မီဒီယႃ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း

ၵႂၢမ်းလၢဝ်း ສື່ມວນຊົນ ပွင်ႇဝႃႈမီဒီယႃၵူႈၵူၼ်း။ ၽွင်းလူင်ၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၸၢႆႇၵႃႉ (MICT) ၵုမ်းမီဒီယႃ၊ ၽိုၼ်ပေႃႉ လႄႈ ၾိမ်း; ၽွင်းလူင်ၶိူင်ႈၵၢၼ် လႄႈ ၵပ်းသိုပ်ႇ (MoTC) ၵုမ်း IT၊ ၵပ်းသိုပ်ႇထဵလီၵွင်ႇ လႄႈ ၶိူင်ႈသိုပ်ႇသဵင်။ ၽၢႆႇမီဒီယႃၵူၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇလိၵ်ႈ/ၽိုၼ်ပေႃႉၶဝ်ႈပႃးၵၢၼ်မီဒီယႃ/ပေႃႉၽိုၼ်။ Khaosan Pathet Lao ပဵၼ်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇလၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်။ Pathet Lao၊ Pasason လႄႈ Vientiane Mai ၵွင်ႉၵၢႆႇၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇပႃႇတီႇ/လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ Vientiane Times ပေႃႉၶၢဝ်ႇၽႃႇသႃႇလၢဝ်း လႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႂ်းၽိုၼ်/တင်းၵျႃႇ၊ ၶဝ်ႈပႃးပိူင်ၸႂ်ႉ PDF။ Laotian Times ပၼ်ၶၢဝ်ႇတင်းၵျႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႄႈ Reporters Without Borders ဝႃႈမီးတီႈၽႄၶေႃႈၵၢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈၼမ်တၢင်ႇ။ မီဒီယႃၶၢဝ်ႇလၢဝ်းယင်းယူႇတႂ်ႈၵုမ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ/ပႃႇတီႇပိူင်လူင်၊ ၼႂ်းၶေႃႈသုၼ်ႇႁူႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၼႄႁူင်းၶၢဝ်ႇလၢဝ်းလွတ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ယုမ်ႇလႆႈ။ Lao Television၊ ၶဝ်ႈပႃး LNTV1 လႄႈ LNTV3 HD၊ ပၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ လဵၼ်ႈၵีฬา၊ ၶေႃႈမုၼ်းတႃႇႁဵၼ်း လႄႈ မူၼ်ႈတူဝ်ႈမိူင်း ၽၢၼ်ႇထီႇဝီႇ၊ live web၊ ၶိူဝ်းသိမ်း video လႄႈ YouTube။ Lao National Radio ပၼ်ၶၢဝ်ႇရေႇတီႇယူဝ်ႇ/တင်းၵျႃႇလၢႆၽႃႇသႃႇ။ ၶေႃႈၼႄ broadcast ၸၢင်ႈမီးၽႃႇသႃႇလၢဝ်း၊ Khmu၊ Hmong၊ ဗီႇယႅတ်ႇၼၢမ်ႇ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႄႈ ပြင်သစ်။ ၽူႈပၼ်ရေႇတီႇယူဝ်ႇ/ထီႇဝီႇလူဝ်ႇတႅမ်ႈမၢႆ frequency တီႈၽၢႆႇ Frequency လႄႈ ထၢမ်ၽၢႆႇ MoTC ၸႄႈမိူင်း။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈတႅမ်ႈမၢႆၸၢင်ႈယၢဝ်းသၢမ်လိူၼ်; ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇတႅမ်ႈမၢႆၸၢင်ႈလႆႈတၢမ်ႇငိုၼ်း။ ဢမ်ႇမီး platform streaming ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၽႅၼ်ႇၽႄဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ၵႂၢင်ႈၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၵူတ်ႇတူၺ်း။ LNTV live၊ archive၊ YouTube၊ video Facebook/YouTube/TikTok၊ လႄႈ service ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Netflix ပဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈၸႂ်ႉတႄႉ။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၸွမ်း internet၊ SIM/Wi-Fi၊ ၵႃႈ data ႁိုဝ် subscription။ ပိတ်း 2025၊ ၵူၼ်းၸႂ်ႉ internet 5.03 လၢၼ်ႉ၊ 63.6% ၵူၼ်း၊ 36.4% ယင်းဢမ်ႇ online။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၽိတ်းၽၢင်ႇ၊ ၵူၼ်း 60.3% ယူႇဝၢၼ်ႈ။ Facebook လႄႈ Messenger မီးၵႂၢမ်းမၢႆ၊ ၶၢဝ်ႇထႆး/ၸုမ်းၵူႈၵၢၼ်ထႆးပဵၼ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵွပ်ႈၽႃႇသႃႇၸမ်ၵၼ်။ ၽိုၼ်တူဝ်เลข platform ၼႄ reach ၵၢၼ်ႁႂ်ႈႁၼ် ႁိုဝ် user identity estimates၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်း active ဢၼ်ဢမ်ႇသမ်ႇၵၼ်။ ၸုမ်းမီဒီယႃလူဝ်ႇယื่นတီႈ Mass Media Department။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၽိုၼ်၊ ရေႇတီႇယူဝ်ႇ၊ ထီႇဝီႇ လႄႈ distribution electronic/internet ၽၢၼ်ႇ cable၊ air ႁိုဝ် frequency၊ ၶၢဝ်းၵုမ်း 90 ဝၼ်း။ ၽူႈၵုမ်း၊ editor၊ reporter မုင်ႈမွင်းမီးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလၢဝ်း၊ ယူႇလၢဝ်း၊ diploma ၵိုင်ႇ၊ တူဝ်ထူပ်းၵၢၼ် လႄႈ ႁူႉၽႃႇသႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းတႂ်ႈသုတ်းၼိုင်ႈ။ ၸုမ်းလူဝ်ႇတီႈၵၢၼ်၊ ၶိူင်ႈ၊ ရူတ်ႉ/ယၢၼ်း လႄႈ ငိုၼ်းတႄႇၵၢၼ်။ ၸုမ်းၼွၵ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၶၵ်ႉတွၼ်ႈထႅင်ႈတီႈၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း: တႅမ်ႈမၢႆၼႂ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ၶႂၢင်ႇမီဒီယႃႁိူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၶေႃႈယွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၶႂၢင်ႇသဵင်ႈ 12 လိူၼ်။ ယွၼ်းၶိုၼ်းလႆႈထိုင် 90 ဝၼ်းလင်သဵင်ႈ မီးၽိုၼ်ရၢႆးငၢၼ်းပီ။ ၽိုၼ်ၶၵ်ႉတၢင်းၵၢၼ် 2017 ၼႄၵႃႈႁူမ်ႈ LAK 1,220,000၊ certificate ပီ 100,000 တႃႇၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ/မႅၵ်ႇၵၸိၼ်း၊ 200,000 ၵူႈႁူင်းရေႇတီႇယူဝ်ႇ/ထီႇဝီႇ၊ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်ၵႃႈယၢမ်းလဵဝ်။ Constitution Article 44 လႄႈ Law on Media ၵုမ်းသုၼ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်း လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈထိုင်ၶၢဝ်ႇၼႂ်း/ၼွၵ်ႈ၊ ၶေႃႈမုၼ်းပၼ်မီဒီယႃ လႄႈ ႁဵတ်းၶူဝ်းမီဒီယႃဢၼ်ၵူတ်းပၼ်။ ၶေႃႈၵုမ်းၵင်ႉပႃးၽွၼ်းလီၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ/ၵူၼ်း၊ ၶေႃႈၸတ်းၵၢၼ်ပႃႇတီႇ/လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၶေႃႈမုၼ်းၽိတ်းပိူင်၊ ၵၢၼ်ၵိၼ်ႇသေႃး၊ ၶေႃႈၼႄပဵၼ်ၽိတ်းလိင် လႄႈ ၶိင်ႇတူင်ႇဝူင်း။ ႁၢမ်ႈၶေႃႈၽူႈဢမ်ႇႁူႉၸိုဝ်ႈ online၊ ၽၢႆႇဢႃႇၼႃႇမီးၵၢၼ်တူၺ်း လႄႈ ပိၵ်ႉ internet။ ၽူႈတႅမ်ႈၶၢဝ်ႇၶိုၼ်းတတ်းတူဝ် လႄႈ ၽေးၵၢၼ်မိူင်း/လွတ်ႈၽေးသုင် တုမ်ႉယွၼ်ႈၶၢဝ်ႇၵႂၢမ်းၸၼ်။ Reporters Without Borders ပၼ်ၸၼ်ႉလၢဝ်း 154/180 ၼႂ်းၵၢၼ်တိုင်း freedom of press 2026၊ score 32.54။ Intellectual Property Law No. 50/NA 2023 ၵုမ်းၵၢၼ်တူၺ်းသဵင် လႄႈ သုၼ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၽႄၶၢႆ လႄႈ ၵၢၼ်ၼႄၵူၼ်း။ ၽႄၾိမ်း၊ သဵင်၊ PDF ႁိုဝ် ၶေႃႈၼႄမီဒီယႃဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၸၢင်ႈမီးၽေး copyright။ ၶေႃႈမုၼ်းဢမ်ႇမီးၵႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႃႇ broadcast; ၵႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈထိုင်မီး data၊ internet၊ subscription ၽိုၼ်/PDF လႄႈ streaming ပိူင်လူင်။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမီးၽေး grooming၊ cyberbullying၊ ၶေႃႈၼႄၵၢၼ်လိင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၶေႃႈၼႄဢမ်ႇၵိုင်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ၽိတ်းသုၼ်ႇတူဝ်/ၶေႃႈမုၼ်း။ ပၢင်ၽိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူတ်ႇၵၢၼ်ၸႂ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼိူဝ် online ၼႂ်း 2025၊ ၽႅၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ 2026–2030 ၽႅၼ်တေႁဵတ်း။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵုမ်းထိင်းတိုၵ်ႉတႄႇမီး ၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃးၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ platform report၊ NCAWMC၊ ၽၢႆႇလွတ်ႈၽေးၵူၼ်း၊ ၽၢႆႇတရႃး၊ ပညာ လႄႈ UNICEF။ ၵူၼ်းၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈလူၺ်း comment၊ ၽႄ၊ creator account လႄႈ video၊ ၵူၺ်းႁဵတ်းမီဒီယႃတၢင်းၵၢၼ်လူဝ်ႇ license၊ လႄႈ ၵၢၼ်ၶေႃႈဝေႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼိူဝ် online မီးၽေးႁႅင်း။