Mutemo muZimbabwe

Mutemo muZimbabwe unoronga hukama pakati pevanhu, masangano, vashandirwi, zviremera zvehurumende nehurumende pachayo. Unobatanidza Bumbiro remitemo, Mitemo yeParamende, common law yeRoman-Dutch—tsika yemutemo yakaumbwa nemutemo weRoma neweDutch pamwe nesarudzo dzakazotevera dzematare—nemutemo wetsika unozivikanwa. Nzvimbo huru dzawo dzinoshanda dzinosanganisira basa, kupinda nokugara munyika, mhosva, kutengeserana nevatengi nemakakatanwa ega ega.

Tip

Tanga waona nzvimbo yemutemo inonyatsoenderana nedambudziko chairo, nokuti mitemo inoshanda, sangano rine basa nemhinduro dziripo zvinogona kuchinja zvichienderana nechikamu ichocho. Bata nyaya dzebasa, dzokupinda nokugara munyika, dzemhosva, dzevatengi nedemakakatanwa ega ega sedzakasiyana, kunze kwekunge chokwadi chichiratidza kuti dzinopindirana. Chengeta zvinyorwa zvine mazuva ezvakaitika, magwaro nekutaurirana kuti sangano rine basa kana chipangamazano wezvemutemo aongorore nyaya yacho nemazvo.

Mutemo webasa

Mutemo webasa weZimbabwe unotonga basa rinoitwa pasi pemushandirwi, kusanganisira zvibvumirano, mubhadharo, maawa, zororo, kuchengeteka, kumiririrwa, kusawirirana nekugumiswa. Hwaro hukuru iConstitution section 65 neLabour Act [Chapter 28:01], pamwe neLabour Amendment Act 11/2023, mitemo yezvikamu nezvibvumirano zvevashandi zvakanyoreswa. Vashandi vehurumende vanowanzotevera Public Service Act; mauto nemamwe mapoka ehurumende ari kunze kwemitemo iyi.

Kutamira

Mutemo wokupinda nokugara kune dzimwe nyika muZimbabwe unodzora kupinda munyika, mavhiza, kugara semushanyi, basa, kudzidza, kugara nemhuri, dziviriro, kugara zvachose uye kuva mugari wenyika. Department of Immigration nedzimwe hurumende zvinoongorora zvikumbiro zvichienderana neImmigration Act, Immigration Regulations neRefugees Act. Kuva mushanyi hakubvumiri kushanda kana kuita kuti munhu ave nekodzero yokugara zvachose.

Mhosva

Mutemo wemhosva weZimbabwe unotsanangura mhosva, mutoro wemhosva, kuferefeta, kutongwa kwenyaya nemirango. Unodzivirira vanopomerwa mhosva kuburikidza nekutora munhu seasina mhosva kusvika zvaratidzwa, kodzero dzekutongwa zvakanaka, kuwana mazano emutemo uye rusununguko kubva pakuvharirwa zvisiri pamutemo. Unopawo maitiro evanenge vakuvadzwa, vana, mhosva dzemumugwagwa nedzedhijitari.

Vatengi

Kuchengetedzwa kwevatengi muZimbabwe kunodzivirira vatengi pavanotenga zvinhu, kushandisa mabasa, kusaina zvibvumirano kana kupiwa zvipo zvemagetsi nevatengesi vebhizinesi kana nyanzvi. Consumer Protection Act 2019 inopa kodzero yezvinhu nemabasa zvakachengeteka uye zvakakodzera, mashoko akajeka, mutengo wakarurama, kuvanzika, zvibvumirano zvakaenzana uye kugadziriswa kwezvinhu zvakaremara kana maitiro asina kururama. Consumer Protection Commission, Consumer Council of Zimbabwe nemasangano anodzora mabasa anotarisira zvichemo zvichienderana nenyaya nemupi webasa.

Mutemo

Mutemo wehurumende muZimbabwe unotonga hukama hwepachivande hwevanhu, masangano nepfuma. Hurongwa hunobatanidza Bumbiro, Acts of Parliament, Roman-Dutch common law nemutemo wetsika unozivikanwa pane kuva neCivil Code imwe chete. Unobata zvibvumirano, pfuma, nyaya dzemhuri, nhaka, mutoro wehurumende, nzira dzematare nokutevedzera mitongo.