Tsika dzeZimbabwe dzinoratidza kusiyana kwemapoka emitauro, kusanganisira nharaunda dzeChiShona, isiNdebele, Tonga, Ndau, Korekore neManyika. Ubuntu, inonziwo Unhu kana vumunhu mune kumwe kushandiswa kwakada kufanana, inoratidza pfungwa dzemutoro munharaunda, chiremerera nekubatsirana. Kupfuudzwa kwetsika nemuromo kuchiri kwakakosha: vakuru vanodzidzisa vadiki ngano dzinonzi ngano kana inganekwane munharaunda dzakasiyana, tsumo, nziyo, tsika dzakanaka neruzivo runoshanda. Kudzidzisa kwemhuri, kushanda pamwe munharaunda, mapoka etsika, zvikoro, mitambo nemarekodhi edhijitari zvino zvinoshanda pamwe chete. Tsika dzinosanganisira kutenderera kwegore, upenyu hwemhuri nezviratidziro zveruzhinji. Mhemberero dzekurima dzemwaka, dzegoho nedzemvura dzinosiyana munharaunda uye hadziteveri karenda imwe chete yemhemberero yenyika. Mwedzi weNational Culture Month unoitwa muna Chivabvu uye unopa mukana weruzhinji unorongwa neNational Arts Council of Zimbabwe pamwe nemapurovhinzi. Maitiro ezviitiko zveupenyu anogona kuva ekuberekwa, kuyaruka, kuva munhu mukuru, kuroorana, kufa nekuvigwa. Roora kana lobola zvinoreva nhaurirano nemipiro pakati pemhuri ine chokuita newanano; zvadzinoreva nezvinoitwa zvinosiyana nenharaunda, mhuri nemamiriro acho. Maitiro akaita sebira nekurowaguva anogona kuva nezvinoreva mutsika kana chitendero; pano tsika inogona kutsanangurwa nebasa rayo munharaunda netsika pasina kuita kuti zvinoreva zvechitendero zvive mutemo wevanhu vose. Mimhanzi, kutamba nemabasa emaoko zvinoratidza hunhu hwetsika dzematunhu muZimbabwe. Mbira, inonziwo Sansi mune kumwe kushandiswa, inogadzirwa nedanda rine marira esimbi uye inogona kushandisa goko remuchero rakaomeswa semudziyo unowedzera ruzha. Ruzivo runogona kupfuudzwa nekudzidziswa mumhuri, nenyanzvi, nekudzidziswa kwakarongeka kana pachikoro. Mbende kana Jerusarema kutamba kweVaZezuru veChiShona, kunonyanya kubatanidzwa nekumabvazuva kweZimbabwe, kusanganisira Murewa neUzumba-Maramba-Pfungwe. Mukutamba uku munoshandiswa muridzi mukuru wengoma, chidhinha chehuni, kurova maoko, kuimba uchirira uye kuridza muridzo. Mbende yakaiswa paUNESCO Representative List muna 2008, uye mbira kana Sansi muna 2020. Mitambo yechivanhu yeMatabeleland, Imbube, Dinhe neMbakumba kuMasvingo, uye basa rekuchengetedza tsika mumatunhu matanhatu ekumadokero kweZimbabwe zvinoratidza chikonzero nei tsika yedunhu rimwe isingafaniri kutorwa seyakajairika yenyika yose. Tsika dzemabasa emaoko dzinosanganisira kuruka tswanda, kuumba hari, kuveza matanda, kuveza matombo, kushanda nesimbi, kuruka mabhero, kugadzira zvipfeko nezviridzwa. Mienzaniso inosanganisira cusuwo yeVaTonga vekuBinga, isitcha yeVaNdebele, rusero yeVaShona nechitundu cheVaNdau. Zvinhu zvemusikirwo, mifananidzo yeko nemashandiro azvo zvinosiyana munzvimbo dzakaita seBinga, Lupane, Honde Valley, Masvingo neBulawayo. Kuruka mabhero nezvipfeko zvemhemberero zveVaNdebele zvinogona kuratidza danho reupenyu kana chinzvimbo. Hapana chipfeko chimwe chete chepasi rose chakanyorwa zvakavimbika kuvanhu vose veChiShona; zvipfeko zvemazuva ano zvetsika zvinopfekwa pazviitiko zveveruzhinji itsika iri kuchinja, kwete humbowo hwekuti kare kwaiva nemutemo mumwe chete wezvipfeko. Kuwana tsika kunosiyana kubva pazvinhu zvinovhurirwa veruzhinji kusvika paruzivo runochengetwa nemitemo yemhuri, dzinza kana nharaunda. Dzimwe tsika dzingada kukokwa nenharaunda, kudzidziswa basa, hukama hwehama kana mvumo yenyanzvi. Zvidzidzo zveveruzhinji, zvikoro, nzvimbo dzetsika nemitambo zvinowanzowanikwa nyore, nepo ruzivo rutsvene, rwakarambidzwa kana rwemhuri rusina kuvhurirwa kurekodhwa, kubudiswa kana kushandiswa kutengeserana. Madzishe, masabhuku, vakuru vemisha, vakuru vemhuri nevachengeti venharaunda vanogona kutsanangura mitemo yekuwana tsika, nepo Ministry of Sport, Recreation, Arts and Culture, National Intangible Cultural Heritage Committee, National Arts Council of Zimbabwe, National Museums and Monuments of Zimbabwe neNational Archives of Zimbabwe zvichitsigira mabasa akasiyana ekuchengetedza, kunyora nemabasa etsika eruzhinji. Bumbiro reMitemo reZimbabwe rinodzivirira kusarudza nekushandisa mutauro pamwe nekutora chikamu muupenyu hwetsika pasi peChikamu 63. Chikamu 16 chinokurudzira hurumende, masangano nevagari kuchengetedza tsika, chiremerera, kuenzana nenhaka. Vatungamiri vechivanhu vanoshanda pasi peBumbiro reMitemo nemitemo inoshanda; tsika yechivanhu haipfuuri mutemo wose, kuenzana, kuchengetedzwa kwevana kana kwevanhukadzi. Copyright and Neighbouring Rights Act inobata mhando dzenganonyorwa dzakaita sengano, zvirahwe, nziyo, mimhanzi yezviridzwa, mitambo, mifananidzo yemitambo yechivanhu, kuumba hari, kuveza matanda, kushanda nesimbi, zvishongo, tswanda nezvipfeko. Saka kurekodha kana kushandisazve tsika hakurevi kuti mvumo, kutenda vakapiwa ruzivo kana mimwe mibvunzo yekodzero haisisina basa. Mitemo yeko nezvido zvevachengeti venharaunda zvinofanira kuongororwa usati wabudisa kana kushandisa zvinhu kutengeserana. Hapana muripo wenyika yose, zuva rokupedzisira rekunyorera kana rezinesi retsika. Mari inoenderana nebasa uye inogona kusanganisira rwendo, zvinhu, zviridzwa, zvipfeko, chikafu, mipiro yemhuri, roora kana lobola, mari yewekishopu nemitambo. Nguva inogona kutevera mwaka, hurongwa hwemhuri, sarudzo yenharaunda kana purogiramu yemurongi. Kugara mumaguta, chikoro, kushanya, kuratidzwa kwezvematongerwo enyika, misika yehunyanzvi nematura edhijitari zvinogona kubatsira kupfuudza tsika, asi zvinogonawo kuibvisa panzvimbo yayakabva kana kuderedza zvainoreva kuita mutambo wevaenzi. Mvumo yenharaunda, kudzidzisa pakati pezvizvarwa nekutaura dunhu nemazvo zvinobatsira kuti tsika irambe iripo ichichinjika.
Tsika muZimbabwe
Tsika dzomuZimbabwe itsika dzinogarwa nhaka nedzinoitwa zvakare, zviratidzo nemataurirwo zvinogoverwa mumhuri, munharaunda nematunhu. Dzinosanganisira kutaura nyaya, tsumo, mhemberero, mimhanzi, kutamba, zvipfeko, mabasa emaoko nemaitiro ezviitiko zveupenyu, asi Zimbabwe haina tsika imwe chete yenyika kana sangano rimwe rinomirira dzose. Zvadzinoreva uye kuwanikwa kwadzo zvinowanzoenderana neboka remutauro, mhuri, dunhu, hutungamiri hwechivanhu netsika chaiyo.
Tip
Tora tsika dzemuZimbabwe setsika dzakanangana nenharaunda, kwete zvinhu zvimwe chete zvenyika yose. Sarudza chiitiko cheveruzhinji, chechikoro kana chenzvimbo yetsika kana uchida kuwana zviri nyore; kana tsika iine ruzivo rwakavharirwa, tsvaga hukama nemhuri, dzinza kana nyanzvi. Wana mvumo usati warekodha, wabudisa kana kutengesa zvinhu zvetsika, uye chengetedza dunhu razvinobva nemamiriro azvo ekutanga.

