La Slovenia a l’é na repùblica democràtica parlamentara. La Costitussion a l’é ël document legal nassionàl pi important, e tute le autorità pùbliche a devo agì ant ij limit dla lege. La Slovenia a l’é ëdcò membr ëd l’Union Europea, për sòn cheich decision pùblich a son pijà ansema a le istituission europenghe. Ël Parlament ëd la Slovenia a l’é ciamà Državni zbor, o Assemblea Nassionàl. A fa le leggi, a approva ël budget ëd l’Stat, a controla ël guvern e a rapresenta la gent. La Slovenia a l’ha ëdcò ël Državni svet, o Consej Nassionàl, che a rapresenta j’interess sociaj, professionaj e local e a l’ha un ròl pi limità an fé le leggi. Ël Guvern a l’é guidà dal Prìm Ministr e a l’é formà da ministr. J’aministrassion a gestisso camp coma l’educassion, la salut, la giustissia, ël trasport, le finanse e l’ambient. Ël guvern a propon tante leggi e a porta an pratica le politiche pùbliche con l’aministrassion statal. Ël President dla Repùblica a rapresenta la Slovenia, a fa le so dovere costitussionaj e a l’ha cheich poder formal e ëd nominassion important. Ël President a l’é separà dal Guvern e a l’é nen ël cap dla gestion esecutiva d’ogni di. Le cort a son responsàbij d’apliché la lege e decider ij contensios. La Cort Costitussionàl a controla se le leggi e j’àutre regole a son conform a la Costitussion. La magistratura a dovrìa esse indipendent, për sòn j’organi polìtich a dovrìo nen decider ij cas ëd cort individual. La Slovenia a l’é un Stat unitari, nen na federassion. I comun, ciamà občine, a gestisso tante question local coma le strade local, l’urbanìstica, ij servissi comunaj e chèich strutura pùblica. La Slovenia a l’ha nen un livel ëd guvern regional elet completament svilupà paragonàbil a un Stat federàl o a un pais con provínce fort. Për tanti servissi stataj, la gent a va a n’upravna enota, o ufissi aministrativ. J’upravna enota a gestisso sovens question coma document d’identità, registrassion ëd residenza, pratiche ëd stat civil e chèich permess. J’ufissi comunaj a gestisso le question local, mentre ij ministeri e d’àutri organ ëd l’Stat a gestisso le responsabilità nassionaj. La gent a peul partecipa votand, contatand ij sò rapresentant elet, antrant ant associazion, presentand dmande, dovrand le procedure aministrative e contestand le decision con ij rimedi legal disponibili. Ël Difensor dij Derit Uman, ciamà Varuh človekovih pravic, a peul giuté a esaminé problema possìbij con le autorità pùbliche, ma a sostituisse nen a na cort. Lo Stat a dà protezion e servissi, ma a l’ha ëdcò ij sò limit. Le procedure a peulo richiede document, scadense formal e contat con l’autorità giusta. Un prim pass util a l’é identifiche se la question a toca un comun, n’upravna enota, un ministeri, na cort o un organ pùblich indipendent.
Ël Stat an sla Slovenia
Lo Stat an Slovenia a l’é na repùblica democràtica che a fa le leggi, a dà servissi pùblich, a protegge ij derit e a rapresenta ël pais. La Slovenia a l’ha un guvern nassionàl, un parlament, un president, cort indipendent, comun e ufissi aministrativ local. Sta panoramica a spiega com a l’é organizà l’Stat sloveno e com la gent a peul avèj a che fé con sò servissi an vita d’ogni di.
Tip
An Slovenia, comensa a identifiche qual autorità pùblica a l’é responsàbil, përchè ij comun, j’upravna enota, ij ministeri e le cort a l’han compit diferent. Ten copie ëd le dmande e dle decision, nota le date important e domanda na spiegassion scrita quand na decision pùblica a l’é nen ciara. It peule partecipa a la vita pùblica con le elezion, le consultassion pùbliche, ij corpi rapresentativ e le reclamassion a norma ëd lege.