কাম নেপালত

নেপালৰ কৰ্মব্যৱস্থাত কৃষি, পৰিয়ালভিত্তিক উদ্যোগ, নিৰ্মাণ, সেৱা, উদ্যোগ, ৰাজহুৱা চাকৰি আৰু বিদেশত নিয়োগ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২১ চনৰ লোকপিয়লত অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ বিষয়ে পূৰ্বৱৰ্তী ১২ মাহৰ তথ্য দিয়া ১০ বছৰৰ ঊৰ্ধ্বৰ ১৪,৯৮৩,৩১০ জন লোকৰ ভিতৰত সাধাৰণতে নিয়োজিত লোক ১০,২৭০,৪৪৭ জন আৰু সাধাৰণতে নিবনুৱা লোক ৭৬৭,৬৫৮ জন বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল। Nepal Labour Force Survey 2017/18-ত ৮৪.৬% নিয়োগ অনানুষ্ঠানিক বুলি পোৱা গৈছিল। সেয়ে বহু কৰ্মীয়ে আনুষ্ঠানিক চাকৰিৰ কৰ্মচাৰীৰ দৰে একে চুক্তি, পঞ্জীয়ন বা সামাজিক-সুৰক্ষা ব্যৱস্থা নাপায়। নেপালত নিয়োগৰ ভিতৰত বেতনভুক্ত কাম আৰম্ভ কৰা, সম্পাদন কৰা, সলনি কৰা আৰু সমাপ্ত কৰা অন্তৰ্ভুক্ত। শ্ৰম আইন ২০৭৪ (Labour Act 2074) আৰু শ্ৰম বিধি ২০৭৫ (Labour Rules 2075)-এ ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যূনতম কাঠামো স্থাপন কৰে, আনহাতে চুক্তি, খণ্ডভিত্তিক নিয়ম আৰু নিয়োগকৰ্তাৰ কৰ্মক্ষেত্ৰই অতিৰিক্ত চৰ্ত নিৰ্ধাৰণ কৰে। নিয়োগকৰ্তাসকলে সাধাৰণতে কাম সংগঠিত কৰে, মজুৰি দিয়ে, নিৰাপদ পৰিস্থিতি যোগায়, বিধিসন্মত অৱদান পৰিচালনা কৰে আৰু বিবাদ বা কৰ্মীবাহিনীৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে বৈধ পদ্ধতি মানি চলে। শ্ৰম আৰু পেচাগত সুৰক্ষা বিভাগ (Department of Labour and Occupational Safety) আৰু সামাজিক সুৰক্ষা পুঁজি (Social Security Fund) এই কাঠামোৰ মুখ্য ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান। নিবনুৱা সহায় সীমিত আৰু খণ্ডিত হৈ আছে। নেপালত এতিয়াও কোনো প্ৰতিষ্ঠিত সাৰ্বজনীন নিবনুৱা বীমা বা সাধাৰণ আয়-প্ৰতিস্থাপন ভাট্টা নাই। যোগ্য চাকৰি-প্ৰত্যাশীসকলে ৰাষ্ট্ৰীয় নিয়োগ প্ৰসাৰ কাৰ্যসূচী (National Employment Promotion Programme)-ৰ জৰিয়তে অস্থায়ী কাম বা চৰ্তসাপেক্ষ জীৱিকা ভাট্টা পাব পাৰে, কিন্তু পঞ্জীয়নে নিয়োগ বা ধন লাভ নিশ্চিত নকৰে। লোকসকলে পৰিয়ালৰ সহায়, অনানুষ্ঠানিক কাম, স্বনিয়োজন, প্ৰশিক্ষণ বা প্ৰব্ৰজনৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে। পেচাগত প্ৰৱেশ পেচাটোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত অভিজ্ঞতা বা নিয়োগকৰ্তাভিত্তিক দক্ষতা গ্ৰহণ কৰা হয়, আনহাতে নিয়ন্ত্ৰিত পেচাত স্বীকৃত যোগ্যতা আৰু দায়িত্বশীল পেচাগত পৰিষদত পঞ্জীয়ন লাগে। কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ, দক্ষতা পৰীক্ষা, বিদ্যালয় বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ যোগ্যতা আৰু লোক সেৱা আয়োগ (Lok Sewa Aayog)-ৰ বাছনি বিভিন্ন পেচাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ হ'ব পাৰে। ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ কোম্পানী, একক মালিকানা, অংশীদাৰী বা স্থানীয়ভাৱে স্বীকৃত আন কোনো গাঁথনিৰ জৰিয়তে চলাব পাৰি। আনুষ্ঠানিকভাৱে আৰম্ভ কৰিবলৈ কোম্পানী পঞ্জীয়কৰ কাৰ্যালয় (Office of Company Registrar), উদ্যোগ বিভাগ (Department of Industry) অথবা প্ৰাদেশিক আৰু স্থানীয় উদ্যোগ কৰ্তৃপক্ষৰ সৈতে পঞ্জীয়ন, স্থানীয় ব্যৱসায় পঞ্জীয়ন আৰু আভ্যন্তৰীণ ৰাজহ বিভাগ (Inland Revenue Department)-ৰ পৰা কৰ পৰিচয় নম্বৰ লোৱাৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে। কামটোৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি মূল্য সংযোজিত কৰ, আবকাৰী শুল্ক আৰু খণ্ডভিত্তিক অনুজ্ঞাপত্ৰ প্ৰযোজ্য হয়। মালিকানা, কাৰ্যকলাপ, পৰিসৰ, অৱস্থান, বিদেশী বিনিয়োগ আৰু উদ্যোগৰ আকাৰৰ ওপৰত প্ৰযোজ্য নিয়ম নিৰ্ভৰ কৰে। সেয়ে বাস্তৱিক কৰ্ম-সিদ্ধান্তত কেৱল চাকৰিৰ নাম বা বিজ্ঞাপিত মজুৰিতকৈ অধিক বিষয় তুলনা কৰিব লাগে। প্ৰাসংগিক প্ৰশ্নসমূহ হ'ল ব্যৱস্থাটোত লিখিত চুক্তি আছে নে নাই, কোন কৰ্তৃপক্ষ বা পেচাগত পৰিষদে ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, সামাজিক-সুৰক্ষাৰ অৱদান প্ৰযোজ্য নে নাই, মজুৰি আৰু কৰ্মপৰিস্থিতি কেনেকৈ নথিভুক্ত কৰা হয়, কামটোৰ বাবে অনুজ্ঞাপত্ৰ লাগে নে নাই, আৰু কাম শেষ হ'লে কি সহায় পোৱা যাব। ৰাজহুৱা নিয়োগ সেৱা, কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ, ব্যক্তিগত সংযোগ আৰু অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত বিদেশত-নিয়োগৰ মাধ্যমসমূহে সুযোগৰ সৈতে সংযোগ ঘটাব পাৰে, কিন্তু কোনোটোৱেই নিয়োগ নিশ্চিত নকৰে।