هنر په ایران کې

ایراني هنر د شاهي دربارونو، مذهبي ادارو، کارځایونو، کلیو، کورنیو، ښوونځیو او معاصر سټوډیوګانو په منځ کې وده کړې ده. دا د تاریخ ریکارډ هم دی او د ورځني ژوند ژوندۍ برخه هم. معماري یې له تر ټولو څرګندو بڼو ده. انګړونه، بڼونه، ګومبزې، کمانونه، بادګیرونه، خښتې، هندارې، ګچ او رنګینې کاشي د اقلیم، باور، ښکلا او ټولنیزو اړتیاوو ځواب ورکوي. خطاطي لیکلې ژبې ته بصري بڼه ورکوي. فارسي او عربي لیکدود په کتابونو، ودانیو، انځورونو، سندونو، نښو او معاصر ډیزاین کې راځي. د فارسي میناتور انځورګري د باریکو جزئیاتو، پوړیزو فضاوو، بډایه رنګونو او ادبي موضوعاتو کاروي. دا ډېر ځله د لاسوندونو ملګرې وه، نه د دېوال لپاره یو لوی او خپلواک انځور. د غالیو او ټوکر هنر عملي استعمال له پېچلو نقشونو سره یوځای کوي. نقشونه د یوې سیمې، کارځای، قبیلې، کورنۍ دود یا هنري پېر پېژندنه کولای شي. فلزکاري، لوښي، لرګي‌کاري، مرصع‌کاري، ښیښه، ګلدوزي او چاپ شوي ټوکر مهم لاسي دودونه دي. مهارتونه عموماً له تجربه‌لرونکو جوړوونکو سره د تکراري تمرین له لارې زده کېږي. موسیقي کې د کلاسیک ردیف دودونه، سیمه‌ییزه موسیقي، مذهبي اجرا، عامه سبکونه او کورنۍ سندرې شاملې دي. د ایران په بېلابېلو برخو کې سازونه، تالونه او د سندرو ویلو بڼې ډېر توپیر لري. شاعري او بصري هنر ډېر ځله سره یوځای کېږي، ځکه مشهورې کیسې او بیتونه انځورونه، اجراوې او سینګاري توکي هڅوي. مانا ښايي په هغو سمبولونو پورې تړلې وي چې له ادبیاتو یا مذهب سره بلد دي. معاصر ایراني هنر کې انځورګري، مجسمه‌جوړونه، ګرافیک ډیزاین، عکاسي، چیدماني، انیمېشن، تیاتر او په نړیواله کچه پېژندل شوې سینما شامل دي. هنرمندان ښايي کورنۍ ژوند، خاطرې، هویت، ټولنیز محدودیتونه، ټوکې یا ورځنی ژوند وڅېړي. هنري ازادي او لیدونکو ته لاسرسی د ادارو، ټولنیزو تمو، لګښت او مقرراتو له امله محدودېدای شي. خو هنرمندان لا هم د تدریس، همکارۍ، خصوصي ځایونو، عامه ادارو او ډیجیټلي بڼو له لارې فرصتونه مومي.