SiSwati lulwimi lwendzawo lolumisiwe lolusetjentiswa ekufundziseni esikolweni, ekuhlolweni, emicimbini, emasikweni ekulandzisa ngemlomo, emculweni nasemdansweni. Tinhlobo telulwimi lwesifundza tiyatfolakala eHhohho, eManzini, eShiselweni naseLubombo, kodvwa akukabhalwa tilwimi letihlukene letisemtsetfweni tetifundza noma tinhlangano letisemtsetfweni letengamele tinhlobo telulwimi. SiNgisi sisetjentiswa kakhulu kumadokhumenti yahulumende, emfundvweni lephakeme, etemabhizinisi lahlelekile, emisebentini yemave emhlaba nakumawebhusayithi lamanyenti wahulumende. UMtsetfosisekelo wanga-2005 wemukela siSwati nesiNgisi njengetilwimi letisemtsetfweni, futsi umbhalo wawo wekucala ngiwo lonegunya. IPalamende isebenta ngaletilwimi totimbili. Siphakamiso sasePhalamende sangowe-2025 sacela kutsi imitsetfo yonkhe yethulwe ngaletilwimi totimbili, kodvwa bufakazi lobukhona abukakhombisi imfuneko lejwayelekile yekutsi yonkhe imitsetfo noma tinchubo tahulumende kube ngaletilwimi totimbili. Etinkantolo, bantfu kufanele batjelwe tizatfu tekuboshwa noma kuvalelwa kanye nemacala labekwa ngelulwimi labalucondzako. Umuntfu longalucondzi lulwimi lwekulandzelwa kwelicala unelilungelo lekutfola umhumushi mahhala. Kubhalisela kuba sakhamuti kudzinga lwati lolwenele lwesiSwati noma lwesiNgisi, ngako-ke labafaka sicelo labakhuluma lulwimi lwebantfu labambalwa kuphela kungadingeka kutsi bakhombise kwati lolunye lwaleletilwimi letisemtsetfweni. Imfundvo ilandzela lushintjo loluhleliwe. SiSwati lulwimi lolusemtsetfweni lwekufundzisa emaBangeni 1 kuya ku-4, bese siNgisi siba lulwimi loluyinhloko lwekufundzisa ngemuva kwaloko. SiNgisi sifundvwa njengesifundvo kuto tonkhe tigaba temfundvo, futsi siSwati sisifundvo lesiphocelelwe kuto tonkhe tigaba. EmaBangeni ekucala lamane, bothishela bangachaza tifundvo ngesiSwati nangabe bafundzi bangacondzi kahle, futsi inkhombandlela itsi bafundzi akukafaneli bajeziswe ngekusebentisa siSwati. Kusebenta kwanyalo kungatsandzisa tinkhulisa letifundzisa ngesiNgisi. UMkhandlu Wetivivinyo waseSwatini uniketa tivivinyo teSiswati etinhlelweni te-EPC, JC ne-EGCSE, kufaka ekhatsi Siswati njengelulwimi lwekucala noma lwesibili. SiSwati nesiNgisi kuphindze kusetjentiswe ku-Learning Passport. Imfundvo yebantfu labadzala nalengekho ngaphansi kwesikolo lesihlelekile isebentisa totimbili letilwimi. I-Sebenta National Institute isebenta ngaphansi kweLitiko Letemfundvo Nekucecesha. Sifundvo sayo sekufundza nekubhala ngesiSwati sisezingeni lelisekelo sitsatsa cishe tinyanga letingu-9, kantsi tinhlelo letisekelo noma letingemuva kwesisekelo ngesiNgisi nangezibalo tingatsatsa iminyaka lemibili. Tinsita te-NUPE titfolakala ngesiNgisi nangesiSwati, futsi Lisu Letemfundvo Lavelonkhe lisekela bafundzi labangaphezu kweminyaka yabo labaneminyaka le-10 kuya ku-18. Bafundzi labaneminyaka le-19 kuya ngetulu bakhokha imali lencane ngaphansi kwemtsetfosisekelo welitiko. SiZulu, siTsonga nesiBhunu tilwimi tebantfu labambalwa letibhalwe kulelive, kodvwa akusito tilwimi letisemtsetfweni futsi kute tibalo letetsembekile talamanje tesive tebakhulumi bato. Tilinganiso temlandvo tanga-1993 atifanele kusetjentiswa njengetibalo talamanje tebantfu labakhuluma letilwimi. Balo labantfu lwanga-2017 lwatsi cishe 1% webantfu labafundze nalababhalako labaneminyaka le-10 kuya ngetulu bayakhona kufundza neku bhal a ngelulwimi lolunye, lokungalinganisi bonkhe bakhulumi betilwimi tebantfu labambalwa. Umsakato wahulumende ufaka ekhatsi siteshi sesiSwati lesisakata ema-awa langu-24 kanye nesiteshi sesiNgisi lesisakata ema-awa langu-18. Imibiko iphinde ikhombe titeshi temsakato letimbili tahulumende, insita yinye yetemabonakudze yahulumende, yinye yangasese kanye netinhlelo tenkholo ngesiSwati nangesiNgisi. Lisu Lekutfutsa Lisuka Ku-Analogue Leliya Ku-Digital lihlinzekela tinsita temabonakudze ngaletilwimi totimbili letisemtsetfweni. I-UNESCO yabika kutsi umdlalo wemsakato wesiNgisi wafinyelela kubantfu labalinganiselwa ku-200,000 kantsi siteshi sesiSwati safinyelela ku-250,000; kuhumushela ngesiSwati kwasita kwandzisa kufinyelela. SiSwati siphindze sitfwala bunjalo besive ngemicimbi, tingoma, umdanso nemasiko ekulandzisa ngemlomo. Umsebenti we-UNESCO newahulumende wetemasiko ufaka ekhatsi tintfo ngesiSwati netihumusho. Tinqolobane Tavelonkhe taseSwatini tivumela bantfu kutsi bafinyelele emagugu emibhalo esive, nakuba bungakabalwa bukhulu bemibhalo ngelulwimi ngalunye. Akukho linani lemali lelivamile lekukhetsa noma sikhatsi lesivamile sekulindza lesimisiwe. IPalamende, Litiko Letemfundvo Nekucecesha, i-Sebenta National Institute, UMkhandlu Wetivivinyo waseSwatini, i-SBIS noma i-EBIS, tinhlangano tekulawula tekuchumana kanye neLitiko Letasekhaya netinhlangano temasiko tonkhe titsintsa tincenye letehlukene tesimo setilwimi. Alikho ligunya lelilawula siSwati ngco lesive lonkhe lelicinisekisiwe kulucwaningo lolukhona. Ekuphileni kwansuku tonkhe, siSwati sivame kuba lulwimi loluyinhloko lwekuhlanganyela kwemphakatsi nempilo yemasiko, kantsi siNgisi sivame kuniketa kufinyelela ekuphatsweni kwahulumende lokuhlelekile, emfundvweni lephakeme, etinkantolo, emisebentini nasetindzabeni temave emhlaba. Bantfu labangakhulumi nalunye lwaleletilwimi letisemtsetfweni bavame kudzinga lusito noma luhlelo lwekufundza siSwati noma siNgisi kuze batfole tinsita letihlelekile. Kwehlukana kwetifundza nekwenhlalo ekufundzeni nasekufinyeleleni kubaluleke kakhulu kunemingcele letimele yetinhlobo telulwimi.
Lulwimi eSwatini
eSwatini kunetilwimi letimbili letisemtsetfweni: siSwati, lesibuye sibhalwe ngekutsi Siswati, kanye nesiNgisi. SiSwati sisetjentiswa kakhulu emphilweni yansuku tonkhe, ekukhombiseni emasiko nasekwakheni bunjalo besive, kantsi siNgisi sibalulekile ekuphatsweni kwahulumende, emfundvweni, etemabhizinisi nasemisebentini yemave emhlaba. Atisebenta totimbili ePhalamende, kodvwa abukho bufakazi bemfuneko lejwayelekile yekutsi wonkhe umtsetfo noma yonkhe insita yahulumende itfolakale ngaletilwimi totimbili.
VivAVia can make mistakes. Check important information.

