ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆ တီႈမိူင်းလၢဝ်း

ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၶၢႆၶူဝ်းတီႈလၢဝ်းမီးၽူႈၶၢႆတၢင်းၵၢၼ်လႄႈဢမ်ႇပဵၼ်ပိူင်။ လၢႆးၶၢႆပိူင်လူင်မီးၵၢတ်ႇ၊ ႁၢၼ်ႉတลอดဝလ်း၊ supermarket၊ ၸုမ်းၶၢႆၶူဝ်း၊ department store၊ ႁၢၼ်ႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်း၊ ၵၢၼ်ဈေးပၢႆ၊ ပွႆးၶၢႆၶူဝ်း၊ ပွႆးၼႄၶူဝ်း၊ ၵၢၼ်ပို့ၶူဝ်းတင်းယၢၼ်ႇ၊ ၶၢႆထိုင်ႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်တီႈတၢင်ႇတီႈ၊ လႄႈ e-commerce ဢမ်ႇၼၼ် marketplace တၢင်းၵၢၼ်။ ၸုမ်းၶၢႆၶူဝ်းလႄႈ department store ၸၢင်ႈမီးၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ ၶူဝ်းၾႆးၾႃႉ၊ ၶူဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်း၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉလတ်း၊ မၢၵ်ႇမႆႉ၊ ၽักလႄႈၶူဝ်းၸႂ်ႉသွႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶူဝ်းမီးၸွမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ၵၢၼ်တိူဝ်းမူၼ်း၊ လွင်ႈလူင်းငိုၼ်းလႄႈပို့သူင်ႇ။ တီႈဝၢၼ်ႈၵႆၸၢင်ႈယึดၵၢတ်ႇလႄႈႁၢၼ်ႉပိုၼ်ႉတီႈလိူဝ်ႁၢၼ်ႉယႂ်ႇဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ပို့ၶူဝ်းဢွၼ်ႇလၢႆး။ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းလႄႈၵူၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ယူႇတီႈ Lao PDR ၶဝ်ႈၼႂ်းပိူင်ၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းသိုဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇလူဝ်ႇမီးၶေႃႈၶႂၢင်ႉသိုဝ်ႉၶူဝ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈတီႈၶၢႆမၢင်တီႈမီးပိူင်ၸတ်းတီႈလႄႈဝလ်းပိုတ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ။ ၶၼ်လူဝ်ႇၼႄပဵၼ်ငိုၼ်းၵီပ်ႇလၢဝ်း။ ၵၢၼ်ၼႄ ဢမ်ႇၼၼ်ယွမ်းႁပ်ႉငိုၼ်းတၢင်ႇမိူင်း ပိူင်လူင်ႁၢမ်ႈ၊ ၼွၵ်ႈလွင်ႈဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉ။ ၸၢႆႇလႆႈတင်းငိုၼ်းသสด၊ ကတ်၊ ငိုၼ်းဢီလက်ထရောၼိၵ်း၊ လွင်ႈပၼ်ငိုၼ်းတၢင်းဢီလက်ထရောၼိၵ်း၊ mobile/internet banking လႄႈ LaoQR ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင် QR ၼႂ်းမိူင်းတီႈ Bank of the Lao P.D.R.။ ၽူႈၶၢႆဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၵူႈလၢႆးၸၢႆႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ႉယိုၼ်ယၼ်လၢႆးၸၢႆႇၵွၼ်ႇသင်သိုဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈမၢႆတိူဝ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်တင်းမိူင်း ဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈၵူၼ်းသိုဝ်ႉၸႂ်ႉငိုၼ်းသสด၊ ကတ် ဢမ်ႇၼၼ် QR ၼမ်ႁႃႉ။ ထတ်းထွင်ၶူဝ်း၊ တၢင်းၼမ်၊ ၶၼ်၊ တီႈလႄႈမိူင်းႁဵတ်း၊ ၽူႈႁဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၶူဝ်း၊ ၶူဝ်းၼႂ်း၊ လၢႆးၸႂ်ႉ၊ ၶေႃႈၾၢင်ႉ၊ ၶေႃႈမၢႆၶႂၢင်ႉ၊ လႄႈဝၼ်းႁဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဝၼ်းမူတ်းဢႃယု မိူဝ်ႈမီးၶေႃႈၵำหนด။ ၶူဝ်းၶဝ်ႈ၊ ၶူဝ်းႁဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၶူဝ်းၽၢႆႇၽၢႆႇ ဢၼ်လူဝ်ႇလိၵ်ႈတိတ်း ပိူင်လူဝ်ႇမီးၶေႃႈမုၼ်းၽႃႇသႃလၢဝ်း၊ ၶိုၵ်ႉသုတ်းၶူဝ်းဢၼ်မီးၽေးတေႃႇပၢႆးယူႇလီ ဢမ်ႇၼၼ်လွတ်ႈၽေး။ ယႃႇသိုဝ်ႉၶူဝ်းဢမ်ႇမီးဝၼ်းမူတ်းဢႃယုတႅၵ်ႈလႅင်း၊ ၶူဝ်းပွမ်၊ လႄႈၶေႃႈၽၢႆႇၽူၼ်ၶူဝ်းဢၼ်ၽိတ်း။ ၶူဝ်းထုပ်ႈမီးၶေႃႈၵำหนดထတ်းလႄႈစစ်တီႈ Ministry of Science and Technology။ Consumer Protection Law ၵႅတ်ႇၶႄသုၼ်ႇလိူၵ်ႈလႆႈ၊ ၶေႃႈမုၼ်းတႅၵ်ႈလႅင်း၊ လွတ်ႈၽေးၶူဝ်း၊ လႄႈယွၼ်းၵႄႈၶၢႆငိုၼ်းမိူဝ်ႈၶူဝ်းဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈမၢတ်ႇပိူင်။ ၽူႈပၼ်ၶူဝ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း၊ ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ၊ ႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈမၢႆၶူဝ်းလႄႈပိူင်၊ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇၽေးဢၼ်ၶူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဝန်ႇၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်။ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ၽူႈၶၢႆၸี้ၼမ်းဝလ်းၵႅတ်ႇၶႄလႄႈပိူင်ပၼ်ၶိုၼ်း။ ၶေႃႈမုၼ်းလၢဝ်းဢၼ်ထတ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈမီးဝလ်းပၼ်ၶိုၼ်း 14 ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဝလ်းၵိုတ်းၵၢၼ်သိုဝ်ႉပိူင်ၵฎหมายတႃႇၵၢၼ်သိုဝ်ႉၵူႈမိူဝ်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ႉထတ်းၶူဝ်းလႄႈထၢမ်ပိူင်ၽူႈၶၢႆၵွၼ်ႇၸၢႆႇ။ သိမ်း receipt၊ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း၊ ၶေႃႈမုၼ်းတၢင်ႇၶူဝ်း၊ ႁၢင်ႈလႄႈၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်း။ မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉတၢင်းဢွၼ်ႇလၢႆး ထတ်းၸိုဝ်ႈၽူႈၶၢႆ၊ ၶေႃႈၽၢႆႇၶူဝ်း၊ ၶၼ်၊ ၶေႃႈမုၼ်းလိၵ်ႈတိတ်းၽႃႇသႃလၢဝ်း၊ လၢႆးပို့သူင်ႇ၊ ပိူင်ပၼ်ၶိုၼ်း၊ လႄႈၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ၸၢႆႇငိုၼ်း။ ၵၢၼ်လူင်းမၢႆဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉတၢင်းၵၢၼ်၊ လႄႈၸႂ်ႉၽူႈပၼ်ငိုၼ်းဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢႆယုမ်ႇၸႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၽိုၼ်ယွမ်းႁပ်ႉၽူႈၶၢႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈၶႂၢင်ႉၵၢၼ်။ Decree 296/GOL လႄႈ Ministry of Industry and Commerce Instruction 0479/MOIC မၵ်းမၼ်ႈဝလ်းထတ်းယွမ်းႁပ်ႉၽူႈၶၢႆထိုင် 3 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ၽိုၼ်ယွမ်းႁပ်ႉသက်တၢင်ႇ 2 ပီ။ ၽူႈပၼ်ဝန်ႇၵၢၼ် e-commerce ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈပၼ်ဝန်ႇၵၢၼ် marketplace လူဝ်ႇၶေႃႈၶႂၢင်ႉတၢင်ႇဢၼ်; ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းထိုင် 5 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၶေႃႈၶႂၢင်ႉသက်တၢင်ႇ 3 ပီ။ ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢမ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇထတ်း customs၊ ပို့သူင်ႇ၊ ၽူႈၵုမ်းပလက်ၾွမ်း၊ ၵၢၼ်ၸတ်းၶေႃႈမုၼ်း၊ လႄႈလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၵၢၼ်ၵႄႈၶၢႆၽိတ်း။ Internet၊ ၸၢႆႇငိုၼ်းလႄႈပို့သူင်ႇဢမ်ႇတူဝ်တူဝ်၊ ဢမ်ႇမီးပိူင်ပၼ်ၶိုၼ်းဢမ်ႇၼၼ်ပို့သူင်ႇၵၢင်တင်းမိူင်းဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်။ တႄႇၵၢၼ်ၽိတ်းၵၼ်တင်းၵၢၼ်ၵပ်းၽူႈပၼ်ၶူဝ်း၊ ယွၼ်းလၢႆးၵႄႈၶၢႆ ဢမ်ႇၼၼ်ငိုၼ်းတႅၼ်း။ ၸွမ်းလၢႆးၵၢၼ်ဢၼ်ထတ်းယဝ်ႉ ၽူႈပၼ်ၶူဝ်းထုၵ်ႇတွပ်ႇၼႂ်း 3 ဝၼ်းလင်ႁပ်ႉၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်း၊ ၵႄႈၶၢႆၼႂ်း 7 ဝၼ်းလင်တွပ်ႇ။ သင်တူၵ်းလူင်းၵၼ်တင်းၽူႈၶၢႆဢမ်ႇလႆႈ၊ ၵၢၼ်ၸၢင်ႈၵႂႃႇတီႈၵၢၼ်ၵႄႈၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၵฎหมายၸတ်းၵၢၼ်၊ Economic Dispute Settlement Organization ဢမ်ႇၼၼ် People’s Court။ ၽိုၼ်ၽိတ်ႈမႃးၵႄႈၶၢႆၸၢင်ႈထိုင် 7 ဝၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵႄႈၶၢႆၸၢင်ႈယาว 1 လိူၼ်။ ၶေႃႈၽိတ်ႈယွၼ်းၵฎหมายၸတ်းၵၢၼ်တၢင်ႇလႆႈတင်းၽိုၼ်သိုဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းတီႈ Consumer Protection Implementing Organization ပိုၼ်ႉတီႈ; ၸုမ်းၽူႈမီးၼႃႈတီႈၸၢင်ႈၽိတ်ႈၽူႈၶၢႆၼႂ်း 10 ဝၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၽူႈၶၢႆၸၢင်ႈမီးဝလ်းထိုင် 7 ဝၼ်းတႃႇပၼ်ၶေႃႈၸႅင်ႈလႅင်း။ ၼႃႈလိၵ်ႈ consumer protection တၢင်းဢွၼ်ႇလၢႆး Ministry of Industry and Commerce ယင်းၸတ်းမၼ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ႉၸႂ်ႉလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ Ministry of Industry and Commerce ဢၼ်မီးၼႃႈတီႈပိုၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢင်။ ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆၸွႆႈၽွၼ်းၶူဝ်းယႃႈပႃႈ။ Ministry of Industry and Commerce Notification 2647/MOIC.PSO ယွၼ်းႁႂ်ႈႁၢၼ်ႉ၊ ၵၢတ်ႇလႄႈၵူၼ်းသိုဝ်ႉလူတ်းထุงပလတ်စတိတ်၊ ၸႂ်ႉထุงၽႃႈ၊ ၶူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ပุ๋ยလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၶူဝ်းၶိုၼ်းၸႂ်ႉလႆႈ။ ၽူႈၶၢႆမၢင်ၸုမ်းၸၢင်ႈပၼ်ငိုၼ်းၸွႆႈ 500–1,000 ၵီပ်ႇ မိူၼ်လူတ်းၶၼ် ဢမ်ႇၼၼ်တမ့်၊ ၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈသုၼ်ႇလႆႈတႃႇၵူႈတီႈ။ ဢမ်ႇမီးပိူင်ၶိုၼ်းပၼ်ထุง ဢမ်ႇၼၼ် recycling တႃႇၵူႈမိူင်းဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ႉထၢမ်ပိုၼ်ႉတီႈဝႃႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ထุงၸိူင်ႉႁိုဝ်။