Meydanê dînî yê Suriye zaf herêmî yo. Saziyê Xiristiyanî Dêra Ortodoksê Yewnanî, Ortodoksê Suryanî, Apostolîkê Ermenî, Katolîkê Melkitî, Katolîkê Suryanî, Maronîtî u Katolîkê Latînî girewêno. Mescid, dêra u ziyaretgehî ibadet, waaz, lênêrîna pastoran u xizmetê komelî pêşkêş kenê. Litûrjî u lênêrîna pastoran ya Xiristiyanî bi gelemperî bi rêya patrîarşî u piskoposxaneyan rêxistinî dibê, dema ke Wezaretê Ewqafê Dînî, ke gelemperî Awqaf vateno, gelek meseleya mescidan, miyan de imam u çarçoveyê waazan, idare keno. Daxuyaniya Destûrî ya 13 Adar 2025 çarçoveyê veguhestışê pênc serrî vıraşt. Ew şert keno ke serok divê misilman bê, ferasetê Îslamî çavkaniya sereke ya qanûnî ya, û rêz bo dînê Îbrahîmî, azadiya bicîardışê ayînê dînî u wekhevîya beramberê qanûnî bê cudakerdışê dînî pêşkêş keno. Qada pratîkî ya parastışê Yezidî, dînê din ê ne-Îbrahîmî u kesê bê dîn hîn zelaltir nêbî; pêkanîn dikaro di dema veguhestışî de biguherê. Rêzikê nîzamê giştî, ewlehîya neteweyî, tundrewî u gotinê nefret dikarê etkinîya dînî sînordar bikê. Guherandışê dînî, terkkerdışê dîn yan propagandaya dînî jî dikarê hesasîya qanûnî yan civakî vırazo; tu rêzika neteweyî ya yekgirtî bo her rewşî teyid nêbî. Dosyeyê rewşa şexsî bi pêvajoyê komelî dimeşênê. Meseleyê misilmanan bi gelemperî dadgeha şerîetî girewêno; meseleyê Xiristiyanî bi dadgeha dînî yan ruhi, wateyê ruhî, dimeşênê; meseleya Druzî bi sîstema dadgehê mezhebî ya xo kar kenê. Pêvajoyan dikarê zewac, veqetiyayış, lênêrîna zarokan, welayet, miras u meseleya malbatî yê têkildar girewênê. Piştî biryara dînî, Müdüriyeta Karê Medenî qeydkerdışê medenî, sertîfîkaya sivîl u deftera malbatî idare keno. Zewaca dînî ya qeydkirdene medenî dikaro pirsgirêkê giran bo delîlkirdışê zewac, nasnameya dê û bav yan mafê malbatî vırazo. Qeydkerdışê zayîş belgeya zayîşî u qeydkerdışê Karê Medenî wazê. Zewac bi gelemperî peymana dînî yan pêvajoya dadgehî, paşê qeydkerdışê sivîl u deftera malbatî girewêno. Veqetiyayış, mirış, miras u welayet dikarê hem makamê dînî yê berpirsiyar hem qeyda sivîl wazê. Belgeyê nasnameyî yê orîjînal, qeyda malbatî u şahid dikarê lazim bibê. Belgeyê wenda, qeyda wêrankerde, koçberî u berpirsiyariya herêmî ya nezelal bo vegerkerde, koçberê hundirî u penaberan astengê taybetî vırazenê. Mesrefê dadgeh u belgeyan, u wextê pêvajoyî, goreyê cih ferq keno û dikaro biguherê. Perwerdeya dînî di dibistanê dewletî de heye, bi taybetî Perwerdeya Îslamî. Wezaretê Perwerde u Awqaf beşê perwerdeya dînî u îmtîhanê sertîfîkayî koordîne kenê. Dibistanê Xiristiyanî u perwerdeya dînî li hin herêman alternatîfa pratîkî pêşkêş kenê, la peydabûn u mesref herêmî ferq kenê. Kurrikulumê 2025/26 Perwerdeya Neteweyî rake û Perwerdeya Îslamî u tarîx nû kerd. Li hin beşê Jazira u herêma Firat, lihevkirina herêmî vegerê kurrikuluma Wezaretê Perwerde ya Suriye destûr da. Sîstema taybetî ya neteweyî bo perwerdeya Druzî, Elewî, Îsmailî yan Yezidî teyid nêbî. Tarîxê dînî yê girîng Îda Fîtr, Îda Qurban, Serê Saliya Hicrî, Mevlûdê Pêxember, Noël di 25 Kanûn de, û Paskalya ya Rojhilatî u Rojavayî girewênê. Tarîxê Îslamî li ser heyva mahî yo û Awqaf piştrast keno. Betalkirdışa pereyê dewletî bi gelemperî bo karamarê binê rêzikê qanûnî yê bingehîn pêkan a; ibadet u cejnê komelî rêxistina herêmî zêde kenê. Xizmetê dînî u lênêrîna pastoran mesrefê neteweyî yê mecbûrî yê teyidkirde çin ê, her çiqas bexşiş u mesrefê komelî yê herêmî asayî ê. Perwerdeya taybet yan dînî dikaro mesref wazê. Diyalogê dînî Konferansa Diyalogê Neteweyî ya 24–25 Sibat 2025, civînan bi nûnerê Xiristiyanî u hevkariyê Patrîark Yuhanna X û Muftiyê Mezin Osama al-Rifai di Îlon 2025 de girewêno. Patrîarşî, muftî, Awqaf, serokê dînî yê herêmî u grûbê civaka sivîl beşdarê diyalog u aştiya sivîl ê, la diyalog şûna wekhevîya qanûnî ya pêkanîna mecbûr nêgêno. Şertê ewlehî goreyê parêzgeh, qada kontrolî u komelî ferq kenê. Êrîşa 22 Hezîran 2025 li ser Dêra Mar Elias ya Şamî nîşanê rîska domdar bo dêra, mescid, ziyaretgeh u karûbarê dînî ji tundrewî, şîdeta herêmî u teşwîqa nakokîya mezhebî yo. Le wextê serdan yan pêvajoyê belgeyan, makam u saziyê herêmî divê eriş, belge, mesref, saetê vekirışî u şertê ewlehî teyid bikerê.
Dîn Suriye de
Dîn Suriye de Îslam, bi taybetî Îslamê Sunnî, u herwisa komelê Elewî, Şîa yê Du-Imamî, Îsmailî, Druzî, Yezidî u Xiristiyanî girewêno, bi komelê Cihû yê pir piçûk. Texmîna Dewletê Yewbîyayî yê Amerîkayî ya 2023 Sunnîyan qasî 74% nîşan da, la rêjeyê dînî ya niha bawerbar nîyo, çunke şer, koçberî, veger u nebûna serjimêriya neteweyî ya nû tesîr kenê. Pratîka dînî îbadet, rojî, hec, perwerdeya dînî u pêvajoyê serrê jîyanî girewêno. Rêzikê rewşa şexsî meseleyê sey zewac, veqetiyayış, lênêrîna zarokan u miras idare kenê; eriş u ewlehî goreyê cih u komelî ferq kenê.
Tip
Meseleyê dînî Suriye de wek qerarê komelî u, dema lazim o, qerarê belgeyan bibîne. Bo zewac, veqetiyayış, zayîş, mirış, miras yan welayet, pêvajoya dînî u qeydkerdışê sivîl bi hevra plan bike, çunke tenê biryara dînî dikaro valahiya delîl u mafê malbatî bihêle. Berî hereketkerdış eriş, ewlehî, mesref, belge u wextê herêmî zû teyid ke, çunke pêkanîn di dema veguhestışî de dikaro biguherê.