ၸၢတ်ႈပၢၼ်ယဵၼ်ႇငဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း တၢင်ႇၵၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၸုမ်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၽႃႇသႃႇ၊ လုၵ်ႈၸၢႆးလုၵ်ႈယိင်းၵူၼ်းသႃႇလႄႈ လွင်ႈၵိူတ်ႇၼႂ်းၸူဝ်ႈဢႃယု။ မွၵ်ႈ 40% ၵူၼ်းမိူင်း မီးၽႃႇသႃႇဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမႄႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇတၢင်းၵၢၼ်ၸွႆႈၵၼ်ၼႂ်းၽႃႇသႃႇႁိူၼ်း၊ ပၢႆးပညာ၊ ၵၢၼ်ပၼ်ဝန်ဆောင်ႈတၢင်းၵၢၼ် လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်။ လိၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၵူတ်းမၢႆ လႄႈ ပၢႆးပညာၵူၼ်းမိူင်း။ လွင်ႈၶူဝ်းႁွင်းပိုၼ်း ပဵၼ်ငဝ်ႈလွင်ႈယဵၼ်ႇငဝ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈထႅင်ႈ။ လၢၼ်းၶၢင် (Lan Xang) ႁူမ်ႈၵုမ်းၵမ်ပိုၼ်ႉတီႈၼမ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၵၢင် မိူဝ်ႈလဵဝ် တင်းၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ယဵၼ်ႇငဝ်ႈ မႃးၼမ်လၢႆပၢၵ်ႇပီ။ လွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၶွင်ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ၊ သိုၵ်းဢိၼ်ႇတူဝ်းၶျီးၼႃးပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်း၊ သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း လႄႈ လွင်ႈတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၵူၼ်းမိူင်းပႃႇတီႇလၢဝ်း မိူဝ်ႈပီ 1975 ယင်းတိုၵ်ႉမီးဢိทธิพลတေႃႇပိုၼ်းတၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း။ လွင်ႈၽႃႇသႃႇလႄႈ ထုင်းထၢမ်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၵၼ် မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်။ ၸွမ်းၵၢၼ်ၼပ်ႉၵူၼ်းပီ 2015 မီးၵူၼ်းၼပ်ႉပုတ်ႉထ 64.7%၊ ၶရိတ်ႉယၼ် 1.7% လႄႈ 31.4% ဢၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႃႇသႃႇ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၽီ။ ဝတ်ႉပုတ်ႉထ (wat) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢဝ်းတွၼ်ႈတႃႇဝတ်ႉပုတ်ႉထ၊ ၸွႆႈၵၢၼ်ပၼ်ၵုသူလ်၊ ပၢင်ႇၵၢၼ်ၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၸၢတ်ႈသင်ႇၶ။ လွင်ႈႁဵတ်းၽႃႇသႃႇလႆႈႁပ်ႉၵၢၼ်ၵႅမ်ႉၵႅၼ်းၸွမ်းၵူတ်းမၢႆ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းဢၢပ်ႈမီးၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈလွင်ႈလူင်းသဵၼ်ႈမၢႆ၊ လွင်ႈယိုၼ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ လႄႈ လွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၶွင်ၽၢႆႇၽွင်းငမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ပၢႆးမွၼ်းၶဝ်ႈပႃး ၽႃႈယဵပ်ႉထုင်းထၢမ်းလႄႈ ၶူဝ်းႁဵတ်းမိုဝ်း၊ သဵင်တီးၶႅၼ် (Khaen)၊ လမ်ဝူင်းလၢဝ်း (Lamvonglao)၊ လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၾၢႆႇၼင်၊ ၵၢၼ်ၼႄၽွင်း၊ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇแบบ၊ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ လႄႈ ပၢႆးမွၼ်းတၢင်းၵျႃႇတႃႇ။ ၵၢၼ်ယဵၼ်ႇငဝ်ႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်းၸုမ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၸုမ်းၵၢၼ်ၽူႈၼင်ႈၵၢၼ်၊ ၸုမ်းၵမ်ႉထႅမ်၊ ပိုၼ်ႉတီႈပုဂ္ဂလိၵ်ႈလႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း၊ ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်း။ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈၼႂ်းဝဵင်းလူင်ပရၢင် (Luang Prabang) မီးလွင်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ပိုၼ်ႉတီႈတႄႉတႄႉ။ ထုင်းထၢမ်းၵပ်းၵၢႆႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်းၸွမ်းၸၢတ်ႈၽႃႇသႃႇလႄႈ ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ။ ပၢင်ပွႆးဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပွႆးပုတ်ႉထ (Boun) ၼမ်ၼမ် လိုပ်ႈၸွမ်းၵၢၼ်ၼပ်ႉဝၼ်းၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထလႄႈ ၵၢၼ်ပႃးၶဝ်ႈၼႃး။ ပၢင်ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်း မၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းၵိူတ်ႇ၊ မင်ႇၵလႃႇ၊ လွင်ႈပဵၼ်ၶႆႈ၊ လွင်ႈၶိုၼ်းၶႅၼ်း လႄႈ လွင်ႈတၢႆ။ သဵင်ၵႂၢမ်း၊ ၵၢၼ်ၼႄ၊ ၶဝ်ႈၽၢၵ်ႇ၊ ၽႃႈယဵပ်ႉ လႄႈ ထုင်းထၢမ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ယင်းပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈၶွင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ဝၼ်းဝၼ်းလႄႈ ပၢင်ၵၢၼ်ယဵၼ်ႇငဝ်ႈ။ ၸၢတ်ႈၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်း မၢင်တွၼ်ႈၸတ်းတင်ႈၸွမ်းဝၢၼ်း၊ ဢၼ်ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ တူၼ်းဝၢၼ်း (ban)၊ လႄႈ ၽၢႆႇၽွင်းငမ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ဢမ်ႇမီးစနစ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်လဵဝ် ၸတ်းၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်တႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူႈၶၼ်ႈတွၼ်ႈ။ ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ဝၢၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ စနစ်ၵမ်ႉထႅမ်ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁိုဝ် ၸုမ်းၵမ်ႉထႅမ်ၵူၼ်း ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈမီးၼႃႈၵၢၼ်တၢင်ႇၵၼ်။ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ် ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းဢႃယု၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ၊ ပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၽႃႇသႃႇ၊ ၽူႈယိင်းၽူႈၸၢႆး၊ လွင်ႈပိၵ်ႉၶၢတ်ႈ၊ ငိုၼ်းတွင်းၼႃႈႁိူၼ်း လႄႈ အခြေအနေၵၢၼ်ယၢႆႉတီႈယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶေႃႈသုၼ်ႇလႆႈၸွမ်းၶွင်ႇသီႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ပိုၼ်ႉတီႈ၊ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ထုင်းၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်းၸုမ်းၵူၼ်း။
ယဵၼ်ႇငဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း
ယဵၼ်ႇငဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း ၶဝ်ႈပႃး ၽႃႇသႃႇဢၼ်ၸႂ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ လွင်ႈၶူဝ်းႁွင်းပိုၼ်း၊ ပၢႆးမွၼ်း၊ ထုင်းထၢမ်း လႄႈ လၢႆးဢၼ်ၸုမ်းၵူၼ်းၸတ်းၵၢၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ဝၼ်းဝၼ်း။ ဘာသာလၢဝ်း (Lao) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မီးၽႃႇသႃႇၼမ်လိူဝ် 50 ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း 49 ၸုမ်း ဢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယိုၼ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၸႂ်ႉ။ လွင်ႈပွင်ႇၸႂ်ပုတ်ႉထထေရဝါဒ (Theravada Buddhist)၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၽီလႄႈ ပူႇမွၼ်ႇ၊ ၸၢတ်ႈၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း၊ လွင်ႈၸတ်းတင်ႈဝၢၼ်း လႄႈ ၸုမ်းၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်လွင်ႈယဵၼ်ႇငဝ်ႈ။
Tip
မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ယဵၼ်ႇငဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း တၢင်ႇၵၼ်ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူတ်းမၢႆၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်လဵဝ်။ မိူဝ်ႈၶဝ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၸွမ်းဝၢၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၸုမ်းၽႃႇသႃႇ ႁိုဝ် ပၢင်ၵၢၼ်ယဵၼ်ႇငဝ်ႈ၊ ႁႃၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈၽႃႇသႃႇ၊ ၸုမ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵၢင်ၸႂ်ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်ဢွၼ်တၢင်း။

