नेपालको सिकाइ प्रणालीमा औपचारिक शिक्षा, व्यावसायिक तयारी, शैक्षिक अध्ययन र छोटो अवधिको सीप विकास समेटिन्छ। विद्यालय शिक्षा प्रारम्भिक बाल्यकालीन तयारीबाट सुरु हुन्छ, कक्षा १–८ को आधारभूत शिक्षामार्फत अघि बढ्छ र कक्षा ९–१२ को माध्यमिक शिक्षासम्म पुग्छ। सामुदायिक विद्यालय, निजी संस्थागत विद्यालय (Institutional Schools) र मान्यता प्राप्त धार्मिक विद्यालयहरू राष्ट्रिय मापदण्डअन्तर्गत सञ्चालन हुन्छन्; शुल्क, शिक्षण भाषा र दैनिक सेवाहरू विद्यालय तथा स्थानीय तहअनुसार फरक हुन्छन्। शिक्षुतामा कार्यस्थलमा हुने संरचित सिकाइ र तालिम संस्थाबाट प्राप्त निर्देशन जोडिन्छ। यो प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा तथा तालिमअन्तर्गत पर्छ र मुख्यधाराका प्रि-डिप्लोमा (Pre-Diploma) तथा डिप्लोमा (Diploma) विकल्पभन्दा सानो मार्ग हो। सामान्यतया सम्झौतामा प्रशिक्षार्थी, उद्योग वा व्यवसाय र तालिम संस्था संलग्न हुन्छन्; सफल मूल्याङ्कनपछि प्राविधिक तथा व्यावसायिक तालिमको प्रमाणपत्र (CTEVT) प्राप्त हुन सक्छ। भाषा सिकाइमा नेपाली, अंग्रेजी, मातृभाषा, विदेशी भाषा र विशेष कामका मार्गका लागि कोरियाली भाषा समेटिन्छन्। नेपालीले सरकारी सेवा र दैनिक सञ्चारमा सहयोग गर्छ भने अंग्रेजी शिक्षा, प्रविधि, व्यवसाय, पर्यटन र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ। विद्यालय, विश्वविद्यालय, सार्वजनिक स्रोत र निजी प्रदायकहरूले पहुँच, लागत तथा मूल्याङ्कनका फरक स्तरहरू उपलब्ध गराउँछन्। उच्च शिक्षा कक्षा १२, उच्च माध्यमिक शिक्षा (+2) वा समकक्ष योग्यतापछि सुरु हुन्छ। विश्वविद्यालय तथा अधिकारप्राप्त संस्थाहरूले आंगिक, सामुदायिक र निजी सम्बन्धनप्राप्त क्याम्पसमार्फत शैक्षिक तथा व्यावसायिक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्छन्। कार्यक्रमअनुसार अध्ययनबाट स्नातक डिग्री, स्नातकोत्तर डिग्री, स्नातकोत्तर डिप्लोमा, एमफिल वा पीएचडी प्राप्त हुन सक्छ; भर्ना, शुल्क, परीक्षा र विद्यार्थी सेवाहरू विश्वविद्यालय, कार्यक्रम तथा क्याम्पसअनुसार निर्धारित हुन्छन्। सीप उन्नयनमा औपचारिक छोटो पाठ्यक्रम, गैर-औपचारिक शिक्षा, कार्यस्थलमा हुने सिकाइ र स्वनिर्देशित सिकाइ समेटिन्छन्। विकल्पहरूमा CTEVT का छोटो अवधिका व्यावसायिक तालिम, राष्ट्रिय सीप परीक्षण (NSTB), शिक्षक विकास र सेवाकालीन तालिम (NASC) पर्छन्। प्रदायक, कार्यक्रम, लक्षित समूह र स्थानले अवधि, लागत, पहुँचका सर्त तथा प्रमाणपत्रको उपयोगिता निर्धारण गर्छन्। अपेक्षित परिणामलाई प्रदायकको मान्यता र उपलब्ध समयसँग तुलना गर्दा पूर्ण योग्यता र छोटो सीप पाठ्यक्रमबीच फरक छुट्याउन सहयोग हुन्छ।
शिक्षा तथा सीप विकास नेपालमा
नेपालमा सिकाइमा विद्यालय शिक्षा, शिक्षुता, भाषा सिकाइ, उच्च शिक्षा र सीप उन्नयन समेटिन्छन्। यी मार्गहरू उद्देश्य, अवधि, प्रवेश आवश्यकताहरू, प्रदायकहरू तथा तिनबाट प्राप्त हुने योग्यता वा सीपका आधारमा फरक हुन्छन्। विद्यालय शिक्षाले माध्यमिक तहसम्मको औपचारिक शिक्षा समेट्छ भने अध्ययन सामान्यतया कक्षा १२ वा समकक्ष योग्तापछि हुन्छ।
Tip
तपाईंलाई आवश्यक परिणामका आधारमा नेपालमा सिकाइको मार्ग छान्नुहोस्: सामान्य शिक्षा, कार्यस्थलमा आधारित प्रमाणपत्र, सञ्चार सीप, उच्च योग्यता वा कुनै विशेष व्यावहारिक सीप। निर्णय गर्नुअघि प्रवेश आवश्यकता, अवधि, प्रदायक, लागत, मूल्याङ्कन र मान्यताको तुलना गर्नुहोस्। छोटो पाठ्यक्रमले तत्कालको सीप आवश्यकता पूरा गर्न सक्छ भने व्यापक वा उच्च योग्यता आवश्यक हुँदा विद्यालय वा उच्च शिक्षा बढी उपयुक्त हुन सक्छ।