ပၵ်းပိူင်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းၵပ်းၵၢႆႇၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵႃႈၸၢင်ႈ၊ ဝၼ်းၵိုတ်းၵၢၼ်၊ လွင်ႈလွတ်ႈၽေးၼႂ်းဢွင်ႈၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵၢၼ်တၢင်တူဝ်၊ လွင်ႈထဵင်ၵၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ယုတ်းၵၢၼ်။ ပၵ်းပိူင်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်းပဵၼ် ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် (Labour Law) မၢႆ 43/NA ပီ 2013 ဢၼ်ၶဝ်ႈတူဝ်ႈၸႂ်ႉမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 29 October 2014၊ ႁူမ်ႈပႃးပၵ်းပိူင်လူင်းမိုဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးဝၢႆးလင်။ မၼ်းၸႂ်ႉလႆႈတင်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်မီးလိၵ်ႈမၢႆတွင်းလႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈမၢႆတွင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶႅမ်ႉၼင်ႇၵၢၼ်တၢင်ႇမဵဝ်း။ ပၵ်းပိူင်ၶဝ်ႈမိူင်းၵုမ်းၵမ်လွင်ႈၶဝ်ႈမိူင်း၊ ဝီႇၸႃႇ၊ တီႈယူႇ၊ လိၵ်ႈဢၼုၺၢတ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ တီႈယူႇထႃဝရ၊ ၵၢၼ်လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵၢၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇလႄႈ ၵၢၼ်ၽၢၼ်ႇပႅတ်ႈ။ ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းၵမ်ႈၼမ်လူဝ်ႇမီးၽတ်ႉသပွတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတၢင်တူဝ်ၵၢၼ်ၶၢမ်ႈမိူင်းဢၼ်ယင်းၸႂ်ႉလႆႈ၊ လူဝ်ႇၶဝ်ႈမႃးတီႈၽၵ်းတူမိူင်းဢၼ်လႆႈဢၼုၺၢတ်ႈ၊ လႄႈ လူဝ်ႇမီးဝီႇၸႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈယกเว้น ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ။ ၵိင်ႇၵၢၼ်ၶဝ်ႈမိူင်းတႂ်ႈၵွၼ်းၶွင်ၵျွင်းၵႅတ်ႇၶူဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းလႄႈ ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၵုမ်းၵမ်လွင်ႈၶဝ်ႈမိူင်းတီႈၵၢင်၊ ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းၵုမ်းၵမ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵၢၼ်ဢၼုၺၢတ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ပၵ်းပိူင်ၽိတ်းမၢႆမီႈၵေႃႇတင်ႈလွင်ႈၽိတ်း၊ တူဝ်ႈလွင်ႈၽိတ်း၊ ၵၢၼ်သွၵ်ႈႁႃ၊ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းၶၻီး၊ တၢမ်ႇလူင်းတၢမ်ႇလႄႈ သုၼ်ႇလႆႈၶွင်ၵူၼ်းထုၵ်ႇႁႃးလႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ။ ပၵ်းပိူင်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်းပဵၼ် ပၵ်းပိူင်တၢမ်ႇၵူၼ်း (Penal Code) မၢႆ 26/NA ဝၼ်းထီႉ 17 May 2017 ဢၼ်ၶဝ်ႈတူဝ်ႈၸႂ်ႉမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 November 2018၊ ႁူမ်ႈပႃး ပၵ်းပိူင်ၶၻီးၽိတ်း (Criminal Procedure Law) မၢႆ 37/NA ဝၼ်းထီႉ 14 November 2017။ လွင်ႈၽိတ်းမၢႆမီႈၵပ်းၵၢႆႇၵၢၼ်ႁဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းသင်သေယၢမ်း ဢၼ်မီးၽေးတေႃႇၵူၼ်းၵူၼ်း၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ သုၼ်ႇလႆႈ၊ ဢသၢၼ်း၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ဂုင်ႈသိက္ခႃႇ၊ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်း။ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶွင်ၵိၼ်ၵႄႇၵပ်းၵၢႆႇၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼิติပုဂ္ဂလဢၼ်သိုဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸႂ်ႉၶွင်ၵိၼ်ၵႄႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတႃႇၶၢႆၶိုၼ်း။ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးလွင်ႈၶွင်ၵိၼ်၊ ယႃႈယႃ၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ငိုၼ်းတွင်းလႄႈ ၶွင်ပၼ်ၵၢၼ်တၢင်းဢွၼ်ႇလၢႆး။ ၵူၼ်းသိုဝ်ႉလူဝ်ႇလႆႈႁပ်ႉၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မႅၼ်ႈယမ်ၵပ်းၵၢႆႇၵႃႈၶၼ်၊ တီႈၵိူတ်ႇ၊ အရည်အသွေး၊ လွင်ႈလွတ်ႈၽေးလႄႈ ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၼႂ်းၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ၊ လႄႈ ဢၢင်ႈတုၵ်းယွၼ်းၵႃႈသၢႆႈတႅၼ်းယွၼ်ႉၶွင်ၵိၼ်ၵႄႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းမၢႆမီႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇလႆႈမၢတ်ႇၽၢင်။ လွင်ႈတၢင်ႇတုၵ်းယွၼ်းဢၢင်ႈၵႂႃႇတေႃႇၸဝ်ႈၵၢၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈၵၢင်၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ်ၸွမ်းၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၸုမ်းၵႄႈလိတ်ႈလွင်ႈထဵင်ၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်း (Organization of Economic Dispute Settlement) ဢမ်ႇၼၼ် သาลႃၵူၼ်းမိူင်း (People's Courts)။ မိူင်းလၢဝ်းဢမ်ႇမီးၸုမ်းၵူၼ်းသိုဝ်ႉဢၼ်တင်ႈဝႆႉၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ သาลႃၶၻီးၶွင်ၵိၼ်ၵႄႇလွင်ႈဢွၼ်ႇ၊ သาลႃၵႅတ်ႇၶွင်ၵိၼ်ၵႄႇၵမ်းသိုဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပလႅတ်ႉၾွမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈၶၻီးၶွင်ၵိၼ်ၵႄႇတၢင်းဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ယိုၼ်ယၼ်။ ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်းၵုမ်းၵမ်လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇပုၼ်ႈပၢႆးၵူၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵူၼ်း၊ ၶွမ်ႇပၼီႇ၊ ၸုမ်းၸဝ်ႈၵၢၼ်လႄႈ ပုၵ်ႂလၢႆးဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ပၵ်းပိူင်ၵူၼ်း (Civil Code) မၢႆ 55/NA ၶဝ်ႈတူဝ်ႈၸႂ်ႉမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 27 May 2020 လႄႈ ၵုမ်းၵမ်လွင်ႈၵူၼ်း၊ ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ၊ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၶူဝ်းၵိုၵ်းၸဝ်ႈ၊ လွင်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်။ လိၵ်ႈမၢႆၼႃႈႁိူၼ်း၊ လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ၊ လိၵ်ႈမၢႆတီႈလိၼ်၊ ၵၢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈႁပ်ႉႁွင်း၊ သาลႃၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်း ၸွႆႈတင်ႈ၊ ၵႅတ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ ႁူဝ်ၶေႃႈပၵ်းပိူင်ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၶွင်ႇၸွမ်းလွင်ႈတႄႉ၊ ၵူၼ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်း၊ လိၵ်ႈဢမ်ႇၼၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလႄႈ လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း။