Тоҷикӣ забони давлатӣ буда, дар идоракунӣ, маориф ва ҳаёти фарҳангии миллӣ меъёри кириллӣ дорад. Забони русӣ дар ҳаёти шаҳрӣ, маориф, расонаҳо ва муоширати байни ҷомеаҳои забонӣ ҳамоно васеъ истифода мешавад; забонҳои ӯзбекӣ, қирғизӣ, туркманӣ, помирӣ ва яғнобӣ низ дар баъзе ҷомеаҳо ва минтақаҳо аҳаммият доранд. Аксари аҳолӣ мусулмонанд, асосан пайрави мазҳаби ҳанафии суннӣ; ҷомеаи шиаи исмоилӣ бештар дар ВМКБ мутамарказ аст. Амалия ва ниҳодҳои динӣ дар доираи низоми ҳуқуқии сахт танзимшаванда фаъолият мекунанд. Ба анъанаҳо Наврӯз, Сада, Тиргон ва Меҳргон, инчунин тӯйҳо, таваллуд, мотам, меҳмоннавозӣ, ғизо, либос, мусиқӣ ва ҳунарҳо дохил мешаванд. Оилаҳо, маҳаллаҳо, ҷамоатҳо, мактабҳо, ниҳодҳои фарҳангӣ ва устоҳои соҳибтаҷриба ҳар кадом дар идомаи ин амалия саҳм мегузоранд. Санъати тоҷик адабиёт, мусиқӣ, санъати тасвирӣ, театр, филм, меъморӣ, тарроҳӣ, аксбардорӣ ва шаклҳои рақамиро дар бар мегирад. Душанбе маркази асосии ниҳодҳо аст; ниҳодҳои фарҳангии минтақавӣ ва намояндагиҳои «Тоҷикфилм» фаъолиятро берун аз пойтахт низ густариш медиҳанд. Дарки таърихӣ Суғд, Империяи Кӯшониён, давлати Сомониён, ҳукмронии Русия, давраи шӯравӣ, истиқлолият ва ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992 то 1997-ро ба ҳам мепайвандад. Ҳаёти фарҳангии ҳаррӯза ҳамчунин ба худидоракунии маҳаллӣ ва амалияи маҳаллаҳо вобаста аст; шакл ва масъулияти онҳо дар шаҳрҳо, ноҳияҳо ва маҳалҳои гуногун фарқ мекунад.
Фарҳанг дар Тоҷикистон
Фарҳанг дар Тоҷикистон забон, дин, анъанаҳо, санъат, хотираи таърихӣ ва шаклҳои ҳамзистии ҳаррӯзаро дар бар мегирад. Ҳувияти тоҷикӣ таърихи ҷомеаҳои бостонии эронзабон, таърихи исломӣ ва Осиёи Марказӣ, таҷрибаи шӯравӣ ва истиқлолият аз соли 1991-ро инъикос мекунад. Ҳаёти фарҳангӣ дар Душанбе, марказҳои минтақавӣ, ноҳияҳои кӯҳӣ ва ҷомеаҳои маҳаллӣ фарқ мекунад; муҳоҷират ва дастрасии нобаробар ба хизматрасониҳо низ ба иштирок таъсир мерасонанд.
Tip
Фарҳангро дар Тоҷикистон ҳам ҳамчун чаҳорчӯбаи миллӣ ва ҳам ҳамчун амалияи маҳаллӣ баррасӣ кунед. Забон, ниҳод, робита бо ҷомеа ва интизориҳоро ба минтақа ва ҳадаф мувофиқ созед ва пеш аз ташкили чорабиниҳои динӣ ё фарҳангии ҷамъиятӣ маҳдудиятҳои танзимро санҷед.