भारतमे कई स्तर पर चुनाव होइत अछि। मतदाता लोकसभा, राज्य विधानसभाक सदस्य आ बहुत रास स्थानीय निकायक सदस्य सीधे चुनैत छथि। राज्यसभा सदस्य आ किछु अन्य पद सीधा राष्ट्रव्यापी जनमतसँ नहि, बल्कि अप्रत्यक्ष चुनाव प्रक्रियासँ चुनल जाइत छथि। भारत निर्वाचन आयोग संसद, राज्य विधानमंडल आ राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपतिक पदक चुनाव करबैत अछि। राज्य निर्वाचन आयोग पंचायत आ शहरी स्थानीय निकायक चुनाव देखैत अछि। ई अलग-अलग संवैधानिक प्राधिकरण छथि आ जिम्मेदारीक क्षेत्रो अलग अछि। सीधा चुनाव लेल इलाका निर्वाचन क्षेत्रमे बाँटल जाइत अछि। हर क्षेत्र एक प्रतिनिधि चुनैत अछि; वैध मतमे सभसँ बेसी वोट पाबयवला उम्मीदवार सामान्यतः जीतैत अछि, भले ओकरा पूर्ण बहुमत नहि भेटल हो। किछु क्षेत्र अनुसूचित जाति वा अनुसूचित जनजातिक उम्मीदवार लेल आरक्षित रहैत अछि, मुदा ओतए सभ योग्य पंजीकृत मतदाता वोट दऽ सकैत छथि। राजनीतिक दल उम्मीदवार मनोनीत करैत अछि आ निर्दलीय उम्मीदवार सेहो चुनाव लड़ि सकैत छथि। अभियान सभा, घर-घर संपर्क, मीडिया आ सार्वजनिक बहसक माध्यमसँ उम्मीदवार आ कार्यक्रम बतबैत अछि। चुनाव नियम निष्पक्षता बचाबय, आचरण नियंत्रित करय आ सार्वजनिक अधिकारक दुरुपयोग सीमित करय चाहैत अछि। सीधा चुनाव लेल नागरिक योग्य होथि आ संबंधित निर्वाचन क्षेत्रक मतदाता सूचीमे नाम हो। मतदाता पहचान पत्र पंजीकरण आ पहचानक उपयोगी प्रमाण अछि, मुदा मतदान केंद्र पर वोट देबाक अधिकार लेल मतदाता सूची निर्णायक रिकॉर्ड अछि। तेँ चुनावसँ पहिने पंजीकरण विवरण जाँचबाक चाही। मतदान गुप्त होइत अछि। इलेक्ट्रॉनिक वोटिंग मशीन आम तौर पर उपयोग होइत अछि, संग कागजी ऑडिट व्यवस्था रहैत अछि जाहिसँ मतदाता दर्ज विकल्प जाँचि सकैत छथि। मतपत्रमे NOTA अर्थात् None of the Above विकल्प सेहो रहि सकैत अछि, मुदा NOTA एहन उम्मीदवार जेकाँ काज नहि करैत अछि जे पद ग्रहण कऽ सकए। मतदान केंद्र पर अधिकारी मतदाताक जाँच करैत छथि, मतदान कएल गेल अछि से चिह्नित करैत छथि आ निजी रूपसँ वोट देबाक लेल पठबैत छथि। बादमे व्यवस्थित प्रक्रियासँ वोट गानल जाइत अछि आ क्षेत्र अनुसार परिणाम घोषित होइत अछि। शिकायत आ विवाद औपचारिक प्रक्रियासँ चलैत अछि। चुनाव नागरिककेँ सार्वजनिक नेतृत्व पर शांतिपूर्ण प्रभाव देबाक आ प्रतिनिधिकेँ मतदाता प्रति जवाबदेह बनेबाक अवसर दैत अछि। गलत सूचना, डर देखाएब, गैरकानूनी प्रलोभन, पहचान-आधारित शत्रुता वा उम्मीदवारक खराब जानकारी एकर मूल्य घटा सकैत अछि। सावधान पंजीकरण, स्वतंत्र तुलना, गुप्त मतदान आ समस्या कानूनी रूपसँ रिपोर्ट करब प्रक्रिया मजबूत करैत अछि।
भारतमे चुनाव
भारतमे चुनाव नागरिकसभकेँ संसद, राज्य विधानमंडल आ स्थानीय निकाय लेल प्रतिनिधि चुनबाक अवसर दैत अछि। अधिकतर चुनाव क्षेत्रीय निर्वाचन क्षेत्र पर आधारित होइत अछि, जतए मतदाता आम तौर पर गुप्त मतपत्रसँ उम्मीदवार चुनैत छथि। भाग लेबाक लेल सही मतदाता सूचीमे नाम दर्ज रहब जरूरी अछि।
Tip
भारतमे वोट देबाक योजना बनएबाक बहुत पहिने मतदाता सूचीमे अपन नाम, पता आ तय मतदान क्षेत्र जाँचू। फॉरवर्ड संदेशक बदला उम्मीदवारक जिम्मेदारी, सार्वजनिक रिकॉर्ड आ व्यावहारिक प्रस्तावक तुलना करू। मतदान केंद्र पर मतक गोपनीयता बचाउ आ गंभीर समस्या उचित चुनाव प्राधिकरण लग रिपोर्ट करू।

