ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ

ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ Employment Service Centers, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਅਤੇ National Employment Promotion Programme ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ Prime Minister Employment Programme ਸੀ। ਕਿਰਤ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਵਾਰਡ ਦਫ਼ਤਰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ, ਤਸਦੀਕ ਅਤੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। Social Security Fund ਰਸਮੀ, ਗੈਰ-ਰਸਮੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਯੋਜਨਾ-ਸੂਚੀ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਬੀਮੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ। ਵਿਅਕਤੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਵਾਲੇ ਵਾਰਡ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ Employment Service Center ਰਾਹੀਂ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਯੋਗਤਾ ਢਾਂਚਾ 18 ਤੋਂ 59 ਸਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਆਮਦਨ ਦੇ 100 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਸਰਕਾਰੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋਵੇ। ਘਰੇਲੂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹਨ: ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਨਿਯਮਤ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਜਾਂ ਨਿਯਮਤ ਪੈਨਸ਼ਨ/ਲਾਭ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਕੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਤੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਦਲਿਤ ਲੋਕਾਂ, ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਰੀਬ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਜਾਂ ਲਾਪਤਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। Employment Management Information System ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ EMIS ਜਾਂ NEMIS ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨੌਕਰੀ-ਖੋਜੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਅਰਜ਼ੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਆਦ Falgun ਤੱਕ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਵਿਹਾਰਕ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮਿਆਦ ਫ਼ਰਵਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। Employment Service Centres ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਲੈਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਤਸਦੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਕਾਰਡ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਅੱਪਡੇਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ਸੌਂਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ; ਖਾਤਾ ਫੀਸ-ਮੁਕਤ ਜਾਂ ਜ਼ੀਰੋ-ਬੈਲੈਂਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ-ਸਹਾਇਤਾ ਢਾਂਚਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤ-ਸਘਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਲਬਧ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਬਜਟ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਲੋੜੀਂਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ 100 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਾ 50% ਹੈ। ਭਾਗੀਦਾਰ ਨੂੰ 100 ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਿਨ ਕੰਮ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਬਾਕੀ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਭੱਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਕਮ ਮੌਜੂਦਾ ਮੰਤਰਾਲੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਤਸਦੀਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਮਰੱਥਾ, ਸਾਲਾਨਾ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਫੰਡਾਂ ਕਰਕੇ ਚੋਣ, ਕੰਮ ਵੰਡ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸੌਂਪਿਆ ਕੰਮ ਜਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਠੁਕਰਾਉਣ ਜਾਂ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਫ਼ਰਜ਼ ਪੂਰੇ ਨਾ ਕਰਨ ’ਤੇ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੱਤਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ 35 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਯੋਗ ਕਿਰਤ ਜਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਮ ਨੌਕਰੀ-ਲਗਵਾਉਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। Employment Service Centres ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਲਗਵਾਉਣ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; National Employment Promotion Programme ਸੰਘੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਉਦਯਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਸਥਾਨਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ EMIS ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। DOFE, FEIMS ਅਤੇ foreignjob ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। Nepal Labour Force Survey 2017/18 ਨੇ ਲਗਭਗ 908,000 ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲੋਕ ਅਤੇ 11.4% ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। Nepal Living Standards Survey IV 2022/23 ਨੇ 12.6%, ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 17.3% ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 11.7% ਦਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੂਬਾਈ ਦਰਾਂ ਮਧੇਸ਼ ਦੇ 5.5% ਤੋਂ ਕਰਨਾਲੀ ਦੇ 23.8% ਤੱਕ ਸਨ। ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਸਿੱਧਾ ਰੁਝਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨੇਪਾਲ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।