নেপালৰ ইতিহাস

কাঠমাণ্ডু উপত্যকা বসতি, ধৰ্ম, কাৰুশিল্প আৰু বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈছিল। লিচ্ছৱী যুগৰ শিলালিপি, মন্দিৰৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ সৈতে বিস্তৃত সম্পৰ্কৰ কথা জনা যায়। পৰৱৰ্তী মল্ল ৰাজ্যসমূহে কাঠমাণ্ডু, পাটন আৰু ভক্তপুৰত স্বকীয় নগৰীয়া সংস্কৃতি গঢ়ি তুলিছিল। উপত্যকাৰ বাহিৰৰ সমাজ আৰু ৰাজ্যসমূহেও হিমালয় অঞ্চলৰ ইতিহাস গঢ়িছিল; ইয়াৰ ভিতৰত তিব্বত আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ সমতলভূমিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অঞ্চল আছিল। অষ্টাদশ শতিকাত পৃথ্বী নাৰায়ণ শ্বাহ আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে গোৰ্খা ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি বৰ্তমানৰ নেপালৰ বহু অংশ এক ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ অধীনলৈ আনিছিল। পিছৰ যুগতো শ্বাহ ৰাজতন্ত্ৰ চলি আছিল, যদিও ক্ষমতা প্ৰায়ে প্ৰভাৱশালী পৰিয়াল আৰু ৰাজনৈতিক গোটৰ হাতত আছিল। 1846 চনৰ কোট হত্যাকাণ্ডৰ পাছত প্ৰতিষ্ঠিত ৰাণা শাসনে বংশানুক্ৰমিক ৰাণা প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলৰ হাতত কাৰ্যবাহী ক্ষমতা কেন্দ্ৰীভূত কৰিছিল; শ্বাহ ৰজা আনুষ্ঠানিক ৰজা হৈ আছিল। ৰজা ত্ৰিভুৱনৰ সমৰ্থনত ৰাজনৈতিক হেঁচা আৰু সশস্ত্ৰ আন্দোলনৰ পাছত 1951 চনত ৰাণা শাসনৰ অন্ত পৰে। জনআন্দোলনৰ পাছত 1990 চনত নেপালে সংসদীয় সংবিধান গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা, সামাজিক অসমতা আৰু পূৰণ নোহোৱা দাবীয়ে 1996–2006 চনৰ মাওবাদী সংঘাতত অৰিহণা যোগায়। শান্তি প্ৰক্ৰিয়াই 2008 চনত ৰাজতন্ত্ৰৰ অন্ত পেলাই নেপালক গণৰাজ্য কৰে। 2015 চনৰ সংবিধানে নেপালক ফেডাৰেল গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য ঘোষণা কৰি ফেডাৰেল, প্ৰাদেশিক আৰু স্থানীয় স্তৰৰ মাজত ৰাজহুৱা কৰ্তৃত্ব পুনৰ্গঠন কৰে। সেয়ে নেপালৰ ইতিহাস বুজিবলৈ ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগতে আঞ্চলিক সমাজ, ধৰ্মীয় আচাৰ, প্ৰব্ৰজন, বাণিজ্য আৰু ঐতিহাসিক উৎস সংৰক্ষণৰ কথাও বিবেচনা কৰিব লাগে।