ၵၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း ယႅၵ်ႈလႅင်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢွၵ်ႇတၢင်းတေႃႇလွတ်ႈၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈၸဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း၊ ပႃးလွင်ႈႁပ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ငိုၼ်းၵႃႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ ငဝ်းလၢႆးတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်။ တေႃႇလွတ်ႈၵၢၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းငဝ်းလၢႆးၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇႁူဝ်ၶေႃႈၵၢၼ်၊ လွင်ႈလူဝ်ႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လွင်ႈၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်၊ တၢင်းၵတ်ႉ လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းၼႆႉ။

ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵိုင်ႇတၢင်ႇသင်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း?

ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵိုင်ႇထတ်းတူၺ်းၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ်၊ လိၵ်ႈလၢႆးၵၢၼ်၊ လွင်ႈပၼ်ငိုၼ်း၊ ငဝ်းလၢႆးတီႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ လွင်ႈၸိုဝ်ႈမၢႆၼႂ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတၢင်းသังคမ။ ၶေႃႈၼႃႈၵၢၼ်လႄႈလွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄတႄႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်၊ ႁူဝ်ၶေႃႈၵၢၼ် လႄႈ ငဝ်းလၢႆးတၢင်းၵူတ်းမၢႆၶွင်လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ယႅၵ်ႈလႅင်းဢွၵ်ႇတၢင်း ဢႃႇၸႃႇၵၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ဢႃႇၸႃႇၵၢၼ် မၢႆထိုင်ၵၢၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းလႄႈ တၢင်းၵတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈဢၼုมัတ်ႉဢၼ်လူဝ်ႇမီးတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ။ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၵိူင်ႈၵၢၼ်၊ ပႃးလွင်ႈၸိုဝ်ႈမၢႆ လႄႈ ဝႂ်ၶွၼ်ႇၸႂ်ႉတၢင်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈဢၼုมัတ်ႉႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်လူဝ်ႇမီးၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း။

ၵၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း မီးပႃးၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မီးငိုၼ်းလိူၼ်၊ ၸဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ်၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ်၊ ငဝ်းလၢႆးတေႃႇလွတ်ႈၵၢၼ်၊ ဢႃႇၸႃႇၵၢၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။ ၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၵႆႉၸၢင်ႈမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵၢၼ်၊ လၵ်းထၢၼ်ငိုၼ်းၵႃႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတၢင်းသังคမ၊ ၵူၺ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉမီးလွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄဢၼ်မီးလိၵ်ႈလၢႆးႁပ်ႉႁွင်းၼ้อยกว่า။ ၽၵ်းလွင်ႈၵၢၼ်လႄႈတိုဝ်ႉတၢင်း ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်၊ ႁူဝ်ၶေႃႈၵၢၼ်၊ တီႈယူႇ၊ တၢင်းၵတ်ႉ လႄႈ ငဝ်းလၢႆးၸိုဝ်ႈမၢႆ။

Tip

ထတ်းသၢင်တိုဝ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း လူၺ်ႈတူၺ်းလွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်တင်းမူတ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူၺ်းၵူၺ်းၸိုဝ်ႈၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ငိုၼ်းဢၼ်ၵိၼ်ႇဝႆႉ။ ႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈၽႂ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ လွင်ႈပၼ်ငိုၼ်းလႄႈၶေႃႈၼႃႈၵၢၼ်မီးလိၵ်ႈလၢႆးၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ မီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတၢင်းသังคမႁိုဝ် လႄႈ ၵူတ်းမၢႆႁူဝ်ၶေႃႈလႂ်လူဝ်ႇၸႂ်ႉ။ ၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၵႆႉထတ်းတူၺ်းလႆႈငၢႆႈกว่า၊ ၵူၺ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် ၸၢင်ႈပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈယืดหยุ่น၊ ၵူၺ်းၸၢင်ႈမီးလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈလွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄဢၼ်ဢွၼ်ႇ။

bySouk&Khamla

ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်

ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းလၢဝ်း ၶွပ်ႈငဝ်းလၢႆးႁႃ၊ တႄႇ၊ ႁဵတ်း၊ လႅၵ်ႈလၢႆႈ လႄႈ သုတ်းသိ้นၵၢၼ်ၵိၼ်လိူၼ် တႂ်ႈၼายจ้าง။ ၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ပုံမှန်ၶိုၼ်ႈၵိုတ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်း၊ လွင်ႈလွတ်ႈၽေးၼႂ်းတီႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ social security၊ ၵူၺ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ်ၸၢင်ႈမီးသုၼ်ႇၸႂ်ႉၶႂၢင်ႉၵႃႈၽွၼ်းၵႃႈၽွၼ်းဢေႇ။ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်တႄႉၶိုၼ်ႈၵိုတ်းႁွင်ႈၵၢၼ်၊ ပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၽၢႆႇၵၢၼ်၊ ယိင်းၸၢႆး၊ ဢႃႇယု လႄႈလွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈမုၼ်းႁႃၵၢၼ်ဢၼ်ယုမ်ႇလႆႈ။

Employer

An employer in Laos is a person, legal entity or organisation that pays wages, salaries or employment benefits. Employers organise work, conclude contracts, pay wages, register with social security, protect workers and comply with labour reporting and inspection requirements. A registered labour unit with at least one employee has formal registration duties, while some work arrangements remain informal or contract-led.

Unemployment

Unemployment in Laos is addressed through a contributory social-security benefit for eligible employees and through job-placement support. The Lao Social Security Organization (LSSO) provides monthly unemployment benefit to insured workers who lose work for qualifying reasons and have at least 12 months of unemployment contributions in the previous 24 months. The benefit equals 60% of average insurable earnings from the previous six months and lasts between 3 and 12 months, depending on the contribution record. Coverage remains limited because most workers are not socially insured, especially in informal work.

ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်

ၵၢတ်ႇႁႅင်းၵၢၼ်တီႈမိူင်းလၢဝ်းၽႄၵၼ်ၼမ်။ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မွၵ်ႈ 86% ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈလွင်ႈၸတ်းပၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၼႂ်းပၢင်ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် 2022။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယင်းပဵၼ်ၵၢၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၼမ်သုတ်း၊ ၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်း၊ ပို့သူင်ႇ၊ ၶၢႆ၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၾႆးၾႃႉ လႄႈ မိုင်းၵေႃႈမီးၵၢၼ်ႁဵတ်း။ ၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၽိုၵ်း၊ လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈႁႃၵၢၼ် ၶဝ်ႈထိုင်ငၢႆႈၵႃႈၼႂ်းဝဵင်းလူင်ဝဵင်းၸၼ်ထရႃႇလႄႈဝဵင်းတၢင်ႇတီႈ ၼမ်သေၼႂ်းၸႄႈဝၢၼ်ႈ။

ၽႃႇဝႃႇၵၢၼ်

ၽႃႇဝႃႇၵၢၼ်တီႈမိူင်းလၢဝ်း မီးတင်ႈတႄႇၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ မႆႉ၊ ၼမ်ႉလႄႈပႃ တေႃႇထိုင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၶူဝ်း၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ တွင်ႇเที่ยว၊ ၵၢၼ်ပို့သူင်ႇ၊ ပၢႆးပညာ၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ တူးၶุด၊ လႄႈဝန်ႇၵၢၼ်ၻိၵ်ႇၵျီႇတႄႇ။ ၵူၼ်းၼမ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၸဝ်ႈၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်၊ ၵၢၼ်ၸွမ်းၶၢဝ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်တၢင်းၵၢၼ်။ ၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉၶေႃႈတူၵ်းလူင်း၊ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈပိူင်ၽိင်ႈၼႂ်းၵၢၼ်။ ၶဝ်ႈၽႃႇဝႃႇၵၢၼ်ၸၢင်ႈတေႃႇပိုင်ႈၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးၵၢၼ်၊ ၶေႃႈယွၼ်းၽူႈၸၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၽၢႆႇၽီႈမိုဝ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈၶႂၢင်ႉၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်သီးသႅၼ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႅၼ်းၶႂၢင်ႉတူဝ်လဵဝ်တင်းမိူင်း။

Business

A formal business in Laos is registered with an Enterprise Registration Certificate (ERC), which records the enterprise code, taxpayer identification number, legal form, location, capital and responsible people. Registration alone does not authorize every activity: sector permits, investment approval or a concession may also be required. The formal process usually involves the Ministry of Industry and Commerce, tax administration, social security and the relevant sector authority.

ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈၸဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ်၊ တႄႇတီႈၵၢၼ်ႁပ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈဝၼ်းတႄႇႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵႂႃႇတေႃႇလွင်ႈပၼ်ငိုၼ်း၊ ငဝ်းလၢႆးတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လႄႈ လွင်ႈၵိုတ်းယင်ႉၵၢၼ်။ ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၸဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵူၼ်း၊ ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်းဢၼ်ႁပ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ပၼ်ငိုၼ်းၵႃႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီ၊ ၸတ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းတၢင်းၵူတ်းမၢႆ။ လွင်ႈဢမ်ႇမီးၵၢၼ် မၢႆထိုင်ငဝ်းလၢႆးဝၢႆးလင်ၵၢၼ်ၵိုတ်းယင်ႉ၊ ပႃးၵႂႃႇလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်တၢင်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတၢင်းသังคမ လႄႈ လွင်ႈၸွႆႈႁႃၵၢၼ်။ လွင်ႈၸၢင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈမီးႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ လွင်ႈၶၢႆႉဢွၵ်ႇၵၢၼ် လႄႈ ႁူဝ်ႁေႃးလွင်ႈၵၢၼ်ႁၢႆ။ တေႃႇလွတ်ႈၵၢၼ် မၢႆထိုင်ငဝ်းလၢႆးၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵၢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်တီႈမႃးယႂ်ႇၶွင်ၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်း၊ ၵၢၼ်ၶၢႆႉသူင်ႇ၊ ၵၢၼ်ၶၢႆလီ၊ ၵၢၼ်ၽၢႆႇထုတ်လုပ်၊ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ လွင်ႈၾႆးၾႃႉ၊ ၵၢၼ်ၶုတ်းထၢတ်ႈ၊ ပၢႆးပညာ၊ လွင်ႈယူႇလီ လႄႈ ဝန်ဆောင်မှုတၢင်းၸၢႆႇတႃႇလ် ၵေႃႈပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း။ ၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈၵၢၼ်ၽိုၵ်းသွၼ် ၵႆႉႁႃလႆႈငၢႆႈกว่า ၼႂ်းဝဵင်းလူင် Vientiane Capital လႄႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း တၢင်ႇတီႈၼမ်သေ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတၢင်းၵၢၼ် ယင်းၽႄႈၵႂၢင်ႈဝႆႉ။ ဢႃႇၸႃႇၵၢၼ် မၢႆထိုင်ပိူင်ၵၢၼ်လႄႈတၢင်းၵတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်လွင်ႈႁူႉၵဵဝ်ႇၵပ်း ဢၼ်လူဝ်ႇမီးတႃႇၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ။ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈတႄႇတင်ႈလႄႈၵုမ်းၵမ်ၵိူင်ႈၵၢၼ်၊ ပႃးလွင်ႈၸိုဝ်ႈမၢႆ၊ လွင်ႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇ၊ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတၢင်းသังคမ လႄႈ ဝႂ်ၶွၼ်ႇၸႂ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵူႈႁူဝ်ၶေႃႈ။ ဝႂ်ႁပ်ႉႁွင်းၸိုဝ်ႈၵၢၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁပ်ႉႁွင်းတင်းမူတ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ဢၼ်မီးၶေႃႈၵူတ်းမၢႆၵူႈဢၼ် ႁဵတ်းလႆႈၵမ်းလဵဝ်။ မိူဝ်ႈထတ်းသၢင်တိုဝ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း၊ ထတ်းတူၺ်းဝႃႈၽႂ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ်၊ ဝႃႈလွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉမီးလိၵ်ႈလၢႆးႁိုဝ်ဢမ်ႇမီး၊ ဝႃႈၵႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၼပ်ႉလႄႈပၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၶေႃႈၼႃႈၵၢၼ်သင်လူဝ်ႇႁဵတ်း၊ မီးလွင်ႈၸိုဝ်ႈမၢႆၼႂ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတၢင်းသังคမႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လႄႈၸဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ်လႂ်ၵုမ်းၵမ်ႁူဝ်ၶေႃႈၼၼ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းတူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွႆႈယႅၵ်ႈလႅင်းၵႄႈၶေႃႈထၢမ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ဢႃႇၸႃႇၵၢၼ်၊ တေႃႇလွတ်ႈၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၵိူင်ႈၵၢၼ်။