Ny Minisiteran’ny Toekarena sy ny Fitantanam-bola no mametraka ny rafitra nasionaly. Ny Direction Générale des Impôts (DGI) no manombana hetra, manao fanaraha-maso ary mikarakara ady momba ny hetra. Ny Tahirim-bolam-panjakana, amin’ny alalan’ny Direction Générale du Trésor, no manangona ny vola miditra ho an’ny Fanjakana. Ny Direction Générale des Douanes no miandraikitra ny haba fanafarana sy ny vola mialoha amin’ny hetra mifandraika amin’ny fanafarana. Matetika ny Centre fiscal no miandraikitra ny antontan-ketran’ny mpandoa hetra eo an-toerana, fa ny kaominina sy Collectivités Territoriales Décentralisées hafa kosa mitantana ny hetra eo an-toerana sy ny ampahany amin’ny vola miditra iombonana. Ny Code des Impôts 2025, Code des Procédures Fiscales 2025 ary Loi de Finances 2025 no loharano ara-dalàna lehibe. Ahitana ny fehezan-dalàna feno tamin’ny 2025 ny vavahadin’ny DGI; mila jerena misaraka kosa ny lahatsoratry ny lalàna momba ny tetibola 2026 rehefa zava-dehibe ny tahan-ketra na fe-potoana ankehitriny. Laharana tokana sy maharitra famantarana ny mpandoa hetra ny NIF, na numéro d'identification fiscale. Amin’ny ankapobeny dia misoratra amin’ny NIF ary mahazo carte fiscale ny olona, orinasa ary toeram-piasana raikitra manana asa, fananana na fidiram-bola iharan’ny hetra. Tokony hisoratra anarana alohan’ny hanombohan’ny asa ny orinasa. Afaka ampiasaina amin’ny fisoratana anarana NIF, fanambarana elektronika, fandoavam-bola elektronika, vaovao momba ny sata ara-ketra ary antontan-taratasy ara-ketra ny e-Hetra, na dia miankina amin’ny Centre fiscal, Direction des Grandes Entreprises, Service Régional des Entreprises ary toromarika ankehitriny omen’ny DGI aza ny fantsona takina. Tsy maintsy ampahafantarina ao anatin’ny fe-potoana mihatra koa ny fanovana adiresy, filazana fisiana ary fampitsaharana asa. Mihatra amin’ny vola azo eto Madagasikara ny hetra amin’ny fidiram-bola, ho an’ny olona sy orinasa, anisan’izany ny orinasa tsy manana toeram-piasana raikitra raha iharan’ny hetra araka ny lalàna malagasy ny vola miditra. 20% ny tahan-ketra mahazatra. Amin’ny ankapobeny dia vola raikitra ampiana 1% amin’ny vola miditra isan-taona tsy misy TVA ny hetra farany ambany: Ar500,000 ampiana 1% ho an’ny fambolena, asa tanana, indostria, harena ankibon’ny tany, hotely ary fizahan-tany; ary Ar1,000,000 ampiana 1% ho an’ny asa hafa. Mandoa farafahakeliny roa isaky ny arivo amin’ny vola miditra ny mpivarotra solika antsinjarany. Matetika ny vola aloa mialoha dia mifototra amin’ny hetran’ny taona teo aloha. Mety iharan’ny vola mialoha 2% amin’ny hetra amin’ny fidiram-bola kajiana amin’ny sandan’ny fadintseranana, antsoina hoe CAF, koa ny mpanafatra entana voasoratra araka ny fitsipika DGI mihatra. Hetra tsotsotra ny Impôt Synthétique, na IS; tsy hetra ho an’ny orinasa izy noho ny fisian’ny teny impôt amin’ny anarany fotsiny. Matetika mihatra amin’ny olona miasa tena, orinasa ary raharaham-barotra tokana manana vola miditra isan-taona, vola raisina na tombom-barotra latsaky ny Ar200,000,000 izy, arakaraka ny fitsipika manokana momba ny fambolena, ala ary mpanelanelana. Mety ho vola miditra, vola raisina na tombom-barotra ny fototra kajy. 5% ny taha, ary tsy latsaky ny 3% amin’ny vola miditra ny vola aloa. Mety hampihena 2% ny fandaniana voarakitra an-tsoratra sasany, fandaniana ara-tsosialy na ara-pahasalamana ary fanomezana, araka ny fitsipika mihatra; misy asa sasany koa manana sanda farany ambany ara-dalàna. Ny mpandoa hetra no manao kajy, manambara ary mandoa izany alohan’ny 31 Martsa amin’ny taona manaraka. Tsy maintsy atao alohan’ny 15 Desambra ny Recensement, ary tsy maintsy taterina ao anatin’ny 20 andro ny fanovana na fampitsaharana asa. Raha mihoatra ny Ar400,000,000 ny vola miditra dia matetika afindra amin’ny régime du réel manomboka amin’ny taona manaraka, ary atao alohan’ny famaranana ny taona ny fanovana; afaka misafidy ny régime du réel hatrany am-piforonana koa ny orinasa. Matetika iharan’ny Impôt sur les Revenus Salariaux et Assimilés (IRSA) ny vola azo amin’ny karama; hetra tazonin’ny mpampiasa na mpandoa vola hafa izy io isaky ny mandoa karama. Toy izao ny taha mahazatra: 0% hatramin’ny Ar350,000; 5% amin’ny Ar350,001 ka hatramin’ny Ar400,000; 10% amin’ny Ar400,001 ka hatramin’ny Ar500,000; 15% amin’ny Ar500,001 ka hatramin’ny Ar600,000; ary 20% mihoatra ny Ar600,000. Ar2,000 ny hetra farany ambany, ary ahodina midina amin’ny Ar100 akaiky indrindra ny vola iharan’ny hetra. Amin’ny ankapobeny dia aloa ao anatin’ny 15 andro amin’ny volana manaraka ny vola notazonina, na dia misy toe-javatra manokana mampiasa fandaharam-potoana indroa isan-taona na indroa isam-bolana aza. Kajiana araka ny fitsipika manokana ny tombontsoa tsy vola, anisan’izany ny 15% amin’ny tena lany isam-bolana amin’ny fiara, trano fonenana amin’ny 50% amin’ny hofan-trano na sandany tena izy, ferana ho 25% amin’ny karama raikitra vola, ary fampiasana telefaonina amin’ny 15% amin’ny saran’ny mpampiasa. Mety tsy maintsy mikarakara ny fandoavana ny mpiasa na solontenany eto Madagasikara raha any ivelany ny mpampiasa. Mihatra amin’ny entana sy tolotra iharan’ny hetra eto Madagasikara sy ny fanafarana amin’ny sehatra toy ny varotra, indostria, fambolena, asa tanana, harena ankibon’ny tany, hotely, filokana, tolotra ary asa matihanina ny Taxe sur la Valeur Ajoutée (TVA). Amin’ny ankapobeny dia tsy maintsy misoratra amin’ny TVA ny orinasa rehefa mahatratra Ar400,000,000 ny vola miditra tsy misy TVA, na rehefa misafidy TVA ny orinasa mampiasa régime du réel. Mety iharan’ny TVA ny mpanome tolotra tsy monina eto Madagasikara amin’ny tolotra indray mandeha, na inona na inona vola miditra na satan’ny mpanjifa. 20% ny taha mahazatra; 0% ny hetra amin’ny fanondranana entana sy tolotra, fa 10% kosa amin’ny entona butane anaty tavoahangy. Amin’ny alalan’ny fadintseranana no karakaraina ny TVA amin’ny fanafarana, ary ny DGI no mikarakara ny TVA amin’ny varotra eto an-toerana. Amin’ny ankapobeny dia tsy maintsy alefa ny fanambarana TVA sy ny fandoavana alohan’ny faha-15 amin’ny volana manaraka, anisan’izany ny fanambarana tsy misy vola aloa. Azo averina amin’ny mpandoa hetra ny TVA naloa tamin’ny entana na tolotra nampidirina raha natao ho an’ny raharaham-barotra iharan’ny hetra, mifanaraka amin’ny fepetra ny faktiora, ary voaporofo amin’ny firaketana banky na banky finday ny fandoavana. Tamin’ny 2025 dia nihatra tamin’ny zanabola amin’ny fampindramam-bola omen’ny andrim-pampindramam-bola koa ny TVA, afa-tsy araka ny voalaza ny andrim-bola madinika. Manana adidy hafa ankoatra ny fikajiana hetra ny orinasa. Mila NIF sy carte fiscale izy, mitahiry kaonty, mamoaka faktiora ary mitahiry antontan-taratasy fanohanana. Mety hotakina amin’ny fifanakalozana ataon’ny orinasa mifandray na fifanakalozana manana tombontsoa ny rejisitry ny tena tompony sy antontan-taratasy momba ny vidin’ny fifampiraharahana eo amin’ny orinasa mifandray. Azo omanina amin’ny teny Malagasy na frantsay ny antontan-taratasy elektronika. Nampiharina tamin’ny didim-panjakana tamin’ny 2025 ny faktiora elektronika. Mety hiteraka sazy mifototra amin’ny vola miditra ny fanambarana tara na tsy natao: Ar20,000, Ar50,000, Ar100,000 na Ar200,000 arakaraka ny sokajy mihatra. Mety hahatratra Ar10,000,000 ny sazy fanampiny amin’ny fandikana fitsipika momba ny vidin’ny fifampiraharahana na ny tena tompony. Mety hiteraka sazy 40% na 80% amin’ny vola tokony notazonina ny tsy fitazonana na tsy fandoavana IRSA, ary mety hahazo sazy 10%, 40% na 80% arakaraka ny fihetsika ny fandikana fitsipika TVA. Tsy maintsy aloa alohan’ny hamoahana ny entana ny hetra amin’ny fanafarana. Ny DGD no mikarakara ny fadintseranana sy ny vola mialoha amin’ny IR na IS mifandraika amin’ny fanafarana; ny DGI kosa misahana ny adidy ara-ketra eto an-toerana. Anisan’ny hetra nasionaly hafa ny IRCM amin’ny vola azo avy amin’ny renivola mihetsika, IPVI amin’ny tombom-barotra sasany, IFT amin’ny tany, IFPB amin’ny trano, DE amin’ny fisoratana, DA amin’ny hajia, IMP amin’ny fifanakalozana mifandraika amin’ny fananana ary TVM amin’ny fiara. Miankina amin’ny raharaham-barotra, fananana, antontan-taratasy na satan’ny mpandoa hetra ny fampiharana azy; noho izany, tsy solon’ny fanamarinana ny hetra mifandraika amin’izany ny kajy ankapobeny momba ny hetra amin’ny fidiram-bola. Mety handinika fanambarana, hamoaka fanombanana fanampiny ary hametraka sazy noho ny fahatarana ny DGI. Afaka mangataka famotsoran-ketra na fandoavana tsikelikely ny mpandoa hetra, saingy tsy misy manome izany ho azy. Ho an’ny hetram-panjakana, alefa any amin’ny fahefana misahana ny ady ara-ketra ny fitarainana ara-pitantanana mialoha. Amin’ny ankapobeny dia 60 andro no anapahan’ny DGI hevitra. Mbola tsy maintsy aloa ny vola tsy iadian-kevitra raha tsy misy fampiatoana ara-dalàna ny fandoavana. Azo entina any amin’ny Conseil d'État na Cour suprême ny raharaha manaraka momba ny hetram-panjakana. Ny sampan-draharaha misahana ny fanombanana ao amin’ny kaominina sy ny Centre fiscal no miandraikitra ny ady momba ny hetra eo an-toerana, ary ny Tribunal administratif no mitsara azy. Afaka mandoa hetra amin’ny vola miditra avy eto Madagasikara i Madagasikara na dia tsy manana toeram-piasana raikitra aza ny orinasa vahiny. Mety ho toeram-piasana raikitra ny toerana fiasana maharitra, toeram-panorenana na fametrahana fitaovana maharitra mihoatra ny 120 andro, na tetikasa tolotra maharitra mihoatra ny 90 andro ao anatin’ny herintaona. Tsy maintsy iaraha-mandinika ny fifanarahana momba ny hetra sy ny lalàna anatiny malagasy; tsy misy taha tokana amin’ny fifanarahana mihatra amin’ny firenena mpiara-miombon’antoka na karazana vola miditra rehetra. Efa misy fifanarahana roa tonta eo amin’i Madagasikara sy Maraoka nanomboka tamin’ny 2023. Nankatoavin’i Madagasikara tamin’ny 28 Jolay 2025 ny Fifanarahana Marolafy momba ny Fifanampiana ara-pitantanana amin’ny Raharaha Hetra, ary nanan-kery izany nanomboka tamin’ny 1 Janoary 2026. Manohana ny fifanakalozana vaovao rehefa angatahina, an-tsitrapo ary mandeha ho azy, fanaraha-maso iarahana, fanampiana amin’ny fanangonana ary fandefasana antontan-taratasy any ivelany ny rafitra. Manaraka ny fitsipiky ny fifampiraharahana eo amin’ny antoko tsy mifandray ny vidin’ny fifampiraharahana, ary ny mpandoa hetra no miandraikitra ny antontan-taratasy raha milaza ny DGI fa tsy manaraka izany ny fifanakalozana.
Ny hetra eto Madagasikara
Manana rafitra ara-ketra ofisialy i Madagasikara, mifototra amin’ny Code des Impôts, Code des Procédures Fiscales ary lalàna momba ny tetibola isan-taona. Mety handoa hetra amin’ny fidiram-bola, hetra tazonina amin’ny karama, hetra ampiana amin’ny sanda, haba fanafarana na hetra eo an-toerana ny olona sy orinasa, arakaraka ny asa, vola miditra, fananana ary varotra ataony. Amin’ny ankapobeny dia amin’ny alalan’ny Direction Générale des Impôts sy ny vavahadiny e-Hetra no atao ny fisoratana anarana, fanambarana ary fandoavana, fa ny fadintseranana sy manampahefana eo an-toerana kosa no miandraikitra ny sehatra misy azy avy.
Tip
Ataovy fepetra takina amin’ny fanombohana ny fisoratana anarana ara-ketra ary safidio ny rafitra hetra araka ny tena asa, vola miditra vinavinaina, firaketana ary fifandraisana miampita sisintany. Tehirizo misaraka ny lisitry ny hetra amin’ny fidiram-bola, fitazonana amin’ny karama, TVA, sara fanafarana ary hetra eo an-toerana satria samy hafa ny manampahefana, porofo ary daty fandoavana. Sorohy ny sazy amin’ny fampiasana ny fantsona DGI mifanaraka amin’izany, fitahirizana firaketana feno ary fanamarinana ny toromarika DGI ankehitriny rehefa zava-dehibe ny taha, fe-potoana na sokajy fanambarana.