လူင်းတိုၼ်းတီႈမိူင်းလၢဝ်း

Law on Investment Promotion ဢၼ်မႄးၵုမ်းၵၢၼ်လၢတ်ႈဝႃႈလူင်းတိုၼ်းပဵၼ်ငိုၼ်း/ၶူဝ်းတႄႉ သို့ ဢမ်ႇတႄႉ ဢၼ်သႂ်ႇတႃႇၽွၼ်းၶိုၼ်းဝၼ်းၼႃႈ။ ၶူဝ်းတႄႉမီးငိုၼ်း၊ ၶူဝ်းၶၢႆႉလႆႈ၊ တီႈလိၼ်/ႁိူၼ်း။ ၶူဝ်းဢမ်ႇတႄႉၸၢင်ႈမီးၶေႃႈမူၼ်းၽၢႆႇၼမ်ႉ၊ ငိုၼ်းတေမႃးဝၼ်းၼႃႈ၊ သုၼ်ႇ lease/commercial၊ လႄႈconcession။ Direct investment ပဵၼ်ငိုၼ်းသႂ်ႇတႃႇပဵၼ်ၸဝ်ႈ သို့မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸတ်းၵၢၼ်၊ passive securities ယူႇတႂ်ႈပိူင် securities/ငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းတၢင်ႇ။ ၶူဝ်းၶၢႆ LSX မီး common shares၊ government bonds၊ corporate bonds။ Money-market မီး savings deposits၊ fixed deposits၊ certificates of deposit။ Mutual/private fund ၸၢင်ႈလူင်းတိုၼ်းၼႂ်း deposit/CD၊ share LSX၊ bond ၶွမ်ႇပၼီႇ/လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ infrastructure ဢၼ်ပၼ်ငိုၼ်းၶိုၼ်း။ Unit fund ပိၵ်ႇဢၼ်ၵႅတ်ႇၸၢင်ႈၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇ၊ open fund ၸၢင်ႈၶၢႆ သို့ဢမ်ႇၶၢႆ။ ၶူဝ်း fund တႃႇ retail ယၢမ်းလဵဝ်လူဝ်ႇၸႅတ်ႈတီႈၽူႈပၼ်ၵၢၼ်။ Fund လူဝ်ႇ LSCO-authorized fund manager၊ custodian ဢၼ်ဢၼုယၢတ်ႈ၊ audit agreement၊ prospectus၊ investment plan။ Lao Securities Commission (LSCO) ၸႅတ်ႈၶေႃႈယွၼ်းတဵမ်/မႅၼ်ႈ ၸွမ်းၶၢတ်ႈ 45 ဝၼ်း။ ပိူင် fund ဢမ်ႇပႅတ်ႈၽေးလူင်းတိုၼ်း သို့ယိုၼ်ယၼ်ငိုၼ်းၶိုၼ်း၊ ၽွၼ်းလီ၊ principal။ Direct investment ၸၢင်ႈပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၸိုင်ႈ/ၼွၵ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈတဵမ်၊ joint venture ၼႂ်း-ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ cooperation ၸွမ်း contract၊ SOE-private joint investment၊ public-private partnership။ ၸဝ်ႈတိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းပိူင်လူင်ၸႂ်ႉၶွမ်ႇပၼီႇလၢဝ်းဢၼ်လူင်းမၢႆ။ Representative office ၸွႆႈၵွင်ႉၵၢၼ်/ၸႅတ်ႈၵၢတ်ႇ/ၽႅၼ်ၵၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉပၵ်းပိူင်။ ၵၢၼ်ၼႂ်း controlled list လူဝ်ႇၸႅတ်ႈထႅင်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၽေး၊ သၽႃႇဝ၊ public order။ ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈ list ပိူင်လူင်လူဝ်ႇမၢႆ enterprise လႄႈ business operating licence။ ၵၢၼ် promotion ၼွၵ်ႈ list ၸၢင်ႈလႆႈ Investment Promotion Certificate လင်ၶၵ်ႉ license ဢၼ်လူဝ်ႇ; incentive ဢမ်ႇပဵၼ်မၼ်ႈႁင်းၵူၺ်း။ Concession business လူဝ်ႇၸုမ်းတၢင်းၵၢၼ်၊ feasibility study/memorandum/agreement ပိူင်လူင်၊ မၵ်းၶၢဝ်းသုင်သုတ်း 50 ပီ။ တိုၼ်းတီႈလိၼ်ပိူင်လူင်ပဵၼ် lease/concession လိၼ်ၸိုင်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ယိုၼ်ယၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈလိၼ်။ ၽၢႆႇ promotion မီးၽုၵ်ႇသွမ်ႈလွတ်ႈၽေး၊ agro-processing၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ digital/innovation၊ လႄႇလၢဝ်းတႄႉ၊ infrastructure၊ special economic zones၊ logistics။ incentive ၽၢႆႇ/ပိုၼ်ႉတီႈၸၢင်ႈလူတ်းၵႃႈၸႂ်ႉၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ၶေႃႈတႅတ်ႈတေႃးယူႇတီႈပိူင်လႄႈ Investment Promotion Certificate ဢၼ်ဢၼုယၢတ်ႈ။ retail investor ၶၢႆ LSX လိူၵ်ႈ account တီႈၶွမ်ႇပၼီႇ securities ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း။ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းႁပ်ႉ Foreign Investor Registration Number တီႈ LSX။ ၶေႃႈသိုဝ်ႉလူဝ်ႇငိုၼ်းသႂ်ႇတႃႇ good-faith 100%၊ ၶေႃႈၶၢႆလူဝ်ႇမီး share တဵမ်ၼႂ်း account securities။ ၸၢင်ႈတၢင်ႇ order ပဵၼ်လိၵ်ႈ၊ လူင်းဖူၼ်၊ email သို့ Home Trading System။ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းဢမ်ႇယူႇပိုၼ်ႉတီႈပိူင်လူင်ၸႂ်ႉ securities/portfolio account တီႈယေးငိုၼ်းၵႃႉ။ ငိုၼ်းတႄႇ၊ dividend၊ profit ဢၼ်လူင်းတိုၼ်းၸွမ်းပိူင် ၸၢင်ႈသူင်ႇၶိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸွမ်း securities/foreign-exchange rules။ Lao PDR Securities Depository Center ပဵၼ်သုၼ်ၵဵပ်းၽိုၼ်ၶူဝ်း LSX။ မၢႆၸဝ်ႈၼႂ်း book-entry၊ ၸွႆႈလူင်းမၢႆ၊ custody၊ transfer၊ clearing၊ settlement။ custodian ဢၼ်ဢၼုယၢတ်ႈမီးယေးငိုၼ်းၵႃႉ/ၼွၵ်ႈမိူင်းမိူၼ် Bank of China Vientiane၊ Bangkok Bank Vientiane၊ ICBC Vientiane၊ BCEL။ Custodian ၵႅတ်ႇၵင်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈငိုၼ်း/သုၼ်ႇ၊ ႁၢမ်ႈtransfer ဢမ်ႇဢၼုယၢတ်ႈ/ဢဝ်ငိုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်။ LSX ႁဵတ်း trade လင်ၼၼ်ႉယိုၼ်ယၼ်ၽူႈလူင်းတိုၼ်း၊ ၶၢႆႉၽၢၼ်ႇ depository၊ settlement ၽၢၼ်ႇ Bank of the Lao P.D.R. လၢႆး settlement ၼႄ 14:00၊ T+2၊ delivery-versus-payment သို့ delivery-versus-no-payment၊ rolling settlement၊ ယေးငိုၼ်းၵႃႉပဵၼ် correspondent မိူဝ်ႈလူဝ်ႇ။ တารางၵႃႈၸႂ်ႉ LSX ဢၼ်ၼႄ: brokerage 0.34% တေႃႇသိုဝ်ႉ/ၶၢႆ၊ LSX 0.35%，SECO 0.20%，Compensation Fund 0.01%。tax လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 0% သိုဝ်ႉ၊ 0.30% ၶၢႆ၊ ႁူမ်ႈ 0.90% သိုဝ်ႉ၊ 1.20% ၶၢႆ။ ၶေႃႈ LSX ပၼ် dividend tax 0 တႃႇ shareholder၊ ၵူၺ်းၵႃႈၸႅတ်ႈ tax ယၢမ်းလဵဝ်ၵွၼ်ႇယုမ်ႇ။ Direct project ထႅမ်ၵႃႈလူင်းမၢႆ၊ license၊ audit၊ tax၊ ငိုၼ်းလႅၵ်ႈ၊ banking/custody၊ lease/concession၊ compliance။ လိူၵ်ႈတႄႇတီႈ prospectus issuer လႄႈၶေႃႈပိုၼ် LSX။ Share/bond/government bond လူဝ်ႇပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းတေႉ၊ တဵမ်၊ ၸႅင်ႈ၊ ၶၢဝ်းတၼ်း၊ financial statement audit လူၺ်ႈ auditor LSCO ဢၼုယၢတ်ႈ။ ၸႅတ်ႈၽွၼ်းၼႃႈၵၢၼ်၊ ငိုၼ်းလႆႈ/ပၼ်၊ governance၊ ၽၢႆႇၵၢၼ်၊ share value၊ dividend/interest၊ ငိုၼ်း၊ ငိုၼ်းလႆႈဝႆး၊ ပိူင်သူင်ႇၶိုၼ်း၊ သုၼ်ႇၼႂ်းမၢႆ၊ ၽေးသၽႃႇဝ/ၵူၼ်း။ LSX သတိဝႃႈၶေႃႈမုၼ်းပိုၼ်ၸၢင်ႈမီးၽိတ်း သို့လႃႈ၊ ဢမ်ႇႁပ်ႉၽိတ်းၽွၼ်းလူင်းတိုၼ်း။ Share ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈ/လူတ်းႁႅင်း၊ ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ် principal ၶိုၼ်း။ Debt ပိူင်လူင်မီးၸၼ်ႉၽွၼ်းတေႃႇ share၊ ၵူၺ်းၵႃႈissuer/ၸိုင်ႈၸၢင်ႈဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း။ ၵၢတ်ႇ securities လၢဝ်းလဵၵ်ႉ၊ ၸဝ်ႈငိုၼ်းဢေႇ၊ ၶူဝ်းဢေႇ၊ ငိုၼ်းၶၢႆဝႆးဢေႇ။ Exchange-rate/LAK၊ ၶေႃႈႁႄႉၶၢႆႉငိုၼ်း၊ ၵႃႈၶၢႆႇ၊ ၼီႈၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၶူဝ်းၵဵပ်း၊ ၽေးငိုၼ်းၵိပ်ႇတုမ်ႉတေႃႇၽွၼ်း။ ႁႅင်းၼမ်ႉ၊ မိုင်း၊ လႄႇလၢဝ်း၊ ၵႃႉတင်းၶႄႇ/ထႆး/ဝႅတ်ႇၼၢမ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူင်းဝႆႈငၢႆႈတေႃႇၽေး။ Direct project/concession ထႅမ်ၽေးၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၽူႈႁူမ်ႈ၊ သၽႃႇဝ၊ ၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း၊ license၊ ပိူင်ၸိုင်ႈ။ ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်ၶေႃႈၶၢႆ retail တႃႇ ETF၊ listed derivatives၊ cryptoassets တီႈ source လၢဝ်းဢၼ်မီး။ ၼႆႉဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈႁၢမ်ႈတင်းမူတ်း။ ၵၢၼ်ၸွႆႈလူင်းတိုၼ်းပုဂ္ဂလိၵ်ႈဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်ဢမ်ႇမီးၵႅတ်ႇၵင်ႈတူဝ်လဵဝ် LSCO/LSX၊ လူဝ်ႇၸႅတ်ႈပိူင်မၢႆ၊ ၸဝ်ႈ၊ ငိုၼ်း၊ ၽႅၼ်ၵၢၼ်သီးၽၢႆႇ။ ၵၢၼ် securities/fund/custody ဢမ်ႇမီးဢၼုယၢတ်ႈႁၢမ်ႈ။