Suriye de serjimartina ziwanan a nuha ya bawerkerde çin a, çike şer û koç dokumentasyonî asteng kerd. Erebî her ca ziwanê serdest o. MSA nivîsên fermî, rêveberiya giştî, perwerde û qeydên dewletî de şuxulîyena; Erebîya qiseykerdişî goreyê herêmî cîya yena û varyantên Şamî, Mezopotamî û Bedewî gêrena. MSA zaf caran ziwanê qiseykerdişê rojane nîya. Ev ferq dema kes ji qiseykerdişê rojane ra formên fermî, karê mektebî û imtîhanan rê şino, muhîm o. Kurdî, bi taybetî Kurmancî yan Kurdîya Bakur, ziwanê kêmanîyan ra yê herî zaf şuxulîyayo yo. Kurdî bi alfabayê Hawar Latinî yan alfabayê Erebî yê adaptbîyayîşî nivîsîyeno; standartkerdişê ey hîna yekser nîyo. Komên Kurdî bi taybetî Efrîn, Kobanê, Cizîr û Heseke de, û beşê Heleb û Şam de cemed ê. Texmînê hejmarê Kurdîyan cîya-cîya yî û bingeyê serjimartinê fermî yê nuha çin o. Deklarasyonê Destûrî yê 13ê Adara 2025 Erebî wek ziwanê fermî yê dewletî tesdîq keno û mafê kulturî û ziwanî garantî keno. Fermana No. 13 ya 16ê Çele 2026 Kurdî wek ziwanê neteweyî qebul keno, ziwanê dayikî, kultur û hunerê Kurdî parastin keno, tedbîrên taybet ên serjimartina Heseke ya 1962 wedarno, û hemû Kurdên eslê Kurdî, tewr nêqeydkerdeyan zî, hemwelatîya Suriye dano. Herwe zî maf û mesuliyetanê yeksanî keno û cîyakerdişê ziwanî yan etnîkî qedexe keno. Na guhertiş mafê welat-giştî yê karê hemû îdareyan yan dadgehan bi Kurdî nêdanê. Erebî ziwanê bingeyîn ê rêveberiya navendî, imtîhanên fermî û zaf karên dewletî yo. Delîlê bawerkerde yê mafê welat-giştî yê wergerandinê yan xizmetê giştî bi ziwanê kêmanî çin o. Rêveberiya berê ya AANES bakurê rojhilatî de beşê karan bi Kurdî, Erebî, Suryanî û Tirkî kerd, labelê entegrasyonê sazûmanî di 2026 de hîna qonaxê derbasbîyayîşî de yo. Hin ca de nameyê cayan bi Erebî û Kurdî qeyd bîyê. Kurikuluma dewletî ya 2026–27 hetê welat de yekgirtî amade bîyeno. Mektebên dewletî û taybet de, eger komê Kurdî-ziwanî est bo, Kurdî eşkeno bêro dersdayîş. Talîmata Wezaretê Perwerde ya 26ê Çele 2026 rêz keno ke Kurdî hemû sinifan de her hefte du ders wek dersê tercîhî bibo; nota wê hejmara giştî de hesab beno, labelê serketiş yan nêserketiş nêdiyar keno. Navenda Neteweyî ya Pêşxistina Kurikulumî divê di şeş mehî de kurikulum amade bikero. Mamosteyî eşkenê ji karmendên heyî yan komê derveyî bêne û imtîhanê nivîskî û devkî yê ziwanî û perwerdeya din bibînin. Wezaretê 11ê Îlona 2026 de mektebên pejirnayî weşan kerd. Belgeyên berê yê AANES, bi şertê pêvajoya pejirnayîşî, eşkenê rêya qebûlkirina lîseya nizm bi kêmanî 55 pûanan û qeydkerdişê sinifên derbasbîyayîşî vekin. Hîç rêznameya dewletî ya welat-giştî ya dersdayîşê Armenianî, Suryanî, Tirkî yan Tirkmenî bi temamî nêame qeydkerdiş. Mektebên komî û dînî hin ca de alternatîfê karîdayîşî pêşkêş kenê, labelê welat-giştî de wekhev nîyê; xercê mecbûrî yê mektebî yê ziwanî zî nêame belgekerdiş. Armenî, Aramîya Rojavayî, Suryanî, Tirkî, Tirkmenî, Çerkezî, Çeçenî, Domarî û varyantên din zafane malbat, dîn, kultur yan koman de dom kenê. Suryanî rolê liturjîk û kulturîya qewî esto; sazûmanên komên Armenî û Suryanî hîna est ê, labelê karê wan goreyê herêmî cîya yo. Gihîştina medyayê Kurdî bi xizmetên SANA zêde bîya; SANA Erebî, Îngilîzî, Fransizî, Tirkî, Îspanî û Kurdî zî weşan keno. No gihîştin komên Kurdî-ziwanî û diasporayî alîkarî keno, labelê ji bo her ziwanê kêmanî xizmeta medyayê yeksan nêvirazeno. Newrozê 21ê Adarî rojekê betlaneyê fermî yê meaşdar o. Ziwan beşdarîya perwerde, rêveberî, medya û jiyana giştî tesîr keno. Ji bo sazûmanên navendî, şiyana Erebî hîna pratîkî muhîm a; gihîştina Kurdî bi perwerde, medyaya Kurdî û sazûmanên herêmî yan komî zêde bena. Garantîyên destûrî yê wekhevî, îfade, azadiya çapemenî û beşdarîya siyasî hemû Suriye rê derbas benê, labelê kota ziwanî yan mafê wergerandêrê giştî yê welat-giştî belge nêbîyo.
Ziwan Suriye de
Erebî ziwanê fermî yê dewleta Suriye yo. Erebîya Standart a Modern (MSA) formê nivîsên fermî yo û belgeyên hukumatî, perwerde û imtîhanan de şuxulîyena. Rojane merdimî bi varyantên Erebîya Suriye de qisey kenê; Kurdî û ziwanê komên Armenî, Suryanî, Tirkî, Tirkmenî, Çerkezî, Çeçenî û yê bînî zî est ê. Bi Fermana No. 13/2026 Kurdî statuyê ziwanê neteweyî girewto, labelê Suriye de statuyê ziwanê fermî yê Kurdî yê welat-giştî nêyê dano.
Tip
Ji bo rêveberiya navendî, belgeyên fermî û imtîhanan Erebî, bi taybetî Erebîya Standart a Modern, wek ziwanê karîdayîşê bawerkerde şuxulîne. Eger komê Kurdî-ziwanî, mektebê pejirnayî yan sazûmanê herêmî est bo, Kurdî zî zêde bike; labelê statuyê ziwanê neteweyî wek garantîya xizmetê Kurdî yê welat-giştî nêhesibîne. Armenianî, Suryanî, Tirkî, Tirkmenî û ziwanên komî yên din herêmî muhîm ê, labelê peyda bîyayîş û pejirnayîşê wan divê li her ca kontrol bibê.