ပၢႆးငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

ၽႅၼ်ၵၢၼ်ငိုၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ထုၵ်ႇၸႅၵ်ႇၵႃႈၸၢႆႇပဵၼ်ပၵ်းပၵ်း၊ ငိုၼ်းဢၼ်ၵဵပ်းဝႆႉ၊ ငိုၼ်းယืမ်၊ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶွၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄလႄႈ ၽေးၵၢၼ်လွင်းတိုၼ်း။ ယေးငိုၼ်းလႄႈ ပၢႆးငိုၼ်းၼႂ်းမိုဝ်းထိုဝ် ပၼ်ဝႆႉသဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇမီးသိုင်ႇငိုၼ်း၊ ငိုၼ်းၵဵပ်းဝႆႉလႄႈ ၸၢႆႇငိုၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ငိုၼ်းၸၢင်ႈတိုၵ်ႉၸႂ်ႉၼမ်။ လုမ်းၵုမ်းငိုၼ်းၵၢင်မိူင်းမၢၼ်ႈ (Central Bank of Myanmar) ပၼ်ၶႂၢင်ႉလႄႈ ၵုမ်းထိင်းယေးငိုၼ်း၊ ႁူမ်ႈပႃးယေးငိုၼ်းၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ယေးငိုၼ်းၶွင်ၵူၼ်းလႄႈ သႃၶႃယေးငိုၼ်းတၢင်ႇမိူင်းမၢင်တီႈ။ ၵၢၼ်လွင်းတိုၼ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈမီး တလၢတ်ႇယေးလွင်းတိုၼ်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ (Yangon Stock Exchange)၊ ၶူဝ်းၼီႇမိူင်း၊ ၵၢၼ်လွင်းတိုၼ်းတီႈၶွမ်ႇပၼီႇတေႃႇတေႃႇ၊ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် သုၼ်ႇၸႂ်ႉတီႈလိၼ်။ တလၢတ်ႇဢၼ်မီးငိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႃႈၼွႆႉ၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းငိုၼ်းတၢင်ႇမိူင်း၊ ၵၢၼ်ပၼ်ႇပႆႇၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ၵၢၼ်၊ ၶေႃႈႁၢမ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း၊ ၽေးၶွမ်ႇပၼီႇၼႆႉ ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းတေႃႇၵႃႈတႅၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ငိုၼ်း။ ၽေးၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်ၵၼ်တင်းၵႃႈၸၢႆႇၵူၼ်းႁိူၼ်း၊ ဢၼ်ၵမ်ႈၼမ်ၸၢႆႇပဵၼ် MMK လႄႈ ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆး ယွၼ်ႉငိုၼ်းၽွၼ်း၊ ငိုၼ်းၵျၢတ်ႇတူၵ်းၵႃႈ၊ ၶူဝ်းၶွင်ၶၢတ်ႇ၊ ပၢင်တိုၵ်း၊ ၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ငလျင်၊ ၶၢတ်ႇၼမ်ႉမၼ်းလႄႈ လႆၾႆးၶၢတ်ႇ။ ငိုၼ်းယืမ် ၸၢင်ႈမႃးတီႈယေးငိုၼ်း၊ ၸုမ်းငိုၼ်းၵူၼ်းၼွႆႉ၊ ၶွမ်ႇပၼီႇ၊ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းပၼ်ငိုၼ်းၼွၵ်ႈမၢႆမီႈ။ ငိုၼ်းယืမ်ၼႂ်းမၢႆမီႈ ၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ႉၶေႃႈၵိၼ်းၵႅၼ်ႇဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈၵိၼ်းၵႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမၢႆမီႈ ၸၢင်ႈမီးၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၼိမ်ၼွၼ်း လွင်ႈၽွၼ်းငိုၼ်း၊ ၶူဝ်းၵမ်ႉ၊ ဝၼ်းၶိုၼ်းပၼ်ငိုၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်။ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇမီးဝႆႉဝႃႈ မီးၵၢၼ်ပၼ်တၢင်းၸွႆႈထိင်းၵၢၼ်ပဵၼ်ၼီႈၶွင်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတူဝ်ႈမိူင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢၼ်ပၼ်ငိုၼ်းၶိုၼ်းၶၢတ်ႇ ၸၢင်ႈလူဝ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တေႃႇတေႃႇလႄႈ သိမ်းဝႆႉလၵ်းထၢၼ်။ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶွၼ်ႇ ယူႇတီႈၵူၼ်းပၼ်ၶွၼ်ႇ၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၵၢၼ်ပၼ်ဝန်သေႃး ဢမ်ႇၼၼ် ငိုၼ်းပၼ်ၶၢမ်ႈမိူင်း။ လုမ်းၽွင်းငိုၼ်းလႄႈၶွၼ်ႇ (Ministry of Finance and Revenue) လႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၼႂ်းမိူင်း (Internal Revenue Department) ၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈၶွၼ်ႇၸိူဝ်းၼင်ႇ ၶွၼ်ႇငိုၼ်းၶဝ်ႈ၊ ၶွၼ်ႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ (Commercial Tax)၊ ၶွၼ်ႇၶူဝ်းၶွင်ၶၢင်းၶေႃႈ (Specific Goods Tax)၊ ၶွၼ်ႇၵႃႈတႅၼ်း၊ ၶွၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉ၊ ၶွၼ်ႇတၼ်းတီႈလိၼ်လႄႈ ၶွၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း။ ပီၶွၼ်ႇၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႈ တႄႇဝၼ်းထီႉ 1 လိူၼ်ဢေႇပရိူဝ်ႇ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းထီႉ 31 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်။ ၵၢၼ်ဢႃႇသီႇၽၢၵ်ႈ ပၼ်ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄပုဂ္ဂလိၵ်ႈတေႃႇၽေး မိူၼ်ၼင်ႇ သုၶၶภาพ၊ ႁိူၼ်းယေး၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉတီႈ၊ သၢႆၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸုမ်းၵုမ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလုၵ်ႈၸၢင်ႈ (Social Security Board) ၸတ်းၵၢၼ်ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၸုမ်းၵုမ်းၵၢၼ်ဢႃႇသီႇၽၢၵ်ႈ (Insurance Business Regulatory Board) လႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵုမ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း (Financial Regulatory Department) ၵုမ်းထိင်းၵမ်ႈၽၢင်ႈၵၢၼ်ဢႃႇသီႇၽၢၵ်ႈ။ မီးသိုင်ႇငိုၼ်းယေးငိုၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇလူတ်းၽေးငိုၼ်း၊ ငိုၼ်းၽွၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽေးၵၢၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်း။ ၵၢၼ်လွင်းတိုၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူဝ်တႅၼ်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်းၶၢတ်ႇ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ဢႃႇသီႇၽၢၵ်ႈ ဢမ်ႇၵမ်ႉၵႅတ်ႇၶႄၵၢၼ်လူႉသုမ်းဢၼ်ယူႇၼွၵ်ႈၶေႃႈၵိၼ်းၵႅၼ်ႇၶွင်ပလိၵ်ႈ။ လၵ်းထၢၼ်ငိုၼ်း ထုၵ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ ၸႂ်ႉငိုၼ်းမဵဝ်းလႂ်၊ ပၼ်တီႈလႂ်၊ ၶေႃႈၵိၼ်းၵႅၼ်ႇ၊ ဝၼ်းၸၢႆႇငိုၼ်း၊ ၶေႃႈၵဵဝ်ႇၵပ်းၶွၼ်ႇ၊ ၶေႃႈယၢပ်ႇယွၼ်ႉၵၢၼ်လႅၵ်ႈၵႃႈငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ပၼ်ဝန်သေႃးၶၢတ်ႇ။