ธรรมชาติในประเทศลาว

ภูมิภาคธรรมชาติหลักของประเทศประกอบด้วยเทือกเขาอันนัม ที่ราบสูงทางเหนือ ที่ราบลุ่มแม่น้ำโขง ที่ราบน้ำท่วมถึงริมแม่น้ำ พื้นที่ชุ่มน้ำ ภูมิประเทศคาสต์ ถ้ำ และแม่น้ำใต้ดิน ชนิดป่าได้แก่ ป่าชื้นเทือกเขาอันนัม ป่าแห้งอินโดจีน และป่าชื้นกึ่งเขตร้อนอินโดจีนตอนเหนือ แม่น้ำโขงสายใหญ่เชื่อมถิ่นอาศัยและหล่อเลี้ยงการประมง พื้นที่ชุ่มน้ำ และวิถีชีวิตท้องถิ่น มีรายงานสัตว์ป่ามากกว่า 247 ชนิดของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 166 ชนิด นกประมาณ 700 ชนิด และค้างคาว 90 ชนิด ชนิดพันธุ์ที่ควรอนุรักษ์รวมถึงซาวลา ชะนีแก้มขาวเหนือ ลิงดูคขาแดง กระต่ายลายอันนัม แมวทองเอเชีย กวางผาเขาใหญ่ ช้างเอเชีย เสือ กระทิง และนกเงือก อุทยานแห่งชาติหินน้ำโนมีพืชมีท่อลำเลียงมากกว่า 1,500 ชนิด สัตว์มีกระดูกสันหลัง 536 ชนิด และไพรเมต 10 ถึง 11 ชนิด อุทยานแห่งชาติขนาด 94,121 เฮกตาร์แห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของแหล่งมรดกโลกทางธรรมชาติข้ามพรมแดนฟองญา-แก๋บ่าง–หินน้ำโนของยูเนสโกในปี 2025 ซึ่งมีพื้นที่รวม 217,447 เฮกตาร์ ระบบคุ้มครองดำเนินงานระดับชาติ จังหวัด อำเภอ และหมู่บ้าน ประเภทพื้นที่รวมถึงอุทยานแห่งชาติ อนุสรณ์สถานทางธรรมชาติ เขตอนุรักษ์ชนิดพันธุ์สัตว์ป่าและพืชป่า ป่าคุ้มครองทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม และป่าคุ้มครองเพื่อใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ยอดรวมที่รายงานแตกต่างกันตามวันที่และทะเบียน: WCS บันทึกพื้นที่คุ้มครองแห่งชาติ 26 แห่งและอุทยานแห่งชาติ 6 แห่งในปี 2024 ขณะที่พอร์ทัล Lao Parks ระบุพื้นที่อนุรักษ์แห่งชาติที่มีชื่อ 25 แห่ง ครอบคลุมมากกว่าร้อยละ 20 ของประเทศ การเพิ่มอุทยานแห่งชาติน้ำม้วน–ภูชมวอยในเดือนสิงหาคม 2026 ทำให้ทะเบียนทางการและวันที่ของรายงานมีความสำคัญเมื่อนำยอดรวมมาเปรียบเทียบ กระทรวงเกษตรและสิ่งแวดล้อม หน่วยงานด้านป่าไม้และพื้นที่คุ้มครอง สำนักงานเกษตรและป่าไม้ระดับจังหวัดและอำเภอ ฝ่ายปกครองจังหวัดและอำเภอ และสำนักงานหมู่บ้าน ร่วมรับผิดชอบกับชุมชน องค์กรพัฒนาเอกชน นักวิจัย และบริษัทเอกชน ฐานกฎหมายหลักประกอบด้วยกฎหมายป่าไม้ ฉบับที่ 64/NA ลงวันที่ 13 มิถุนายน 2019 กฤษฎีกาของรัฐบาลเลขที่ 219/GOV ลงวันที่ 20 มิถุนายน 2023 ว่าด้วยป่าคุ้มครอง กฎหมายสัตว์ป่าฉบับแก้ไขปี 2023 และกฎที่บังคับใช้ CITES กับการควบคุมการค้าสัตว์ป่า โดยทั่วไปเขตอนุรักษ์อย่างเข้มงวดไม่อนุญาตให้ใช้ประโยชน์ตามปกติ ยกเว้นงานจัดการ การลาดตระเวน การวิจัย และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่ได้รับอนุญาตตามกฎหมาย เขตใช้ประโยชน์แบบควบคุมและเขตกันชนอาจอนุญาตให้เก็บผลิตภัณฑ์จากป่าที่ไม่ใช่เนื้อไม้ ทำเกษตร หรือใช้ไม้ตามแผนที่เกี่ยวข้อง ป่าใช้ประโยชน์ของหมู่บ้านรองรับความต้องการของหมู่บ้านและครัวเรือน แต่กฎเหล่านี้ไม่อนุญาตให้แผ้วถางป่าธรรมชาติเพื่อทำไม้เชิงพาณิชย์ ผลิตภัณฑ์จากป่าที่ไม่ใช่เนื้อไม้รวมถึงพืชหรือส่วนของพืช ผลไม้ เมล็ดพืช ยางไม้ เห็ด น้ำผึ้ง และพืชสมุนไพร บัญชี I ถึง III จำแนกผลิตภัณฑ์ตามความหายาก ระดับภัยคุกคาม สถานะ CITES และลักษณะการเติบโตหรือการใช้ประโยชน์ ทรัพยากรสัตว์ป่าและสัตว์น้ำมีกฎกฎหมายเพิ่มเติม บริการระบบนิเวศป่า กิจกรรมคาร์บอน การจ่ายค่าบริการด้านสิ่งแวดล้อม การวิจัย การศึกษา และนันทนาการก็เป็นส่วนหนึ่งของระบบจัดการได้ ชุมชนท้องถิ่นอาจดำเนินงานผ่านสัญญาอนุรักษ์ระหว่างสำนักงานจัดการกับฝ่ายปกครองหมู่บ้าน โดยมีสำนักงานเกษตรและป่าไม้อำเภอรับรองและฝ่ายปกครองอำเภอให้การรับรอง แผนจัดการป่าหมู่บ้าน หลักเขต หมู่บ้านผู้พิทักษ์หรือหมู่บ้านพัฒนาป่า การควบคุมไฟ การควบคุมการบุกรุก และมาตรการด้านวิถีชีวิต เชื่อมโยงการคุ้มครองกับการปฏิบัติในท้องถิ่น ผู้มาเยือนอาจพบกิจกรรมเดินป่า ถ้ำ น้ำตก แม่น้ำ พายเรือคายัก ตั้งแคมป์ ทางเดินชมธรรมชาติ ซิปไลน์ โฮมสเตย์ และอีโคลอดจ์ ค่าเข้าและเงื่อนไขการเข้าถึงไม่เหมือนกันทั่วประเทศ ขึ้นอยู่กับอุทยาน เขต แผนจัดการ กฎท้องถิ่น และบางครั้งโครงการหรือจังหวัด นักวิจัยต้องได้รับอนุญาตล่วงหน้าจากหน่วยงานรับผิดชอบพื้นที่ป่าคุ้มครอง และยื่นรายงานเป็นลายลักษณ์อักษรภายใน 60 วันหลังเสร็จสิ้นการวิจัย การเข้าถึงข้อมูลหรือบริการทางปกครองอาจมีค่าธรรมเนียม การท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติต้องอยู่ในพื้นที่ที่รัฐกำหนดและปฏิบัติตามแผนจัดการ กฎหมาย และข้อกำหนดติดตามตรวจสอบ โดยทั่วไปสัมปทานต้องมีการประเมินเศรษฐกิจสังคมและนิเวศ การปรึกษาหารือและข้อตกลงกับชุมชนที่ได้รับผลกระทบ การศึกษาความเป็นไปได้ การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม แผนปฏิบัติการ และการแบ่งปันผลประโยชน์ รัฐบาลอนุมัติสัมปทานระดับชาติในเขตป่าคุ้มครอง ส่วนจังหวัดหรืออำเภอจัดการสัมปทานตามอำนาจหน้าที่ สัมปทานปลูกป่าหรือผลิตภัณฑ์จากป่าที่ไม่ใช่เนื้อไม้ที่มีพื้นที่เกิน 10,000 เฮกตาร์อาจมีอายุได้ถึง 50 ปี และอาจขยายเพิ่มได้ไม่เกิน 30 ปีเป็นรายกรณี การศึกษาสิ่งแวดล้อมในระบบครอบคลุมการสร้างความตระหนักสาธารณะ หลักสูตรโรงเรียน กิจกรรมความหลากหลายทางชีวภาพและทรัพยากรสัตว์น้ำหรือสัตว์ป่า การสื่อสารนโยบาย การฝึกอบรมทางเทคนิค การเก็บข้อมูล และการติดตามตรวจสอบ ในระดับหมู่บ้าน การฝึกปฏิบัติอาจครอบคลุมแนวเขต ร่องรอยชนิดพันธุ์ การป้องกันไฟ และการป้องกันการบุกรุก ความเสี่ยงทางธรรมชาติรวมถึงไฟป่า โรคของต้นไม้และสัตว์ป่า การพังทลาย การเสื่อมโทรมของลุ่มน้ำและพื้นที่ชุ่มน้ำ ชนิดพันธุ์รุกราน และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความเสี่ยงทางนิเวศเหล่านี้แตกต่างจากการจัดการเหตุฉุกเฉินภัยพิบัติทั่วไป ความขัดแย้งสำคัญเกี่ยวข้องกับการตัดไม้ทำลายป่า การแตกแยกของถิ่นอาศัย การค้าสัตว์ป่าผิดกฎหมาย การล่า การใช้ผลิตภัณฑ์ธรรมชาติเกินขนาด การเปลี่ยนการใช้ที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน การลงทุนด้านพลังงานและเหมืองแร่ รวมถึงความตึงเครียดระหว่างการท่องเที่ยว การใช้ประโยชน์ในท้องถิ่น การคุ้มครองน้ำ และความหลากหลายทางชีวภาพ ลำดับชั้นการบรรเทาผลกระทบจัดการผลกระทบโดยหลีกเลี่ยง ลดให้น้อย ฟื้นฟู และชดเชยเมื่อเกี่ยวข้อง โดยมีเป้าหมายไม่ให้สูญเสียสุทธิหรือให้เกิดผลสุทธิเพิ่มขึ้น ทรัพยากรป่าไม้เป็นของรัฐ ส่วนการใช้ประโยชน์ในท้องถิ่นขึ้นอยู่กับพื้นที่ที่จัดสรรและการปฏิบัติตามแผนใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนกับกฎหมาย การฝ่าฝืนอาจนำไปสู่การอบรมเตือน คำเตือน มาตรการทางวินัย ค่าปรับ การชดใช้ทางแพ่ง หรือโทษทางอาญา