ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ

ਸੰਘੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ House of Representatives ਅਤੇ National Assembly ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। House of Representatives ਵਿੱਚ 275 ਸੀਟਾਂ ਹਨ: 165 ਮੈਂਬਰ ਵੱਖਰੇ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਬਹੁਮਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 110 ਮੈਂਬਰ ਬੰਦ ਪਾਰਟੀ ਸੂਚੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੌਮੀ ਅਨੁਪਾਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਪਾਤਕ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੈਧ ਅਨੁਪਾਤਕ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3% ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਦਲਿਤਾਂ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਜਾਤੀਆਂ, ਖਸ ਆਰਯ, ਮਧੇਸੀ, ਥਾਰੂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿੱਛੜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹਨ। House ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 5 ਸਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 5 March 2026 ਨੂੰ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ 165 ਹਲਕਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 164 ਪਾਰਟੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ 1 ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੁਣਿਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੁਪਾਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ 110 ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਦਰਜ ਵੋਟਰ 18,903,689 ਸਨ। National Assembly 59 ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ 6 ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਾਲਾ ਸਥਾਈ ਉੱਚ ਸਦਨ ਹੈ। 56 ਮੈਂਬਰ ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਮੁਖੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਣ ਮੰਡਲ ਰਾਹੀਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੂਬਾ 8 ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਔਰਤਾਂ, 1 ਦਲਿਤ ਅਤੇ 1 ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ’ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ 3 ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1 ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਸੰਘੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਮੰਡਲ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਿਤ ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 45 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਅਹੁਦੇ ਵੱਖਰੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤਦੀ ਹੈ: 60% ਮੈਂਬਰ ਸਿੱਧੀ ਬਹੁਮਤ ਹਲਕਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅਤੇ 40% ਅਨੁਪਾਤਕ ਪਾਰਟੀ ਸੂਚੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੋਟਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਮੇਅਰ, ਪੇਂਡੂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਵਾਰਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿੱਧੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਾਰਡ 4 ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ 1 ਦਲਿਤ ਔਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਮੇਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੇਂਡੂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਜੋੜੀ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ECN Chief ਅਤੇ District Election Offices ਅਤੇ Returning Officers ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੋਟਰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ District Election Offices, District Administration Offices ਅਤੇ ਐਲਾਨੀਆਂ ਮੋਬਾਈਲ ਟੀਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਟਰਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ; ਆਨਲਾਈਨ ਪਹਿਲਾਂ-ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਟਰਿਕ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੋਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਲਕੇ ਜਾਂ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਦੀ ਸੋਧ—ਥਾਂ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ—ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਤਾ-ਬਦਲੀ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਮੌਜੂਦਾ ਅਮਲ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੋਟਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ; ECN ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵੋਟ ਗੁਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਵੋਟਰ ਹਲਕਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਂ ਅਨੁਪਾਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ECN ਪੋਲਿੰਗ ਥਾਂਵਾਂ, ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੋਟਰ ID ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਹੋਣ ’ਤੇ ਅਸਲ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, National ID, ਪਾਸਪੋਰਟ, ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ-ਮਾਲਕੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵੋਟਿੰਗ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੋਲਿੰਗ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਅਤੇ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਮੰਨਣੀ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਰਚ ਦੱਸਣਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ECN ਨਿਯਮ ਮੰਗਣ ਵੱਖਰਾ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਵਰਤਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2026 House ਹਲਕਾ ਖਰਚ ਹੱਦਾਂ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ NPR 25 ਤੋਂ 33 lakh ਸਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਤੋਂ 35 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਖਰਚ ਖੁਲਾਸਾ ਦੇਣਾ ਸੀ। ECN ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ, ਇਤਰਾਜ਼ ਸੰਭਾਲਦਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੂਚੀਆਂ, ਚੋਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਿਗਰਾਨ ਕਾਰਵਾਈ ’ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਜਾਂ ECN ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਲਟ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂਚਦੇ ਅਤੇ ਵੋਟਾਂ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਸੰਘੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਚੋਣ ਵਿਵਾਦ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ Supreme Court ਦੀ Constitutional Bench ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮੌਖਿਕ, ਲਿਖਤੀ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ECN, Chief Returning Officer, Returning Officer, Election Office ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਿਗਰਾਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੋਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੋਟ ਖਰੀਦਣਾ, ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ, ਡਰਾਉਣਾ, ਦੋਹਰੀ ਵੋਟ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਵੋਟ ਪਾਉਣਾ, ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮਨਾਹੀ ਹਨ। ECN ਰਾਹੀਂ ਵੋਟਰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਲਈ ਵੋਟਰ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚੋਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ, ਸੂਚੀ, ਇਤਰਾਜ਼, ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿੰਗ ਤਾਰੀਖਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। House ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ Federal Parliament ਬੁਲਾਈ ਜਾਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਹੁਮਤ ਸੰਸਦੀ ਧੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਬਹੁਮਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2 ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਮਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿਖਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਯੁਕਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ 30 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਮਤਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਦਮ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਭੰਗ ਕਰਕੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਨਵੀਂ ਚੋਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।