂ်း 2020။ ၶွင်ႈၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ပိူင်လူင်ပဵၼ်လူင်းၸိုဝ်ႈတီႈ Township Labour Exchange Office၊ ယဝ်ႉႁႃၵၢၼ်ၸွမ်းၽၢႆႇရူၵ်ႇဢမ်ႇၼၼ် Myanmarjob.gov.mm။ Employment and Skill Development Law ပၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁဵတ်းၸုမ်း Labour Exchange လႄႈမၵ်းမၼ်ႈႁႂ်ႈၸုမ်းႁႃလုၵ်ႈၸၢင်ႈပုၼ်ႈတူဝ်ပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃၵၢၼ်လုၵ်ႈၸၢင်ႈလၢႆ။ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ထတ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႃႈလူင်းၸိုဝ်ႈ labour exchange၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ၸွမ်းလူင်ႈလူဝ်ႇထၢမ်ႁွင်ႈပိုၼ်ႉတီႈဝႃႈၵႃႈ၊ ၽိုၼ်တီႈလူဝ်ႇလႄႈလၢႆးၼัดမၢႆယၢမ်းလဵဝ်။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်လႄႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸၢင်ႈပိၼ်ႇၸွမ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈၶေႃႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ Ministry of Labour၊ Department of Labour၊ Township Social Security Offices လႄႈ Social Welfare Department မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၽၢႆႇၽၢႆႇ၊ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႄႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၸွမ်းပၢႆးပႂ်ႉၽွၼ်းၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်။ Social Security Law 2012 လႄႈ Social Security Rules 2014 မီးပိူင်ၵၢၼ်ပႂ်ႉၽွၼ်းၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်တၢင်းၵူတ်းမၢႆ တႃႇလုၵ်ႈၸၢင်ႈဢၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်းပႂ်ႉၽွၼ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇႁူင်းၵၢၼ်ဢၼ်လူင်းၸိုဝ်ႈ။ ပိူင်ၼႆႉလၢတ်ႈထိုင်တႃႇလုၵ်ႈၸၢင်ႈဢၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်းယဝ်ႉ 36 လိူၼ်၊ ထုတ်ႇၵၢၼ်ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ပိၵ်ႉထႃဝရ၊ ၵေႃႇပဵၼ်ၽႃႇမိူၼ်ပၢင်ႇ၊ မီးၸႂ်လႄႈႁႅင်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လူင်းၸိုဝ်ႈတီႈ Township Labour Exchange Office လႄႈတၢင်ႇမၢႆၵူႈလိူၼ်တီႈႁွင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် Township Social Security Office။ ပိူင်ယွၼ်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၶၢဝ်း 1 လိူၼ်၊ လႄႈၽိုၼ်မိူၼ် Form-34၊ Form-35 ၶွင်ၸဝ်ႈၼၢႆးၸၢင်ႈ၊ ၽိုၼ်ထုတ်ႇၵၢၼ်လႄႈၽိုၼ်ယိုၼ်ယၼ် labour exchange။ ၽၢတ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်းၸႂ်တူဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ထုၵ်ႇထုတ်ႇၵွပ်ႈၽိတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇလႆႈၽွၼ်းၵၢၼ်ၸွမ်းပိူင်။ ငိုၼ်းတၢင်းၵူတ်းမၢႆပဵၼ် 50% ၶွင်ၵႃႈၸၢင်ႈၵႃႈၵၢင် တႃႇ 60 ဝၼ်းဝၢႆးၸၢႆႇငိုၼ်း 36 လိူၼ်၊ ၸၢင်ႈထႅမ် 30 ဝၼ်းတႃႇၵူႈ 12 လိူၼ်ထႅင်ႈ တေႃႇသုင်သုတ်း 180 ဝၼ်း မိူဝ်ႈၸၢႆႇငိုၼ်း 84 လိူၼ်ၶိုၼ်ႈ။ ငိုၼ်းထႅမ်ၵူၼ်းၵေႃႇပိုင်ႈဢၼ်မီးၵိူတ်ႇပၢၼ်ၸၢင်ႈထိုင် 10%။ ပိူင်မၢႆငိုၼ်းပႂ်ႉၽွၼ်းၵၢၼ် 1% လုၵ်ႈၸၢင်ႈ လႄႈ 1% ၸဝ်ႈၼၢႆးၸၢင်ႈ။ ၶေႃႈတီႈၼႆႉပဵၼ်ပိူင်တၢင်းၵူတ်းမၢႆ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈငိုၼ်းၸွႆႈယၢမ်းလဵဝ်ဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈပၼ်ယူႇ။ ပရိုၾႆႇ Social Security Board ၼႂ်း November 2025 လၢတ်ႈဝႃႈၽၢႆႇယူတ်းယႃလႄႈၸွႆႈၵူၼ်းၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၽၢႆႇၽွၼ်းၵၢၼ်၊ လႄႈၽၢႆႇၽေးၸဵပ်းၵၢၼ် ၸႂ်ႉယူႇ၊ မိူဝ်ႈၽၢႆႇၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်၊ ဢႃႇယုယႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇမီးႁႅင်း၊ လႄႈၸွႆႈၵူၼ်းၵေႃႇပိုင်ႈယင်းပႂ်ႉဝႆႉ။ ၵၢၼ်ပႂ်ႉၽွၼ်းၸင်ႇမီးၶွပ်ႈၶွင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်တႄႉ၊ ပိူင်လူင်တႃႇၵူၼ်းဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းပုၼ်ႈတူဝ်၊ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၽၢင်၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၵူၼ်းၸၢႆႇဝၼ်း လႄႈၵူၼ်းၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၽွင်ႈ။ ၵၢၼ်မႂ်ႇ၊ ၵၢၼ်ပယ်ႉၵၢၼ်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွင်း၊ ၽိတ်းၵၢၼ်တၢင်းၵူတ်းမၢႆၶွင်ၶေႃႈတတ်းတႄႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ဢွၵ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈထႃဝရ ၸၢင်ႈႁႂ်ႈငိုၼ်းၸွႆႈတၢင်းၵူတ်းမၢႆသုတ်း။ ငိုၼ်းၽွၼ်းတႃႇၵၢၼ်ထုတ်ႇလုၵ်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸဝ်ႈၼၢႆးၸၢင်ႈတၢင်ႇဢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပၢႆးပႂ်ႉၽွၼ်းၵၢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်။ ပိူင်ဢၼ်လၢတ်ႈမီးၶၼ်တင်ႈတႄႇၶိုင်ႈလိူၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈ ဝၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ် 6–11 လိူၼ် ထိုင်သုင်သုတ်း 13 လိူၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈ ဝၢႆး 300 လိူၼ်ၶိုၼ်ႈ။ ၵၢၼ်ၽၢတ်ႇငိုၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵိုတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇလၢမ်းဝႆႉလႄႈလွင်ႈတၢႆၸၢင်ႈၶဝ်ႈၶွပ်ႈၶွင်ႈၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ၊ မိူဝ်ႈၵၢၼ်ၽၢတ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်းၸႂ်လႄႈၽိတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈ။ ၶေႃႈတီႈတႅတ်ႈတေႃးယွၼ်းထတ်းတီႈ SSB ဢမ်ႇၼၼ် Labour Office ဢၼ်ထုၵ်ႇ။ သဵၼ်ႈမၢႆ Labour Exchange ၸႂ်ႉပဵၼ်တူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတူၵ်းၵၢၼ်တူဝ်ႈမိူင်းဢမ်ႇလႆႈ။ လၢႆးၼပ်ႉ Central Statistical Organization လၢတ်ႈထိုင်ႁွင်ႈ 18 ႁွင်ႈၼႂ်း Yangon လႄႈ 73 ႁွင်ႈၼႂ်းၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်းတၢင်ႇတီႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈသဵၼ်ႈမၢႆ 2023–2024 တႅမ်ႈဝႆႉၵူၼ်းယွၼ်းၵၢၼ်လူင်းၸိုဝ်ႈ 567,647 ၵေႃႉတီႈ Yangon လႄႈဢမ်ႇမီးတူဝ်ၼပ်ႉတႃႇပိုၼ်ႉတီႈတၢင်ႇတီႈၼႂ်းၽိုၼ်ဢၼ်ထတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်တူဝ်ၼပ်ႉလူင်းၸိုဝ်ႈၼႄၵၢၼ်ၸႂ်ႉၶွင်ႈႁႃၵၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ်တင်းမူတ်း။ သိမ်းသဵၼ်ႈမၢႆၵၢၼ်၊ ၽိုၼ်ထုတ်ႇၵၢၼ်၊ ထတ်းသၢင်ၶၢဝ်းၸၢႆႇငိုၼ်းပႂ်ႉၽွၼ်း လႄႈၵွပ်ႈသင်ၸင်ႇထုတ်ႇၵၢၼ်၊ ယဝ်ႉထၢမ်ႁွင်ႈဢၼ်ထုၵ်ႇဝႃႈၵၢၼ်ၸွႆႈ၊ ၽိုၼ်၊ ငိုၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈတီႈပိုၼ်ႉတီႈသင်ၸႂ်ႉယူႇ ၵွၼ်ႇယึတ်းဝႃႈငိုၼ်းၸွႆႈတၢင်းၵူတ်းမၢႆတေမီး။