ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

ၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးတီႈတင်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵေႃႈၸႂ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇယၢႆႈၼမ် ၼႂ်းၵႄႈၵၢၼ်ဢၼ်မီးၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်း လႄႈၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ၶၢဝ်းၵူၼ်းဢိတ်းၼမ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ယႂ်ႇၵႆႉၸႂ်ႉပိူင်ၶွမ်ႇပၼီႇ၊ ႁူင်းငၢၼ်း၊ သาขႃ၊ ႁ้าน ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ဢွၼ်ႇဢိတ်းၸၢင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၵၢၼ်ႁႃလုၵ်ႈၸၢင်ႈ၊ ၵႃႈၸၢင်ႈ လႄႈၵၢၼ်ၵူႈဝၼ်း လူၺ်ႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ၵမ်းတူဝ်။ ဢမ်ႇမီးပိူင်ၸတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ပိူင်ၸတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တူဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈတီႈၵၢၼ်ၵူႈတီႈ။ Department of Labour ၸွႆႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း၊ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း၊ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ယ้ายထိ่น လႄႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွၼ်ၽၢႆႇၽီႇမိုဝ်း။ Labour Exchange ၶွင်ၶဝ်ပၼ်လၢႆးႁႃလုၵ်ႈၸၢင်ႈတၢင်းၵၢၼ်။ National Skills Standards Authority လႄႈ Department of Labour ၵေႃႈႁပ်ႉႁူႉသဵၼ်ႈတၢင်းၽုၵ်ႇသွၼ်၊ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၽုၵ်ႇသွၼ် ဢၼ် NSSA ႁပ်ႉႁူႉ 20 ႁူင်း လႄႈ DOL ႁပ်ႉႁူႉ 24 ႁူင်း ၼႂ်းလိူၼ် October 2024။ Union of Myanmar Federation of Chambers of Commerce and Industry ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ UMFCCI ၸွႆႈၵပ်းသိုပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ မီးၶိူဝ်းၵူၼ်းၽူႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း၊ လႄႈပၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွၼ်ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈမၢႆမီႈႁႅင်းၵၢၼ်။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵၢၼ်ႁႃလုၵ်ႈၸၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၽွၼ်းတိုၼ်းၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ မီးဢမ်ႇပေႃးၵုမ်ႇ။ Social Security Board ဢမ်ႇၼၼ် SSB ၵုမ်းၵမ်ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ၽႃႇလိတ်ႇ၊ ၵလင်ႇသိၼ်ႇၵႃႉ၊ ၵၢၼ်ငိုၼ်း၊ ၶွမ်ႇပၼီႇလႄႈၸုမ်း၊ သาขႃ၊ ႁ้านလႄႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်ႁဵတ်းမႃးယဝ်ႉယၢမ်းၼိုင်ႈပီ၊ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ၊ ၼမ်ႉမၼ်းလႄႈၵႅတ်ႉ၊ ၽင်ႇၼမ်ႉ၊ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇၶူဝ်း၊ ၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈၵူၼ်းမိူင်း၊ လႄႈတီႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၽွင်းလူင်မၵ်းမၼ်ႈ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶၢဝ်း၊ ၵၢၼ်ႁႃပႃ၊ ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၸုမ်းဢမ်ႇႁႃၼမ်ႉၵိၼ်ၼမ်ႉၸႂ်၊ ၵၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းဢမ်ႇပေႃးထိုင်သၢမ်လိူၼ် လႄႈၵၢၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ပဵၼ်ၼႂ်းၶေႃႈယกเว้นဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉ။ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈၶၢဝ်းၶိင်ႇ၊ ၽူႈၽိုၵ်းၵၢၼ် လႄႈၽူႈႁဵၼ်းၽၢႆႇၽီႇမိုဝ်း ၸၢင်ႈယူႇၼႂ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈပႃး။ မၢႆပၢၼ်ႁဵတ်းတီႈ Township Social Security Office ဢၼ်မီးၼႃႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်။ မၢႆမီႈလၢတ်ႈထိုင်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢေႇသုတ်း ဢၼ်ၽွင်းလူင်မၵ်းမၼ်ႈ၊ လၢႆးၼႄ ILO လၢတ်ႈဝႃႈၸႂ်ႉၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် 5 ၵေႃႉၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ လႄႈတၢင်ႇမၢႆၼႂ်း 30 ဝၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ယိုၼ်ယၼ်လွတ်ႈလႆႈသီးဝႃႈလၢႆးလႄႈႁူဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်တိုၵ်ႉၸႂ်ႉယူႇ။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈပႃး ႁေႃႇငိုၼ်းသွၼ်ႇၽူႈၸၢင်ႈလႄႈၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူႈလိူၼ်။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၸၢင်ႈတတ်းငိုၼ်းၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇၶဝ်ဢွၵ်ႇတီႈငိုၼ်းၸၢင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈတတ်းလႆႈဢမ်ႇၼမ်ၵႃႈႁူဝ်ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ်မၵ်းမၼ်ႈ။ လူတ်းငိုၼ်းပၼ်ဢမ်ႇပေႃးလိူၼ်ႁူၼ်ႉ 15 ဝၼ်း ဝၢႆးလင်လိူၼ်သုတ်း။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်သူင်ႇ Form 13 လႄႈသဵၼ်ႈမၢႆၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် Township Office လႄႈဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၼၼ်ႉၼႄတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်။ လူတ်းၸႃႇတီႈ Rule 65 ၸၢင်ႈတူၵ်းတဵမ်မိူဝ်ႈပၼ်ငိုၼ်းၸႃႉ ဢမ်ႇၼၼ်တၢင်ႇၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတဵမ်။ ၼႂ်း Health and Social Care Fund၊ ဢัตรာမၢႆၵမ်းဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ် 2% ၽၢႆႇၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ် လႄႈ 2% ၽၢႆႇၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢႃႇယုတႂ်ႈ 60၊ လႄႈ 2.5% တင်းသွင်ၽၢႆႇ တႄႇဢႃႇယု 60 ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ။ Employment Injury Fund မီးငိုၼ်းၸွႆႈ 1% ၽၢႆႇၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်။ ၵၢၼ်ၸွႆႈ 3% လႄႈ 1% ထႅင်ႈ ၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ထုၵ်ႇယိုၼ်ယၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈဢၼ်တိုၵ်ႉၸႂ်ႉယူႇလႄႈဢัตรာဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် တီႈ Township Office ဢၼ်မီးၼႃႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် ၵွၼ်ႇၼပ်ႉငိုၼ်းလိူၼ်။ မၢႆမီႈလွတ်ႈၽေးတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇယၢႆႈ ၼႂ်း Factories Act 1951၊ Shops and Establishments Law 2016 လႄႈမၢႆမီႈၽၢႆႇၵၢၼ်။ Occupational Safety and Health Law 2019 ဢွၵ်ႇၸႂ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶၢဝ်းၸႂ်ႉတူဝ်တေႉယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇလႆႈယိုၼ်ယၼ်တႅတ်ႈတေႃးၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်မီး။ ပိူင်ဢၼ်တႄႇႁၼ်မီးၼႂ်းၶေႃႈတႅမ်ႈ ၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၵုမ်းၵမ်၊ ၸုမ်းၵၢၼ်လွတ်ႈၽေးလႄႈယူတ်းယႃ၊ ၵၢၼ်တူတ်ႈတၢင်းၽေးလႄႈၸတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွၼ်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈၵၢၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်လႄႈၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ တေလႆႈဢမ်ႇၼႄပဵၼ်ၶေႃႈတၢင်းၵၢၼ်ဢၼ်မတ်ႉၵူႈတီႈ တေႃႇပေႃးယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈမၢႆမီႈတႄႇၸႂ်ႉယဝ်ႉ။ Factories and General Labour Laws Inspection Department ဢမ်ႇၼၼ် FGLLID ၵူတ်ႇထတ်း၊ ၵူတ်ႇထတ်းမၢၼ်ႈမၢႆဢုပတိ၊ လွင်ႈတၢင်းၶေႃႈတိင်ႈ၊ ပၼ်ၶေႃႈသတိ လႄႈၸၢင်ႈၼမ်းၵၢၼ်ပွင်ႇတေႃႇ။ SSB ၵေႃႈမုင်ႈမွင်းၽႅၼ်လွတ်ႈၽေးလႄႈယူတ်းယႃ လႄႈၵၢၼ်ပၼ်တၢင်းႁူႉၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် ႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်း SSB ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈႁပ်ႉၵၢၼ်မၼ်ႈၸႂ်။ ၵၢၼ်ၽေးႁၢႆႉႁႅင်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ် လူဝ်ႇႁႂ်ႈၸႅင်ႈၵမ်းလဵဝ်တီႈ Township SSB။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၸၢင်ႈပႃးၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇယူတ်းယႃ မိူဝ်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းမၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်ဢမ်ႇမီးၽႅၼ်လွတ်ႈၽေး ပဵၼ်ႁူဝ်ႁႅင်းၵၢၼ်ၽေး၊ လႄႈၵၢၼ်ႁပ်ႉၽေးဢုပတိဢၼ်ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်း မီးဢัตรာ 1% ၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်း SSB ဢၼ်မီး။ Labour Organization Law 2011 ပၼ်လၢႆးႁႂ်ႈၸုမ်းၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်လႄႈၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် မၢႆပၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ UMFCCI ပဵၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်တူဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ၵၢၼ်ၸတ်းတေႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈမီးၶွၼ်ႇၾႅတ်ႇၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်တူဝ်ႈမိူင်းဢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၼႃႈၵၢၼ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ်။ ၶေႃႈမုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဢၼ်သူင်ႇပၼ် ILO လၢတ်ႈဝႃႈ မီးၸုမ်းၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် 27 ၸုမ်း၊ ၸုမ်းၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၸႄႈဝဵင်း 1 ၸုမ်း၊ လႄႈၾႅတ်ႇၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ် 1 ၸုမ်း ၼႂ်းဝၼ်း 31 March 2026။ ၶေႃႈမုၼ်းတူဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈမီးၸုမ်းၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်လႄႈၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ႁပ်ႉႁူႉ 3,133 ၸုမ်းပႃးၵၼ်။ ၵၢၼ်ႁပ်ႉႁူႉတၢင်းၵၢၼ်ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈၸတ်းၵၢၼ်လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတေႉ။ ၶေႃႈမုၼ်း ILO ပီ 2025 လႄႈ 2026 လၢတ်ႈထိုင်ၶေႃႈၵဵပ်းၵၢၼ်၊ ႁုၵ်းႁၢႆႉ၊ ၵၢၼ်တိၺွပ်း လႄႈၽေးၵၢၼ်ၶဝ်ႈၵဝ်း၊ တွၼ်းၵႂႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈလွတ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁပ်ႉႁူႉမႂ်ႇ လႄႈလၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်လႄႈၸုမ်းတၢင်တူဝ် ထုၵ်ႇသိုပ်ႇၸွမ်းပၼ်ႁႃၽိတ်းၽႅၵ်ႇလူင် ဢၼ်မီးၽေးၼႂ်းၵၢၼ်တေႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵူၺ်းမၢႆပၢၼ်ၵႃႈၼၼ်ႉ။ Workplace Coordinating Committee ဢမ်ႇၼၼ် WCC ႁူမ်ႈၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်လႄႈတူဝ်တၢင်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၸုမ်းၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးၸုမ်းၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈလိူၵ်ႈတူဝ်တၢင်။ WCC ၸွႆႈၵၢၼ်ၵူမ်ႈၸွမ်းၼႂ်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်ၵႄႈၶေႃႈထဵင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်လႄႈၵၢၼ်တၢင်တူဝ်မီးၶေႃႈထဵင်ၼႂ်းၵၢၼ်တေႉ။ လၢႆးၵႄႈၶေႃႈထဵင်တီႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၵႆႉလၢတ်ႈထိုင် ၵႂႃႇတႄႇ WCC၊ ၵႂႃႇ Township Conciliation Body၊ Arbitration Body လႄႈ Arbitration Council။ ၶေႃႈႁွင်ႉလၢတ်ႈၸၢင်ႈသူင်ႇၵႂႃႇ Labour Office ဢမ်ႇၼၼ် Department of Labour ဢၼ်မီးၼႃႈၵၢၼ်၊ တွၼ်းၵႂႃႇ FGLLID ၸတ်းၵၢၼ်ၽိတ်းၽႅၵ်ႇလွတ်ႈၽေးၵၢၼ်လႄႈမၢႆမီႈႁႅင်းၵၢၼ်။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ 166 ၶေႃႈထဵင်ႁႅင်းၵၢၼ် လႄႈ 78 ၶေႃႈႁွင်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ၵႄႈယဝ်ႉၼႂ်းပီ 2025၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ 26 ၶေႃႈထဵင်လႄႈ 25 ၶေႃႈႁွင်ႉႁူမ်ႈ ၼႂ်း January တေႃႇ March 2026၊ ၵူၺ်းၵႃႈတူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉဢမ်ႇလႆႈၵူတ်ႇထတ်းလွတ်ႈလႅဝ်း။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ထုၵ်ႇၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆငိုၼ်းၸၢင်ႈ၊ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ Social Security Board လႄႈၸုမ်းတူဝ်တၢင်တင်းမူတ်း ႁႂ်ႈၶေႃႈထဵင်ၸၢင်ႈၵူတ်ႇထတ်းၸွမ်းလၵ်းထၢၼ်တေႉ။ ၵၢၼ်ႁႃလုၵ်ႈၸၢင်ႈယၢပ်ႇယဵၼ်းတႃႇၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၼမ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူင်းငၢၼ်း World Bank ၸၢင်ႈတူဝ်တူဝ်တူဝ်မိူင်း 500 ႁူင်း ၼႂ်း October 2025 ၼႄဝႃႈ 18% ႁူင်းငၢၼ်းမီးတီႈလွတ်ႈၵၢၼ်၊ ၼႂ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 48% မီးပၼ်ႁႃႁႃၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်။ ႁူဝ်ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈၽူႈႁွင်ႉၸၢင်ႈဢမ်ႇပေႃး 70%၊ မၢႆၽီႇမိုဝ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈ 44% လႄႈၵႃႈၸၢင်ႈဢၼ်မုင်ႈမွင်း 29%။ 10% ႁူင်းငၢၼ်းႁပ်ႉၵူၼ်းမႂ်ႇ၊ 14% လၢတ်ႈဝႃႈမီးၵူၼ်းဢွၵ်ႇ၊ တူဝ်ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၼႂ်း Mandalay ထိုင် 18%။ ၵၢၼ်ယ้ายထိ่น၊ ပၢင်တိုၵ်း လႄႈၵၢၼ်ႁွင်ႉၵူၼ်းၵႂႃႇႁပ်ႉၸႂ်ႉမၢၼ်ႈ ၸွႆႈၵၢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်။ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ၸၢင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ လူၺ်ႈပိုတ်ႇလၢႆးႁႃလုၵ်ႈၸၢင်ႈတၢင်းၵၢၼ်၊ မၵ်းမၼ်ႈၽီႇမိုဝ်းႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃး၊ ၵေႃႇသၢင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွၼ် လႄႈႁၵ်ႉသႃၽီႇမိုဝ်းဢၼ်ယၢပ်ႇႁႃ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဝႃႈတီႈလွတ်ႈၵၢၼ်ၵူႈဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်တႅၼ်းၽႅၼ်ပၵတိ။ ၵၢၼ်ၽႅၼ်ၸတ်းၸုမ်းၵေႃႈလူဝ်ႇၼပ်ႉထိုင်ၽေးၼမ်ႉၵႃႈ မိူင်းမိူင်း March 2025၊ ပၢင်တိုၵ်း၊ ငဝ်းၾႃႉဢမ်ႇပေႃးၵုမ်ႇ လႄႈၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇၶူဝ်းတိတ်းၶတ်း။ ၼႂ်း October 2025၊ ၽွင်းႁႅင်းၵၢၼ်ႁူင်းငၢၼ်းပဵၼ် 71%၊ ၼႂ်းႁူင်းငၢၼ်းဢၼ်ထုၵ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ 45% ၶိုၼ်းထိုင်ၶၵ်ႉၵွၼ်ႇၽေးၼမ်ႉၵႃႈ၊ 15% လူတ်းၸူဝ်ႈယၢမ်းႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ 42% လၢတ်ႈဝႃႈၸႂ်ႉၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ၾႆးၾႃႉတူဝ်ၵဝ်ႇ။ တေႃႇထိုင် 2026၊ World Bank လၢတ်ႈဝႃႈတႄႇၼိမ်မၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၽွၼ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၶၢႆ လႄႈၼမ်ႉမၼ်းၵိုတ်းတႂ်ႈၶၵ်ႉၵွၼ်ႇ 2021 လႄႈၵွၼ်ႇၽေးၼမ်ႉၵႃႈ။ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၶိုၼ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉမၢႆမီႈဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ် လႄႈၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ဢၼ်မုင်ႈတႃႇယူႇလွတ်ႈ ႁၢင်ႈသႂ်ႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်။ ဝၢႆးၽေးၼမ်ႉၵႃႈ၊ Ministry of Labour လၢတ်ႈဝႃႈမီးၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းလွတ်ႈၽေးႁူင်းငၢၼ်း လႄႈတၢင်းၸွႆႈငိုၼ်းမိူဝ်ႈလူဝ်ႇယ้ายၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ပိၵ်ႉၵၢၼ်။ ၽႅၼ်ၸဝ်ႈၼၢႆးၵၢၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ ၵွၼ်ႇၼပ်ႉၵၢၼ်သိုပ်ႇပၢႆး၊ ၵၢၼ်ပိုတ်ႇၶိုၼ်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လွတ်ႈၽေး၊ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူဝ်ႈယ้ายၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ပိၵ်ႉ၊ ႁၵ်ႉသႃၽီႇမိုဝ်း၊ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉတႅၼ်းတီႈ လႄႈၽေးတၢင်ႇၼႃႈၽၢၼ်တီႈ၊ ၶိုၼ်ႈၵိုၵ်း Yangon၊ Mandalay လႄႈပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ပၢင်တိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၽေးၼမ်ႉၵႃႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ။