Chikamu 6 cheBumbiro reMitemo reZimbabwe ra2013 chinoziva Chewa, Chibarwe, Chirungu, Kalanga, Koisan, Nambya, Ndau, isiNdebele, Shangani, ChiShona, mutauro wemasaini, Sotho, Tonga, Tswana, Venda neXhosa semitauro yepamutemo. Chinobvumirawo mimwe mitauro yepamutemo kana mitauro inoshandiswa mumarekodhi kuti itemerwe neMutemo weParamende. Saka Zimbabwe haina nzira imwe chete yemutauro wenyika yakatarwa muBumbiro reMitemo. Kuverengwa kweVanhu neDzimba kwa2022 kwakanyora ChiShona semutauro waamai we80.9% yevanhu uye isiNdebele semutauro waamai we11.5%. Zvikamu zvimwe chetezvo zvakanyora Ndau pa2.7%, Tonga pa1.7%, Shangani pa0.8%, Venda pa0.5%, Kalanga pa0.4%, Chirungu, Nambya, Sotho neChewa pa0.3% mumwe nomumwe, mimwe mitauro pa0.2%, Xhosa pa0.1%, Tswana neChibarwe pa0.02% mumwe nomumwe, mutauro wemasaini pa0.01% uye Koisan pa0.002%. Mukuverengwa uku, mutauro waamai unoreva mutauro waitaurwa pamba mwana achiri mudiki; nhamba idzi hadzipimi kugona mutauro iye zvino kana mitauro yose inoshandiswa muupenyu hwezuva nezuva. Misiyano yematunhu ichiri kukosha: isiNdebele inonyanya kubatanidzwa neBulawayo neMatabeleland, Ndau neManicaland, Tonga neNambya neMatabeleland North, Shangani neMasvingo, uye Venda neKalanga neMatabeleland South. Tsvakurudzo iripo haina kusimbisa nhamba yakazara yenyika yose yekushandiswa kwemitauro yechipiri. Hurumende nemasangano eruzhinji pamatanho ose vanofanira kubata mitauro 16 zvakaenzana, kufunga nezvesarudzo dzemitauro pakuita nekutaurirana kwehurumende, uye kusimudzira kushandiswa nekukura kwemitauro yose, kusanganisira mutauro wemasaini. Bumbiro reMitemo rinorayira kushandurwa nekuparadzirwa kwemashoko mumitauro yose 16. Bazi rezvemitemo, nyaya dzeParamende nehutongi rinoronga kushandurwa kweBumbiro reMitemo. Gwaro rehurumende remashandisirwo emawebhusaiti rinokurudzira shanduro dzemitauro yakawanda, asi kushandiswa kwacho kuchiri kunyanya kuve kweChirungu, paine mashoko mashoma muChiShona, isiNdebele nemimwe mitauro. Kuzivikanwa kwemutauro muBumbiro reMitemo hakupi munhu wese kodzero yekuwana sevhisi yega yega kubva kusangano rega rega nemutauro waanosarudza, uye hapana nguva yakatarwa kana muripo weshanduro unoshanda munyika yose. Mabasa emutauro wakananga nemari nenguva yeshanduro zvinoenderana nesangano racho. Kushandiswa kwemitauro kunosiyanawo munhau, dzidzo, tsika nekutora chikamu. Mutemo weBroadcasting Services unoda kuti zvikamu zvinosvika 10% zvezvirongwa zvive mumitauro yechivanhu yenyika, pasingaverengwi ChiShona neisiNdebele. Nhepfenyuro dzeterevhizheni dzinotarisirwa kubatsira kuti vanhu vane dambudziko rekunzwa vanzwisise. Nhepfenyuro dzeveruzhinji dzinofanira kuratidza mitauro inoshandiswa nevakawanda uye kusiyana kwetsika; nhepfenyuro dzekutengeserana dzinoshandisa mitauro yakajairika munzvimbo dzadzinopihwa marezenisi, nepo nhepfenyuro dzemunharaunda dzichitarisana nezvinodiwa zvemitauro yemunharaunda. Broadcasting Authority of Zimbabwe ndiyo inodzora nekupa marezenisi enhepfenyuro. African Languages Research Institute iri paUniversity of Zimbabwe yave ichitsvakurudza, kunyora nekusimudzira mitauro yechivanhu kubva muna 2000 kuburikidza nemaduramazwi, muunganidzwa wemagwaro, mazwi ehunyanzvi nebasa reshanduro. Basa rayo rakanyanya kutarisa ChiShona neisiNdebele, uye basa remuunganidzwa wemagwaro rakabatawo Tonga, Nambya, Shangani neKalanga. Humbowo hwakaongororwa hahuratidzi chikoro chehurumende chakazvimirira chemitauro kana kanzuru yemitauro, saka kusimudzirwa kwemitauro kuchiri kutungamirirwa zvikuru nezvidzidzo uye masangano haana kubatana zvakakwana. Purogiramu yeO-Level yeZIMSEC ya2025 yakapa ChiShona, Kalanga, Nambya, isiNdebele, Tshivenda, Xichangana neTonga. Kuva nesarudzo yebvunzo kunoratidza kuti mutauro unowanikwa zviri pamutemo mubvunzo, kwete kuti unoshandiswa kazhinji muhurumende kana muupenyu hwezuva nezuva. Paramende ndiyo inoisa hurongwa hwemitauro, uye purogiramu yakanyorwa yekuvandudza yakashandura zvinyorwa gumi nezvina zvinokosha zveParamende; misangano yekunzwa maonero neforamu dzevechidiki zvinotsigira kutora chikamu, kunyange hazvo kupararira kwazvo munyika yose iye zvino kusina kujeka.
Mutauro muZimbabwe
Bumbiro reMitemo reZimbabwe rinoziva mitauro 16 yepamutemo, kusanganisira Chirungu, ChiShona, isiNdebele, mimwe mitauro yechivanhu nemutauro wemasaini. Chirungu, ChiShona neisiNdebele ndizvo zvinonyanya kushandiswa munyika yose, nepo mitauro yematunhu ichikanganisa kuwana mabasa, tsika uye kutora chikamu munharaunda. Mitemo inotsigira kubatwa zvakaenzana nekusimudzirwa kwemitauro yose 16, asi mabasa neshanduro zvinopihwa zvisina kuenzana.
Tip
Sarudza mutauro unoenderana nebasa rehurumende, redunhu kana retsika pane kufunga kuti mutauro mumwe chete unokwana mumamiriro ose muZimbabwe. Chirungu, ChiShona neisiNdebele ndizvo zvinofanira kutanga kufungwa nezvazvo kana mashoko achifanira kusvika munyika yose, asi mutauro wedunhu kana mutauro wemasaini ungava wakakosha kuti vanhu veko vakwanise kuwana rubatsiro. Usati waendesa gwaro kana kuronga kutora chikamu, simbisa mutauro unogamuchirwa nesangano, mutauro uchanyorwa pamarekodhi, rubatsiro rweshanduro, mari nenguva yazvinotora.

