ၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

ၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်းႁိူၼ်းၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတၢင်းၵူတ်ႉမၢႆ လႄႈၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်တီႈၶူဝ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈလႄႈၽၢႆႇၸႂ်ႉၵၢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း။ လိၵ်ႈမၢႆႁိူၼ်း (Family Book) မၢႆတွင်းၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈတီႈယူႇ၊ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ်မၢႆတွင်းၵူၼ်းမိူင်းမၢႆတွင်းလွင်ႈၵိူတ်ႇမႃး။ ၶူဝ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢၼ်ၵႂၢင်ႈၵႂႃႇၸၢင်ႈၸွႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မိူဝ်ႈပေႃႈမႄႈဢမ်ႇၸၢင်ႈလုမ်းလႃး၊ လႄႈပေႃႈမႄႈယင်းမီးၼႃႈတီႈတေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢႆးလင်ၵၢၼ်ယႃႇၵၼ်။ ၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ်ၵမ်ႉၼမ်တေလူဝ်ႇၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉတင်းသွင်ၽၢႆႇလႄႈဢႃႇယုဢေႇသုတ်း 18 ပီ၊ ၵၢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းထုံးတမ်းႁိုဝ်လိၵ်ႈမၢႆၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅၼ်းတၢင်ၵၢၼ်လူင်းလၢႆးၸိုဝ်ႈ။ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၵမ်ႉၼမ်တေၵိူတ်ႇမႃးတီႈၵၢၼ်ႁဵတ်းသင်ႇႁူမ်ႈၵၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ်သမႃႇၸိၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်။ ၵၢတ်ႇ၊ ႁၢၼ်ႉၶဝ်ႈၼမ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ပွႆး၊ ဝတ်ႉ သို့မဟုတ် ဝတ်ႉၵျွင်း (vat or wat)၊ ၵၢၼ်တွင်ႈတဵဝ်းဢၼ်ၸุมၸုၼ်ၸတ်းႁဵတ်းလႄႈႁိူၼ်းႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ ၸၢင်ႈပဵၼ်တီႈတႄႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်။ လွင်ႈတိတ်းတေႃႇတၢင်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၵူၼ်းၼႂ်းဢွၼ်ႇလိုၼ်းၼၼ်ႉၸၢင်ႈသိုပ်ႇလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ထုံးတမ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉ၊ လွင်ႈပဵၼ်သုၼ်ႇတူဝ်လႄႈလွင်ႈလွတ်ႈၽေးယင်းလူဝ်ႇၼပ်ႉထိုဝ်။ မိတ်ႉသႃႇပဵၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းတင်းသွင်ၽၢႆႇလိူၵ်ႈႁဵတ်း၊ မီးလွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်လႄႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၼ်ႁၵ်ႉၵၼ်။ ၵူၼ်းၸၢင်ႈႁူပ်ႉၵၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ငၢၼ်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ လဵၼ်ႈႁႅင်း၊ ၵၢၼ်ယဵၼ်းၵၢၼ်ယဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ် သို့မဟုတ် ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ။ မိတ်ႉသႃႇဢမ်ႇလူဝ်ႇမၢႆတွင်း၊ ဢမ်ႇမီးၶၵ်ႉတွၼ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ်၊ ဢႃႇယုၵေႃႈဢမ်ႇမီးၶေႃႈၵတ်းၸႂ်ႉ၊ လႄႈဢမ်ႇမီးၽၢႆႇၵၢင်တီႈၵုမ်းၵမ်။ ၵၼ်ႁၵ်ႉၵၼ်ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ်ၵၢၼ်တိတ်းတေႃႇဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵူတ်ႉမၢႆ တေႃႇထိုင်ၸဝ်ႈၵူႈၵၼ်လူင်းလၢႆးၸိုဝ်ႈပဵၼ်ၵၼ်။ ၵၢၼ်ၼัดႁူပ်ႉလႄႈၵၢၼ်မုင်ႈမွင်းၵၼ် ဢမ်ႇပၼ်သုၼ်ႇတၢင်းၵူတ်ႉမၢႆတူဝ်ၵၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၸွမ်းတၢင်းၵူတ်ႉမၢႆ။ ၵၢၼ်လူင်းလၢႆးၸိုဝ်ႈပဵၼ်ၵၼ်ပၼ်သုၼ်ႇလႄႈၼႃႈတီႈၵဵဝ်ႇၵပ်းၵူၼ်းၵူႈ၊ ၶူဝ်းပစ္စည်း၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈၵၢၼ်ယႃႇၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပွႆးၵၼ်ၸွမ်းထုံးတမ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတေႃႇလူဝ်ႇ။ ၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉလႄႈလွင်ႈလွတ်ႈၽေးၸႂ်ႉလႆႈၼႂ်းၵပ်းသိုပ်ႇၵူႈပိူင်၊ လႄႈလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸၢင်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈတီႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၸုမ်းၸွႆႈထႅမ် သို့မဟုတ် ပလိၵ်ႈ။ လွင်ႈတၢင်ႇၵၼ်ပဵၼ်ဝႃႈ ၵပ်းသိုပ်ႇၼၼ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်တူင်ႉတၵ်ႉ၊ ၸွႆႈထႅမ်၊ ၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်းႁိူၼ်း သို့မဟုတ် ၵၼ်ႁၵ်ႉၵၼ် ပဵၼ်လၵ်း၊ လႄႈတၢင်းၵူတ်ႉမၢႆၼၼ်ႉၸႂ်ႉၼႃႈတီႈႁိုဝ်လိၵ်ႈမၢႆတိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။