ပၢႆးပညာၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ်၊ ပၢႆးပညာၸၼ်ႉသုင်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉတိူဝ်း တႅၵ်ႇၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႇ။

ပၢႆးပညာၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၸွမ်းပိူင်ပၢႆးပညာပိုၼ်ႉထၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ် ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ပၢႆးပညာၸၼ်ႉသုင် ၼမ်းၵႂႃႇတေႃႇၶေႃႈယိုၼ်ႈယၼ်ၽၢႆႇပၢႆးပညာ ႁိုဝ် ၸၼ်ႉပၢႆးပညာၸၼ်ႉသုင်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၽึกၽွၼ်ႉလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ႁိုဝ် ၵၢၼ်တွပ်ႇၶေႃႈတွပ်ႇ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉတိူဝ်း ၶိုၼ်းမႂ်ႇႁိုဝ် ၶႂၢင်းၶွပ်ႈၵၢၼ်ႁူႉၼႂ်းမိုဝ်း။ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆၶဝ်ႈႁဵၼ်း၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ၊ လွင်ႈၼပ်ႉသၢင်ႈ လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႅၵ်ႇၵၼ်။

မီးပၼ်ႁႃၸိူဝ်းလႂ် ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်းဝႃႈ ၶူင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႇ တေၼမ်းၵႂႃႇတေႃႇၶေႃႈယိုၼ်ႈယၼ်ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉႁိုဝ်။

လွင်ႈယိုၼ်ႈယၼ် ယူႇတီႈႁွင်ႈၵၢၼ် ႁိုဝ် ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၶူင်းၵၢၼ်၊ လၢႆးၼပ်ႉသၢင်ႈ လႄႈ ပိူင်ၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ။ ၶေႃႈယိုၼ်ႈယၼ်ၶွင်ၵွပ်ႉၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ် ႁိုဝ် ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပုဂ္ဂလိၵ်ႈ ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ်တူဝ်ႈတူဝ်ႈ မိူၼ်ၶေႃႈယိုၼ်ႈယၼ်တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပညာဢၼ်လႆႈႁပ်ႉဢၼုၺၢတ်ႈ။

ပိုၼ်ႉတီႈ မီးၽွၼ်းတေႃႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်တိုဝ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႇ ၸိူင်ႉႁိုဝ်။

လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈႁဵၼ်း ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်း ပိုၼ်ႉတီႈ၊ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်တိုၵ်း၊ လွင်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေး၊ ၽေးသၽႃႇဝ၊ ၽၢႆႇႁူင်းႁဵၼ်း လႄႈ ငဝ်းလၢႆးၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းယၢမ်းလဵဝ်။ ၶေႃႈၵမ်ႉၵႅမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းတေႃႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ တေၶဝ်ႈႁဵၼ်းလႆႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၶူင်းၵၢၼ်ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ်၊ ၵွပ်ႉသွၼ်ၽႃႇသႃႇ ႁိုဝ် ပၢႆးပညာၸၼ်ႉသုင် လႄႈ လၢႆးႁဵၼ်းဢၼ်မီးယူႇ။

ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉ တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႇ

ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈပႃး ပၢႆးပညာၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ်၊ ပၢႆးပညာၸၼ်ႉသုင်၊ ၵွပ်ႉသွၼ်ၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉတိူဝ်း။ သဵၼ်ႈတၢင်းတေႃႇလွင်ႈၼႆႉ မီးၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၶေႃႈမုၼ်းၶဝ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ လွင်ႈၼပ်ႉသၢင်ႈ လႄႈ လွင်ႈယိုၼ်ႈယၼ် တႅၵ်ႇၵၼ်။ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်း ပိုၼ်ႉတီႈ၊ ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်၊ ၶူင်းၵၢၼ် လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်။

Tip

လိူၵ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸွမ်းၽွၼ်းလႆႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူဝ်ႇ—ၵၢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်းၸၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ်၊ ၶေႃႈယိုၼ်ႈယၼ်ၽၢႆႇပၢႆးပညာ၊ လွင်ႈႁူႉၽႃႇသႃႇ ႁိုဝ် ၵၢၼ်ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ်ဢၼ်မႂ်ႇ။ တႅၵ်ႇၵၼ် ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၶေႃႈၼပ်ႉႁပ်ႉၵၢၼ်ၶဝ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ လွင်ႈၼပ်ႉသၢင်ႈ လႄႈ ၵႃႈၶၼ်ၶေႃႈယိုၼ်ႈယၼ် ဢွၼ်တၢင်းတေတႅပ်းတတ်း။ ယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ ၶူင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ႈထိုင်လႆႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ ၽွၼ်းလႆႈမၼ်း ၵမ်ႉထႅမ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈတေႃႇၵႂႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမုင်ႈမွင်း။

byNilar&Htet

ၵၢၼ်ၾိုၵ်းႁဵၼ်း

ၵၢၼ်ၾိုၵ်းႁဵၼ်းၸၢမ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႇမႃႇ ႁူမ်ႈပႃးလွင်ႈႁဵၼ်းပၢႆးၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်တူဝ်ထူပ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးပိူင်ႁူမ်ႈၵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပၢႆးပၢႆးၸၢမ်းၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်ၾိုၵ်းပၢႆးၸၢမ်း (Technical and Vocational Education and Training; TVET) မီးပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်၊ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈပိူင်၊ လၢႆးၾိုၵ်းၽွၼ်းလႄႈႁဵၼ်းၵၢၼ်တီႈႁူင်းၵၢၼ်။ လွင်ႈယွမ်းႁပ်ႉ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇလႄႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ ၶိုၼ်ႈတီႈၽူႈပၼ်ၵၢၼ်၊ ပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇလႄႈလၢႆးတႅပ်းတတ်း။

ႁူင်းႁဵၼ်း

ပၢႆးပညာပိုၼ်ႉထၢၼ် (Basic Education) ပဵၼ်ပိူင်ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈ တႄႇတီႈၸၼ်ႉ Kindergarden (KG) တေႃႇထိုင် Grade 12။ Grades 1–5 ပဵၼ် Primary Education၊ Grades 6–9 ပဵၼ် Middle School၊ လႄႈ Grades 10–12 ပဵၼ် High School၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလင်ၼိုင်ႈၸၢင်ႈႁူမ်ႈလၢႆၸၼ်ႉဝႆႉၸွမ်းၵၼ်။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမ်ႇၵဵပ်းၵႃႈႁဵၼ်း၊ ၵႃႈၶဝ်ႈႁဵၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ႁႅင်းၸွမ်းပၢင်တိုၵ်း၊ လွင်ႈၶၢႆႉယ้าย၊ ၽေးသၽႃႇဝ၊ ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ မဵဝ်းႁူင်းႁဵၼ်း။

ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း

ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းတီႈမိူင်းမၢၼ်ႇ မီးၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႇ၊ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Burmese၊ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇမိူင်း။ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇလၵ်းၶွင်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈတႄႇသွၼ်ၸဵမ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ လႄႈၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸၢင်ႈၸွႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ မၢႆးၸၢၼ်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပုဂ္ဂလိၵ လႄႈၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸတ်းပၼ်ၶူတ်ႉသွၼ်လႄႈပၢင်တွပ်ႇထတ်းထႅင်ႈ။

ၵၢၼ်ႁဵၼ်း

ပညာၸၼ်ႉသုင်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႇ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸၼ်ႉတတိယရီ တီႈၸုမ်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶႂၢင်ႉ၊ လႄႈ လႆႈၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈပညာ ၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်ႁူႉႁပ်ႉလႆႈ။ ၸုမ်းဢၼ်မီး ႁူမ်ႈပႃး မႁႃႇဝိทยาลัย၊ ၵလေးၸ်ၸၼ်ႉပၼ် degree၊ ၵလေးၸ် လႄႈ ပိုၼ်ႉတီႈပညာၸၢဝ်းၵၢၼ်သီးသႅင်၊ မီးလၢႆးႁဵၼ်းၼႂ်းဝိทยาลัย ပၵ်းပိူင် လႄႈ ပညာၵႆပဵၼ်လၢႆးႁဵၼ်းဢၼ်တင်ႈမၼ်ႈ။ လွင်ႈႁပ်ႉၶဝ်ႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇ၊ ၽႃႇသႃႇ၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယဝ်ႉၸွမ်း ၸုမ်း၊ ပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇ လႄႈ ပိူင်တၢင်းၵၢၼ်။

ၽึกၽီမိုဝ်း

ၵၢၼ်ၽึกၽီမိုဝ်းႁႂ်ႈသုင်ၶိုၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸတ်းပၼ်တင်းၸုမ်းၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ၽႄၵၼ်: ၶူင်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽူႈၸၢင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပုဂ်ႂႈ၊ university၊ NGO၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵျွင်းလႄႈ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ၸုမ်းၵူၼ်း။ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸၢင်ႈမႄးၽီမိုဝ်းၵၢၼ်၊ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းႁႃၵၢၼ်၊ ၸွႆႈၶိုၼ်းႁဵၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽัฒၼႃၽီမိုဝ်းတႄႉတႄႉ တင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းပိူင်၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင် ဢမ်ႇၼၼ် ႁဵတ်းႁင်းၵူၼ်း။ ၶဝ်ႈထိုင်၊ ၵုင်ႇ၊ ၵႃႈၶၢႆႇ၊ ၶၢဝ်းလႄႈ ၵုင်ႇလိၵ်ႈႁပ်ႉၵၢၼ် ပႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်းၽူႈပၼ်၊ ၵၢၼ်၊ ပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်။

ပၢႆးပညာၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၸွမ်း ပၢႆးပညာပိုၼ်ႉထၢၼ် (Basic Education) ၸဵမ်တႄႇ ၸၼ်ႉၵုမ်းႁဵၼ်း ထိုင် ၸၼ်ႉ 12။ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင် လႄႈ ၸၼ်ႉသုင် ၸၢင်ႈမီးယူႇၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင် တႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်း ၽၢႆႇႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပိုၼ်ႉတီႈ၊ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်တိုၵ်း၊ လွင်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေး လႄႈ ၽေးသၽႃႇဝ။ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽၢႆႇၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶဝ်ႈပႃး ပၢႆးပညာၸၢမ်းလႄႈၵၢၼ်ၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ် (Technical and Vocational Education and Training) ဢၼ်မီးပၢႆးပညာတၢင်းၵၢၼ်၊ ၵွပ်ႉၽึกၽွၼ်ႉၵၢၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းပွတ်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႂ်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်။ မိူင်းမၢၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးပၢႆးပညာၽွမ်ႉႁူမ်ႈတူဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသွင်ၽၢႆႇလဵဝ်ၵၼ်။ ပၢႆးပညာၸၼ်ႉသုင် ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်း မႁႃႇဝိทยาลัย၊ ၶေႃးလဵတ်ႉၸၼ်ႉပၼ်ၶေႃႈယိုၼ်ႈ၊ ၶေႃးလဵတ်ႉ လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵၢၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉဢၼုၺၢတ်ႈ၊ ၸွမ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႂ်းၶၢဝ်းၼႃႈတီႈ ႁိုဝ် ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတၢင်းၵႆ။ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၶဝ်ႈပႃး ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႇ၊ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Burmese၊ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၽႃႇသႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ မႁႃႇဝိทยาลัย၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ လႄႈ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸၢတ်ႈၵူႈမိူင်း။ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉတိူဝ်း ၸၢင်ႈမႃးတီႈ ၶူင်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ မႁႃႇဝိทยาลัย၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပုဂ္ဂလိၵ်ႈ၊ NGO၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၸုမ်းၽြႃးသႃႇ လႄႈ ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႂ်းၸุมၸုၼ်။ မိူဝ်ႈတႅၵ်ႇၵၼ်ၶူင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ တူၺ်း ၽူႈပၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ ၶေႃႈၼပ်ႉႁပ်ႉႁိုဝ် ၶေႃႈမၵ်းမၢႆၶဝ်ႈႁူမ်ႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ၊ ၶေႃႈမၵ်းမၢႆၵၢၼ်ၶဝ်ႈႁဵၼ်း၊ လၢႆးၼပ်ႉသၢင်ႈ၊ ၵႃႈၶၼ်ၶေႃႈယိုၼ်ႈယၼ် လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတေႃႇၵႂႃႇ။