नेपालमे बेरोजगारीक औपचारिक जवाबमे Employment Service Centre, स्थानीय सरकारक सत्यापन आ National Employment Promotion Programme शामिल अछि, जकर पुरान नाम Prime Minister Employment Programme छल। श्रम, रोजगार आ सामाजिक सुरक्षा मंत्रालय राष्ट्रीय ढाँचा समन्वय करैत अछि; स्थानीय स्तर आ वार्ड कार्यालय आवेदन, सत्यापन आ स्थिति निर्णय देखैत अछि। Social Security Fund औपचारिक, अनौपचारिक, विदेशी आ स्व-रोजगार कामगार लेल अंशदान-आधारित योजना चलबैत अछि, मुदा एकर वर्तमान योजनासूची अलगसँ संचालित बेरोजगारी बीमा लाभ नहि देखबैत अछि। व्यक्ति सामान्यतः स्थायी निवास वाला वार्ड कार्यालय वा Employment Service Centre द्वारा आवेदन करैत अछि। मुख्य पात्रता ढाँचामे 18 सँ 59 वर्ष आयु, सम्बन्धित वित्तीय वर्षमे 100 दिनसँ कम रोजगार वा स्व-रोजगार आय, आ आधिकारिक सीमा सँ कम आय शामिल अछि। परिवारक शर्त सेहो लागू अछि: परिवारमे निर्धारित रोजगार, नियमित स्व-रोजगार, वैदेशिक रोजगार वा नियमित पेंशन अथवा लाभ पाबय वाला सदस्य नहि होयबाक चाही। स्थानीय प्राधिकरण प्रतिभागी चुनबाक पहिने जानकारी सत्यापित करैत अछि। निर्धारित मापदण्ड अनुसार महिला, दलित, आर्थिक रूपसँ गरीब परिवार आ मृत वा लापता व्यक्तिक परिवार प्राथमिकता पबैत अछि। Employment Management Information System, जेकरा प्रायः EMIS वा NEMIS कहल जाइत अछि, नौकरी खोजय वाला, नियोक्ता आ परियोजनाक जानकारी दर्ज करैत अछि। मार्गदर्शनमे वार्षिक आवेदनक अंतिम तिथि फागुन धरि राखल गेल अछि; व्यवहारिक पंजीकरण अवधि फरवरी आ मार्चक आसपास करीब दू मास चलि सकैत अछि। Employment Service Centre साल भरि आवेदन लेबाक लेल निर्धारित अछि, मुदा स्थानीय पहुँच आ क्रियान्वयन अलग-अलग अछि। स्थानीय सत्यापनक बाद अभिलेख 15 दिनक भीतर अद्यतन होबाक चाही। काम सौंपबाक पहिने लाभार्थी पहचान नम्बर आ बैंक खाता जरूरी अछि; खाता शुल्क-मुक्त वा शून्य-बैलेंस होयबाक अपेक्षा अछि। कानूनी रोजगार-सहायता ढाँचा वित्तीय वर्षमे अस्थायी स्थानीय परियोजना द्वारा कम-सँ-कम 100 दिन श्रम-प्रधान काजक व्यवस्था करैत अछि; ई उपलब्ध परियोजना आ बजट पर निर्भर अछि। आवश्यक न्यूनतम काज नहि देल जा सकय तऽ 100 दिन लेल वैधानिक न्यूनतम वेतनक 50% जीविका भत्ता निर्धारित अछि। प्रतिभागीकेँ 100 दिनसँ कम काज भेटय तऽ लागू नियम अनुसार शेष दिन लेल भत्ता भेटि सकैत अछि। राशि वर्तमान मंत्रालय न्यूनतम वेतन आ वित्तीय वर्ष अनुसार बदलैत अछि। स्थानीय सत्यापन, परियोजना क्षमता, वार्षिक घोषणा आ उपलब्ध निधि पर निर्भर रहबाक कारण चयन, काज बाँटब आ भुगतान स्वतः नहि होइत अछि। सौंपल काज वा प्रशिक्षण अस्वीकार करब अथवा रिपोर्टिंग दायित्व पूरा नहि करब नाम हटेबाक आ भत्ता गुमेबाक कारण बनि सकैत अछि। सम्बन्धित ऐन अन्तर्गत शिकायत योग्य श्रम वा रोजगार कार्यालयमे 35 दिनक भीतर देल जा सकैत अछि। ई कार्यक्रम सामान्य नौकरी प्लेसमेंट जकाँ नहि अछि। Employment Service Centre रिक्ति जानकारी, मिलान आ प्लेसमेंट सहायता दैत अछि; National Employment Promotion Programme संघीय, प्रांतीय आ स्थानीय सरकार तथा निजी, सहकारी आ गैर-सरकारी सेवा-प्रदाताकेँ जोड़ि रोजगार, कौशल आ उद्यम सेवाक एकीकृत प्रणाली बनि रहल अछि। विदेशसँ लौटय वाला व्यक्ति स्थानीय रोजगार सेवा आ EMIS उपयोग कऽ सकैत अछि। DOFE, FEIMS आ foreignjob द्वारा वैदेशिक रोजगार अलग रास्ता अछि आ बेरोजगारी लाभ नहि बनबैत अछि; परिवारक सदस्य वैदेशिक रोजगारमे होयब जीविका भत्ता पात्रताकेँ प्रभावित कऽ सकैत अछि। प्रकाशित बेरोजगारी आँकड़ा सर्वेक्षण आ परिभाषा अनुसार बदलैत अछि। Nepal Labour Force Survey 2017/18 करीब 908,000 बेरोजगार व्यक्ति आ 11.4% बेरोजगारी दर दर्ज कयलक। Nepal Living Standards Survey IV 2022/23 दर 12.6% बतौलनि; गरीब लोकमे 17.3% आ गैर-गरीबमे 11.7%। प्रांतीय दर मधेशमे 5.5% सँ कर्णालीमे 23.8% तक छल। सर्वेक्षण आ परिभाषा अलग होयबाक कारण एहि आँकड़ाकेँ सीधा साल-दर-साल प्रवृत्ति नहि मानबाक चाही; नेपालमे वर्तमान मासिक बेरोजगारी पंजीकरण सेहो नहि अछि।
नेपालमे बेरोजगारी
नेपालमे बेरोजगारीक सामना स्थानीय रोजगार सेवा, अस्थायी सार्वजनिक काज, परिवारक सहायता, अनौपचारिक काज, स्व-रोजगार आ प्रवासक मिश्रित व्यवस्था द्वारा कयल जाइत अछि। देशमे सार्वभौमिक बेरोजगारी बीमा वा आय-प्रतिस्थापन लाभ स्थापित नहि अछि। योग्य नौकरी खोजय वाला National Employment Promotion Programme द्वारा काज वा शर्ताधीन जीविका भत्ता पाबि सकैत अछि, मुदा पंजीकरणसँ नौकरी वा भुगतान सुनिश्चित नहि होइत अछि।
Tip
नेपालमे बेरोजगारी सहायता केँ शर्ताधीन आ सीमित अवधि वाली मदद मानू, निश्चित आय वा निश्चित नौकरी नहि। पहिने स्थानीय पात्रता आ आवेदन अवधि सत्यापित करू, तखन तय करू जे अस्थायी सार्वजनिक काज वा नौकरी-मिलान आ कौशल सेवा अहाँक तत्काल आ दीर्घकालीन जरूरत लेल बेसी उपयोगी अछि। सौंपल काज वा प्रशिक्षण अस्वीकार करबाक पहिने पंजीकरण आ भत्ता पर पड़य वाला असर जाँचू।

