नेपालमा यातायात

नेपालमा घना र एकीकृत राष्ट्रिय सार्वजनिक यातायात वा रेल सञ्जाल छैन। सहरी क्षेत्रमा बस, माइक्रोबस, मिनिबस, टेम्पो, विद्युतीय टेम्पो र ट्याक्सी मुख्य सार्वजनिक यातायात हुन्। काठमाडौं उपत्यकामा निजी प्रदायक र साझा यातायात सहकारी छन्, तर भाडा, समयतालिका, रोक्ने चलन, सवारीको गुणस्तर र भीड फरक हुन सक्छ। स्थानीय सेवामा नगद वा प्रदायकविशेष भुक्तानी विधि चाहिन सक्छ र अंग्रेजी जानकारी तथा पहुँचको अवस्था समान छैन। अन्तरशहरी यात्रामा बस मुख्य स्थल यातायात विकल्प हो। स्थानीय, एक्सप्रेस र पर्यटक सेवामा बुकिङ व्यवस्था, प्रस्थान स्थान, आराम र सुरक्षा अवस्था फरक हुन्छन्। मर्मत, सडक अवस्था, ट्राफिक र मनसुन वा पहिरोसँग सम्बन्धित बन्दजस्ता मौसमी अवरोधका कारण यात्रा समय फरक हुन्छ। प्रादेशिक र स्थानीय निकायले अधीनस्थ सडक व्यवस्थापन गर्छन्, जबकि सडक विभागले रणनीतिक सडक सञ्जाल र राष्ट्रिय सम्पर्कको जिम्मा लिन्छ। सडकबाट प्रमुख, पर्यटकीय वा दुर्गम क्षेत्रमा जान ढिलो वा कठिन भए आन्तरिक हवाई सेवा व्यवहारिक विकल्प हुन्छ। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले नागरिक उड्डयन र विमानस्थल नियमन गर्छ; इजाजतप्राप्त स्थिर-पङ्खे विमान र हेलिकप्टर कम्पनीले आन्तरिक उडान दिन्छन्। मौसम, विमानस्थलको अवस्था वा अन्य सञ्चालन कारणले उडान समय बदलिन सक्छ। रेल सेवा भौगोलिक रूपमा सीमित छ: नेपाल रेल्वे कम्पनी लिमिटेडले जयनगर, जनकपुर र भंगाहा/बिजलपुरा जोड्ने यात्रु मार्ग सञ्चालन गर्छ। रेलमा भर पर्नुअघि आधिकारिक सूचना जाँच्नुहोस्, किनकि तालिका वा सञ्चालन बदलिन सक्छ। यातायात व्यवस्था विभाग र प्रादेशिक यातायात व्यवस्था कार्यालयले चालक अनुमतिपत्र, सवारी दर्ता, यातायात इजाजत र सम्बन्धित अभिलेख हेर्छन्। तिनका EDLVRS अनलाइन पोर्टलले केही प्रशासनिक प्रक्रिया सहयोग गर्छन्, तर हालको DoTM सर्तअनुसार कागजात, जैविक विवरण दर्ता, परीक्षा, नवीकरणका चरण र शुल्क अझै आवश्यक पर्न सक्छन्। चालकसँग उपयुक्त अनुमतिपत्र र लागू भएमा ब्लुबुकसहित सवारी कागजात हुनुपर्छ। नेपालमा सडकको बायाँपट्टि चलाइन्छ। ट्राफिक चिह्न, संकेत र गति सीमा लागू हुन्छन् र नेपाल ट्राफिक प्रहरीले कार्यान्वयन गर्छ। अनुमतिपत्र वा आवश्यक सवारी कागजातबिना चलाउनु, दर्ता नभएको सवारी प्रयोग गर्नु, क्षमताभन्दा बढी भार बोक्नु, मादक पदार्थ सेवन गरी चलाउनु वा चलाउँदा मोबाइल फोन प्रयोग गर्दा कानुनी तथा सुरक्षा परिणाम आउन सक्छन्। जडान गरिएको सिट बेल्ट लगाउनुपर्छ र मोटरसाइकल चालकले मजबुतसँग बाँधिएको हेल्मेट लगाउनुपर्छ। सार्वजनिक यातायातका नियमले महिला, ज्येष्ठ नागरिक र अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि आरक्षित सिट व्यवस्था गर्छन्। यात्रुले प्रदायक र लागू यातायात नियमले तोकेका सुरक्षा निर्देशन तथा आचरणका सर्त पनि पालना गर्नुपर्छ। छोटो यात्रामा पैदलयात्रा र साइकल सामान्य छन्, तर समर्पित पूर्वाधार असमान छ र मिश्रित ट्राफिकले सवारीसँगको जोखिम बढाउँछ। विद्युतीय टेम्पो, विद्युतीय बस, पैदलयात्रा र साइकलले परम्परागत सवारीको तुलनामा यातायात उत्सर्जन घटाउन सक्छन्, तर तिनको सेवा क्षेत्र समान छैन। सवारी उत्सर्जन, आवाज र सडकको धुलो यातायातसँग सम्बन्धित वातावरणीय असर हुन्; वातावरण विभागले सवारी प्रदूषण मापदण्ड तोक्छ। यातायात व्यवस्था विभागले अन्तरप्रदेश भाडा समयसमयमा समायोजन गर्छ। स्थानीय भाडा, ट्याक्सी शुल्क, इजाजत, चालक अनुमतिपत्र तथा दर्ता शुल्क र इन्धनसँग जोडिएका मूल्य प्रदेश, प्रदायक र यात्राअनुसार फरक हुन्छन्। त्यसैले पुरानो भाडा सूचीभन्दा हालको आधिकारिक सूचना वा प्रदायकबाट पुष्टि बढी भरपर्दो हुन्छ। भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय, यातायात व्यवस्था विभाग, सडक विभाग, प्रादेशिक कार्यालय, स्थानीय सरकार, नेपाल ट्राफिक प्रहरी, नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण, रेल विभाग र इजाजतप्राप्त कम्पनीले प्रणालीका फरक भाग हेर्छन्।