Política Piruwpi

Piruwpi políticaqa llaqtapa atiynin imayna wakichisqa, rurasqa hinaspa controlasqa kasqanmanta riman. Chaymanqa Estado, akllasqa kamachiqkuna, políticapa institucionkuna hinaspa nacional, regional y local nivelespi eleccioneskuna yaykun. Runakunaqa politicawanqa servicios públicos, leykuna, representación, votación hinaspa llaqtapa kamachiykunapi ruwanakuywanmi tupanku.

Tip

Asuntoykita soluciónta maskhaspa utaq instituciónman rikuspa ñawpaqta clasifica: ima nivel de autoridadmi chayta ruwachiyta atin, chayta tariy. Eleccioneskunata representación políticata chaninchanapaq utiliza, ichaqa nacional, regional utaq local oficinaqa responsabilidadninmanta hawaman asuntoskunata mana ruwachiyta atinchu. Institución, decisión hinaspa votaciónwan tupaq informaciónta hukllapi waqaychay, chaywan asuntoyta allinta qatipawaq.

Estado

Pirú-pi Estadoqa huk nacional kamachiywan, nacion, región, llaqta patakunapi akllasqa kamachiqkunawan demokratiku republícam. Pirúqa kamachiy atiyninta ejecutivo, Congreso, poder judicial ima t'aqanku; wakin mana sayaq institucionkuna akllaykunata, derechokunata, qullqita, público kamachiyta ima qhawanku. Runakunaqa identidad documentokunawan, yachaywasikunawan, hampi yanapaykunawan, municipalidadkunawan, tribunalkunawan, impuestokunawan, público kamachiy tantanakuykunapi yaykuyninwan ima Estadowan tupanku.

Akllaykuna

Perú-pi akllaykunawan runakuna suyuntin, suyupaq llaqtakunapi, hinaspa llaqtapi kamachiqkunata akllanku; wakin chiqap tapuykunapipas rimayta atinku. Pakasqa akllaymi kan, akllana distritokuna, politikapi huñusqakuna, candidato-kunaq listankuna, hinaspa suti qillqaypaq, akllaykunata kamachiy, akllaykunapi allin kayta qhawariy ima sapanka institusionkunawan. Akllanapaq p’anqata, candidato-kunata, hinaspa akllaykunamanta oficial qillqasqata hamutayqa Perú-pi allinparticipanapaq yanapan.