ၵၢၼ်ငိုၼ်း ၼႂ်း မိူင်းလၢဝ်း

ဘဏ်ၼႂ်း မိူင်းလၢဝ်း ပၼ်ဝႆႉၶွင်ႇၵၢၼ်၊ ငိုၼ်းသိမ်း၊ ၶဝ်ႈထိုင်ငိုၼ်း၊ ၶၢႆႉငိုၼ်း၊ ၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်း (LAOQR) လႄႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူၼ်းၵေႃႇၼႅတ်ႉ တႂ်ႈၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်းၸုမ်းၵုမ်းထိင်းဘဏ်မိူင်းလၢဝ်း (Bank of the Lao P.D.R.)။ ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းဢၼ်ၸႂ်ႉၵၢၼ်ဘဏ်ၸၢင်ႈတေလူဝ်ႇလိၵ်ႈယိုၼ်ႈယၼ်တူဝ်၊ လိၵ်ႈယူႇသဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈၵၢၼ်၊ လႄႈ ဘဏ်တေၵူတ်ႇထတ်းလုၵ်းၶႃႇလႄႈ လွင်ႈၶၢႆႉငိုၼ်း။ လွင်ႈလူင်းတိုၼ်းၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းလၢႆလၢႆ။ ၶူဝ်းၵမ်လိၵ်ႈၵမ်ႇ လႄႈ ၵမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ႉလႆႈၽၢၼ်ႇၵၢတ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၶူဝ်းၵမ်လၢဝ်း (Lao Securities Exchange)၊ ၶွမ်ႇပၼီႇၶူဝ်းၵမ်ဢၼ်ပဵၼ်မိူဝ်းၼႃႈ လႄႈ ဢွင်ႈၵဵပ်းသိမ်းၶူဝ်းၵမ်လၢဝ်း (Lao PDR Securities Depository Center)။ ၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းၵမ်းတူဝ်ၼႂ်းၵၢၼ်၊ ၶူဝ်းၵၢင်၊ ၵၢၼ်ပၼ်သုၼ်ႇလႄႈ ၶူင်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈၽၢႆႇၵူၼ်း မီးလၢႆးၵၢၼ်တၢင်ႇၵၼ်။ လွင်ႈမီးၶူဝ်းၵမ်ဢေႇ၊ ၵၢၼ်ၶၢႆလႅၵ်ႈၼ้อย၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈငိုၼ်း၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉငိုၼ်း၊ ၵฎမၢႆ လႄႈ ၽွၼ်းၵၢၼ်ၶူင်းၵၢၼ် ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းတေႃႇၵำไร။ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇမီးၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၵူႈဝၼ်းလႄႈၵမ်းလဵဝ် တႃႇႁိူၼ်း၊ ၼမ်ႉၼႃႈၾႆး၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်၊ ၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃး၊ ယႃႈယႃ၊ ပၢႆးပညာ၊ ၵၢၼ်သိုဝ်ႇသၢၼ် လႄႈ လွင်ႈၼႃႈႁိူၼ်း။ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းဢၼ်လီၼၼ်ႉၶိုၼ်းၵႂၢမ်းတီႈယူႇ၊ ၼမ်ႉၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်း၊ ၵႃႈၶၢတ်ႈႁိူၼ်း၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵိၼ်ႁင်းၵူၺ်း၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈသုမ်းသုၼ်ႇတၢင်းပၢႆးယူႇလီ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႃႈၵၢင်ၵၢၼ်မိူင်းတင်းၸိုင်ႈမိူင်း။ ၵျေးမီးၵျေးငိုၼ်း၊ ငိုၼ်းဢၼ်ယင်းဢမ်ႇပၼ်၊ လႄႈ ငိုၼ်းၶၢင်ႉ။ ၽူႈပၼ်ၵျေးတၢင်းၵၢၼ်မီးဘဏ်ဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉ၊ ၸုမ်းငိုၼ်းၵူၼ်းၸွႆႈ၊ ၶွမ်ႇပၼီႇၶၢတ်ႈၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ႁၢၼ်ႉၽၢၵ်ႇၶူဝ်း။ တၢင်းလိူၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် မီးၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၼายၸၢင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵႃႉ လႄႈ ၵွင်ငိုၼ်းဢွင်ႇဝၢၼ်ႈ (Village Savings Funds)။ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၵျေး၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ၶူဝ်းၵမ်ႉၵႅမ်၊ ဝၼ်းပၼ်ၶိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈၼမ်ႉၼၵ်းငိုၼ်းၸၢင်ႈပဵၼ်တၢင်းၵำหนดၶဝ်ႈတႃႇလွင်ႈၵျေးတႄႉ။ ၶွၼ်ႇၵဵဝ်ႇၵပ်းၵွင်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ၵำไรၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၵိၼ်ၸႂ်ႉ၊ ၵၢၼ်ၼำၶဝ်ႈ၊ ၶူဝ်းၵမ်လႄႈၵၢၼ်ပၼ်ၵၢၼ်တၢင်းလၢႆ၊ တီႈလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ၽွၼ်းတေႃႇသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ဝန်ကြီးဌာနငိုၼ်းတွင်း (Ministry of Finance) လႄႈ ၽႅၼ်ႇၵၢၼ်ၶွၼ်ႇ (Tax Department) ၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈၶွၼ်ႇ ၽၢၼ်ႇၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဢမ်ႇၼၼ် ဝဵင်းလူင်ဝိၼ်းတီယၼ်း၊ ၸၼ်ႉၸႄႈတွၼ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉဝၢၼ်ႈ။ မၢႆၸႅၼ်ႇတူဝ်ၽူႈပၼ်ၶွၼ်ႇ (Taxpayer Identification Number)၊ လိၵ်ႈမၢႆတွင်းဢၼ်မႅၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈၼွတ်ႇၶွၼ်ႇတႃႇတီႈလူဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈပၼ်ၶွၼ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်းၶွၼ်ႇၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်း ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းတေႃႇလွင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈၵำหนด။ ၵၢၼ်ႁပ်ႉပၼ်သၢႆႈတႅၼ်းႁူမ်ႈပႃးလွင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်းပၢႆးယူႇလီတၢင်းၵူၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁပ်ႉပၼ်သၢႆႈတႅၼ်းပုဂ္ဂလိၵ။ ၽွၼ်းလႆႈလႄႈ ငိုၼ်းၵမ်ႉၵႅမ်ၶိုၼ်ႈယူႇၵပ်းလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၶေႃႈၵำหนดၼႂ်းလိၵ်ႈၵၢၼ်၊ ၶွမ်ႇယွၼ်ႇၽူႈပၼ်ၵၢၼ် လႄႈ တီႈယူႇ။ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၵၢၼ်ငိုၼ်းဢၼ်ၶိုၼ်းၵုမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵွင်ႇၵၢၼ်ငိုၼ်းဢၼ်မီးယူႇၶဝ်ႈၵပ်းၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ၊ ၼႃႈတီႈၵျေး၊ ၼႃႈတီႈၶွၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈလူဝ်ႇၵမ်ႉၵႅမ်ဢၼ်ယင်းလူဝ်ႇတႅမ်ႇမၢႆ။