ယေးငိုၼ်းတီႈမိူင်းလၢဝ်း

ၽိုၼ်ၸုမ်း BOL မီးယေးငိုၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် 34 ဢၼ်: ယေးငိုၼ်းၸိုင်ႈၼိုင်ႈ၊ ယေးငိုၼ်းသီးသၢႆ 2၊ ယေးငိုၼ်းၵႃႉၽူႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၸိုင်ႈ 5၊ ယေးငိုၼ်းပုဂ္ဂလိၵ်ႈ 7၊ ယေးငိုၼ်းလုၵ်ႈ 9၊ လႄႈၽႃႇၶႃႇယေးငိုၼ်းၵႃႉၼွၵ်ႈမိူင်း 10။ မီးၽိုၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် 2။ Annual Economic Report 2023 ၼပ်ႉယေးငိုၼ်းၵႃႉ 38 တီႈၼႂ်းသုတ်းပီ၊ ၽႃႇၶႃႇ 116၊ ၸုမ်းပၼ်ၸွႆႈ 549၊ ၸုမ်းလႅၵ်ႈငိုၼ်း 35၊ လုမ်းၵွင်ႉၵၼ် 5၊ ATM 1,493။ ၶေႃႈၼပ်ႉၼႆႉမီးဝၼ်းလႄႈပိူင်ၽႄပႅၵ်ႇ၊ ယႃႇၼပ်ႉပဵၼ်ၸၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်လဵဝ်ၵၼ်။ BOL Bank Supervision Department ၸႅတ်ႈၵၢၼ်ယေးငိုၼ်း၊ Payment Systems Department လႄႈ Foreign Exchange Management Department ၵုမ်းၵၢၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းငိုၼ်း/ငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း။ တႅၵ်ႈယေးငိုၼ်းတီႈ BOL ၼႄဝႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်မီး၊ ၶၢႆႉၽႃႇၶႃႇ/ATM၊ လႆႈငိုၼ်း Kip (LAK)၊ ဘတ် (THB)၊ USD၊ သို့ယွၼ် (CNY)၊ account၊ card/POS၊ သူင်ႇငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း၊ QR၊ app မိုဝ်းထိုဝ်၊ ပိူင်ငိုၼ်းလႅၵ်ႈ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉ၊ လႄႈလွင်ႈတၢင်ႇၶေႃႈယွၼ်း။ ၽႃႇၶႃႇ/ၶွမ်ႇပၼီႇလုၵ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းၸၢင်ႈပၼ်ၵၢၼ်ၶၢမ်ႈမိူင်းတၢင်ႇပိူင်။ ၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းၸႄႈဝၢၼ်ႈလႄႈဝဵင်းပႅၵ်ႇၵၼ်၊ ၶေႃႈမုၼ်းတင်းမိူင်းဢမ်ႇမီးတารางတႅၵ်ႈတင်းမူတ်း။ လၢဝ်းဢမ်ႇမီးၶၵ်ႉၵၢၼ်လူင်တမ်းလႂ်တႃႇပိၵ်ႇ account ၵူႈယေးငိုၼ်း ၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ဢၼ်မီး။ ၶေႃႈလူဝ်ႇပႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်းယေးငိုၼ်း။ ၵူၼ်းလၢဝ်းၸၢင်ႈလူဝ်ႇ ID၊ Permanent Foreign ID၊ Family Book၊ passport၊ retired ID၊ ID သိုၵ်း/ပလိၵ်ႈ၊ သို့ Buddhist ID။ တူဝ်ယၢင်ႇ BCEL ၼႄဝႃႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းပိူင်လူင်လူဝ်ႇ passport သက်တမ်းလိူဝ် 6 လိူၼ်ၸွမ်း Stay Permit သက်တမ်းလိူဝ် 1 လိူၼ်၊ သို့ passport သက်တမ်းလိူဝ် 1 လိူၼ်ၸွမ်း Work Permit သက်တမ်းလိူဝ် 1 လိူၼ်၊ သို့ Diplomatic Card။ BCEL လၢတ်ႈဝႃႈၽူႈလႄႇဢမ်ႇမီးတီႈယူႇမၼ်ႈ၊ Stay Permit သို့ Work Permit ဢမ်ႇၸၢင်ႈပိၵ်ႇၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇၼႆႉ။ Account ၶွမ်ႇပၼီႇၸၢင်ႈလူဝ်ႇမၢႆၶွမ်ႇပၼီႇ၊ tax ID၊ ဢၼုယၢတ်ႈ BOL/Ministry of Finance မိူဝ်ႈလူဝ်ႇ၊ charter၊ ပိူင်ၼႂ်း၊ ၶေႃႈတႅပ်းသိၼ်ၽူႈႁူမ်ႈတိုၼ်း/board၊ ၽိုၼ်ၽူႈမီးသုၼ်ႇလူင်းမိုဝ်း၊ proxy လႄႈၽိုၼ် AML။ account ပိူင်လူင်မီး current၊ savings၊ fixed deposit။ တူဝ်ယၢင်ႇ savings BCEL လူဝ်ႇငိုၼ်းပိၵ်ႇ/ထိင်း 50,000 LAK၊ 500 THB သို့ 10 USD၊ ၵႃႈပိၵ်ႇ 10,000 LAK၊ 50 THB သို့ 2 USD။ Fixed deposit တူဝ်ယၢင်ႇလူဝ်ႇပိၵ်ႇ 1,000,000 LAK၊ 5,000 THB၊ 200 USD သို့ 1,000 CNY၊ ၵႃႈပိၵ်ႇ 10,000 LAK၊ 50 THB၊ 2 USD သို့ 10 CNY။ Savings ပၼ်ငိုၼ်းၽွၼ်းလီ 4 ၵမ်းတေႃႇပီၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇ။ Fixed deposit ပၼ်ၽွၼ်းလီၸွမ်းဝၼ်းမူတ်းတူၵ်းလူင်း၊ ၸၢင်ႈတေႁဵတ်းမႂ်ႇႁင်းၵူၺ်း၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၸႂ်ႉပဵၼ်ၶေႃႈၵႅတ်ႇၵင်ႈ။ ငိုၼ်း၊ နှုန်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉပႅၵ်ႇၵၼ်ယေးငိုၼ်း၊ ၶၢဝ်းမၵ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႃႈၸႂ်ႉတင်းမိူင်း။ ၸႅတ်ႈၵႃႈၸႂ်ႉလႄႈပိူင်ယေးငိုၼ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵွၼ်ႇသႂ်ႇငိုၼ်း။ BOL ပဵၼ်ၽူႈပၼ် real-time gross settlement system တင်းလဵဝ်၊ ၸတ်းၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်းၵႃႈယႂ်ႇတေႃႇဢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႉၶၵ်ႉ batch clearing ပၵ်းပိူင်။ ပိူင်ငိုၼ်းလၢဝ်းၽႄ systemically important payment systems၊ retail payment systems၊ payment services။ ယေးငိုၼ်း၊ ၸုမ်းငိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈယေးငိုၼ်းဢၼုယၢတ်ႈ၊ လႄႈၸုမ်းတၢင်းၵၢၼ်တၢင်ႇဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ် Payment Service Provider (PSP); ၼပ်ႉ 53 PSP ပီ 2023။ LAPS ၵွင်ႉၵၢၼ် ATM၊ LAPNet လႄႈ LMPS ၸွႆႈၶၢႆႉ mobile money/QR ၶၢမ်ႈယေးငိုၼ်း။ LAOQR ပဵၼ်မၵ်းမၢႆ QR ၼႂ်းမိူင်း တႄႇပီ 2020။ 2023 လၢဝ်းမီးၵွင်ႉ QR ၵပ်းၵမ်ႇပူးၶျႃးလႄႈၵဝ်းလီၸၢၼ်း၊ Easy Kip QR ပၼ်လၢႆးပၼ်ငိုၼ်းတႃႇၽူႈလႄႇ။ ၶေႃႈၼပ်ႉ 2023 ၼႄၵၢၼ်ၸႂ်ႉ payment ယၢမ်းမႂ်ႇ/mobile/Internet banking ၶိုၼ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းပိုၼ်ႉတၢင်းၵဝ်ႇ ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ၽွၼ်းယၢမ်းလဵဝ်တႃႇယေးငိုၼ်းၵူႈဢၼ်။ ယေးငိုၼ်းၸၢင်ႈပၼ် debit၊ credit၊ ATM card တႃႇထွၼ်ငိုၼ်း၊ POS၊ ၶၢႆၼႅတ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇ ATM BCEL ႁပ်ႉ Visa၊ Mastercard၊ Maestro၊ Cirrus၊ Diners Club၊ JCB၊ China UnionPay။ ပိူင် card လူဝ်ႇၼႄၽွၼ်းၵၢၼ်၊ ၶေႃႈႁႄႉ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉထွၼ်/ၸႂ်ႉၼႂ်း/ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၼႃႈၵၢၼ်မိူဝ်ႈႁၢႆ/ထုၵ်ႇလၵ်ႉ၊ ၵႅတ်ႇၵင်ႈၶေႃႈမုၼ်း၊ လႄႈငိုၼ်းၸၢင်ႈ credit။ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်လူဝ်ႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ card code။ တႂ်ႈ Decree 225/GOV ၵူၼ်းၸႂ်ႉၸၢင်ႈၵိုတ်း သို့ ပႅတ်ႈၵၢၼ် card တႃႇလၢႆးဢမ်ႇၸႂ်ႉၵႃႈၸႂ်ႉ။ Digital service ပႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်းၽူႈပၼ်။ BCEL မီး BCEL One၊ OnePay၊ OneCash၊ Smart Book၊ BCEL i-Bank။ OnePay ပၼ်ပၼ်ငိုၼ်း LAK ၼႂ်းမိူင်းတီႈၵၢၼ်ၶၢႆၽၢၼ်ႇ QR။ BCEL i-Bank လူဝ်ႇ account BCEL savings/current၊ email လႄႈမၢႆမိုဝ်းထိုဝ်ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ၊ ဢႃႇယု 18 ၶိုၼ်ႈ။ ၸႂ်ႉ OTP Token သို့ SMS OTP။ တူၺ်း account လႄႈၵၢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉငိုၼ်းမီးတင်းဝၼ်းတင်းၶိုၼ်း၊ ၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်းယူႇတီႈ cut-off/clearing။ Account ၶွမ်ႇပၼီႇတၢင်ႇတီႈၽႃႇၶႃႇ၊ ၸတ်း OTP ၸၢင်ႈႁိုင်ထိုင် 5 ဝၼ်းၵၢၼ်။ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈမၢႆ e-KYC တင်းမိူင်းၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်လႆႈ။ ယေးငိုၼ်းၸႅတ်ႈ customer due diligence ၸွမ်း Anti-Money Laundering Intelligence Office (AMLIO) Decision on Customer Due Diligence ဢၼ်မႄးၸွမ်း Decision 11NCC ဝၼ်း 29 May 2025။ ၶဝ်ယိုၼ်ယၼ်ၽူႈၸႂ်ႉ၊ beneficial owner (ၵူၼ်းဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈ/ၵုမ်းၵမ် account သို့ transaction တႄႉ)၊ လႄႈၽူႈတၢင်တူဝ်ဢၼုယၢတ်ႈ။ ၸၢင်ႈယွၼ်း ID၊ Family Book၊ passport၊ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်၊ တီႈမႃးငိုၼ်း၊ လႄႈၽိုၼ်တၢင်ႇ။ ယေးငိုၼ်းၸႅတ်ႈ transaction တေႃႇၵူႈၶၢဝ်း၊ ႁၢမ်ႈ account ဢမ်ႇၼႄၸိုဝ်ႈ၊ code သို့ alias။ ၶေႃႈၶၢတ်ႈၽေးသုင်လႆႈၸႅတ်ႈထႅင်ႈ။ ၶေႃႈမုၼ်းႁၢႆ/ဢမ်ႇၸႅင်ႈၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်း/ငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းလႃႈ၊ ႁႄႉ၊ သို့ပႅတ်ႈ။ လွင်ႈ account ဢမ်ႇၼႄၸိုဝ်ႈလူဝ်ႇမၢႆပၼ် AMLIO ၼႂ်း 3 ဝၼ်း ၸွမ်း Order 05/NCC။ ယေးငိုၼ်းၵႃႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈ Deposit Protection Office (DPO) လႄႈၸွႆႈၶၵ်ႉ compensation deposit။ ပိူင်ကာကွယ်เงินฝาก 1999 မၵ်းၵႃႈ compensation သုင်သုတ်း 15,000,000 LAK တေႃႇၵေႃႉ (ပႃးငိုၼ်းတႄႇ/ၽွၼ်းလီ)၊ တၢင်ႇၶေႃႈယွၼ်းၼႂ်းလိူၼ်ၼိုင်ႈ၊ ပၼ်ငိုၼ်းၼႂ်း 6 လိူၼ်၊ ၶၢႆႉၶၢဝ်းၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉထိုင် 1.5 ပီ။ ၽိုၼ် World Bank 2019 မၢႆဝႃႈ DPO Board မႄးၸတ်းပမာဏ 50,000,000 LAK သို့ USD 5,600 တေႃႇၵေႃႉ လႄႈငိုၼ်း။ BOL ဢမ်ႇပိုၼ်ပၢႆးပမာဏယၢမ်းလဵဝ်ၸႅင်ႈၼႂ်းၽိုၼ်ဢၼ်လူလႆႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်တိတ်းတေႃႇ DPO ၵွၼ်ႇယုမ်ႇၼိူဝ်ပမာဏၼိုင်ႈ။ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မီးဢမ်ႇၼႄဝႃႈလၢဝ်းမီးၵႅတ်ႇၵင်ႈငိုၼ်းဢမ်ႇမီးမၵ်း။ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ထုၵ်ႇပိုၼ်ၼႄၽွၼ်းၵၢၼ်ၶူဝ်း၊ ၽွၼ်းလီ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉ၊ ငိုၼ်းလႅၵ်ႈ၊ ၶေႃႈမၵ်း၊ လၢႆးၸႂ်ႉ၊ ၵႅတ်ႇၵင်ႈလွင်ႈလပ်ႉ၊ မီးၶၵ်ႉၵၢၼ်ႁပ်ႉလႄႈၵႄႈၶေႃႈယွၼ်းၼႂ်း။ ႁၢမ်ႈၵဵပ်းၵႃႈၸႂ်ႉတႃႇႁပ်ႉ၊ ၸႅတ်ႈ၊ သို့မႄးၶေႃႈယွၼ်း။ ၵူၼ်းၸႂ်ႉၸၢင်ႈယွၼ်းၶေႃႈမုၼ်း၊ လိူၵ်ႈၵၢၼ်၊ ယွၼ်း compensation မိူဝ်ႈသင့်၊ တၢင်ႇလွင်ႈၽိတ်းပိူင်တီႈ Financial Services Consumer supervisory and Inspection Agency သို့ၸုမ်းၵွင်ႉ။ ၵူၼ်းၸႂ်ႉလူဝ်ႇပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းတေႉ၊ ၸွမ်းပိူင်ၸၢင်ႈ၊ ၵႅတ်ႇၵင်ႈ passbook/card/code/voucher၊ လၢတ်ႈဝႆးမိူဝ်ႈႁၢႆ/လူႉ။ ပိူင်မၢႆလၵ်းမီး Law on Commercial Bank amended 39/NA ဝၼ်း 17 July 2023၊ Law on Payment System amended 45/NA 20 November 2023၊ Law on AML/CFT amended 64/NA 1 July 2024၊ Law on Foreign Exchange Management amended 15/NA 7 July 2022။