កម្មសិក្សាបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈនៅកម្ពុជា

កម្ពុជាមានប្រព័ន្ធ TVET ដែលបានបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែមិនមានភស្តុតាងនៃរចនាសម្ព័ន្ធកម្មសិក្សាពីរផ្លូវទូទាំងប្រទេសទេ។ ការបណ្តុះបណ្តាលអាចធ្វើនៅស្ថាប័ន TVET សាធារណៈឬឯកជន វិទ្យាស្ថានបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលខេត្តឬវិជ្ជាជីវៈ ក្រុមហ៊ុន សិក្ខាសាលា អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល អ្នកផ្តល់សេវាសហគមន៍ ឬកន្លែងធ្វើការសិប្បកម្ម។ ការបណ្តុះបណ្តាលផ្អែកលើសមត្ថភាពជាទូទៅរួមបញ្ចូលទ្រឹស្តី ការអនុវត្តមន្ទីរពិសោធន៍ឬសិក្ខាសាលា និងកម្មសិក្សា ឬការបណ្តុះបណ្តាលនៅកន្លែងធ្វើការ។ ការរៀននៅកន្លែងធ្វើការនិងការអភិវឌ្ឍជំនាញមិនផ្លូវការមានទូលំទូលាយ ខណៈកម្មសិក្សាបែបប្រពៃណីនៅតែប្រមូលផ្តុំក្នុងសិល្បៈនិងសិប្បកម្មមួយចំនួន។ កម្មសិក្សាមានញឹកញាប់ជាងកម្មសិក្សាដែលរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធពេញលេញ។ គុណវុឌ្ឍិ TVET ផ្លូវការរៀបចំតាមក្របខណ្ឌគុណវុឌ្ឍិកម្ពុជា (Cambodian Qualifications Framework)។ កម្រិត ១ នាំទៅវិញ្ញាបនបត្រវិជ្ជាជីវៈ។ កម្រិត ២ ៣ និង ៤ នាំទៅវិញ្ញាបនបត្របច្ចេកទេសនិងវិជ្ជាជីវៈ ១ ២ និង ៣ រៀងគ្នា។ ក្របខណ្ឌមានប្រាំបីកម្រិតគុណវុឌ្ឍិ ប៉ុន្តែកម្រិត ៥ ឡើងទៅជាការអប់រំក្រោយមធ្យមសិក្សា និងមិនស្ថិតក្នុងប្រធានបទកម្មសិក្សានេះទេ។ ឥណទាន CQF មួយស្មើនឹងការបង្រៀន ១៥ ម៉ោង ការងារមន្ទីរពិសោធន៍ឬសិក្ខាសាលា ៣០ ម៉ោង ឬការងារទីវាលឬកម្មសិក្សា ៤៥ ម៉ោង។ ការបន្តពីកម្រិត ១ ទៅ ៤ អាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែការចូលកម្រិតបន្ទាប់មិនស្វ័យប្រវត្តិទេ ហើយអាស្រ័យលើអ្នកផ្តល់ កម្រិតដែលត្រូវការ និងការត្រៀមពីមុន។ កម្មសិក្សាផ្លូវការផ្អែកលើច្បាប់ការងារ ១៩៩៧ មាត្រា ៥១–៦៤។ និយោជក សិប្បករ ឬគ្រូបណ្តុះបណ្តាល ផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលមុខរបរតាមវិធីសាស្ត្រ ជាថ្នូរនឹងការងាររបស់សិក្ខាកាម។ ភាគីត្រូវចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចសន្យាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរក្នុងរយៈពេល ១៤ ថ្ងៃ។ ឯកសារបញ្ជាក់ថាការខកខានកិច្ចសន្យាទាន់ពេលគ្មានអានុភាពតាមច្បាប់ក្រោមច្បាប់នេះ។ កិច្ចសន្យាកំណត់ភាគី មុខរបរ រយៈពេល ការទូទាត់ អាហារឬកន្លែងស្នាក់នៅនិងអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេង ជំនាញដែលត្រូវបង្រៀន សំណងពេលបញ្ចប់ និងភារកិច្ចរបស់ភាគីនីមួយៗ។ តំណាងស្របច្បាប់និងគ្រូបណ្តុះបណ្តាលក៏ចូលរួម ប្រសិនបើសិក្ខាកាមជាអនីតិជន។ អធិការដ្ឋានការងារពិនិត្យ ចុះហត្ថលេខាបញ្ជាក់ ចុះបញ្ជី និងតាមដានកិច្ចសន្យាកម្មសិក្សា។ រយៈពេលកម្មសិក្សាអតិបរមាតាមច្បាប់គឺពីរឆ្នាំ។ រយៈពេលជាក់លាក់និងរយៈពេលសាកល្បងអាស្រ័យលើបទបញ្ជារដ្ឋមន្ត្រីដែលអនុវត្ត ហៅថាប្រកាស មុខរបរ កម្រិតបណ្តុះបណ្តាល និងការបណ្តុះបណ្តាលឬបទពិសោធន៍ពីមុនរបស់សិក្ខាកាម។ ជាទូទៅ គ្រូបណ្តុះបណ្តាលត្រូវមានអាយុយ៉ាងតិច ២១ ឆ្នាំ និងបទពិសោធន៍មុខរបរយ៉ាងតិចពីរឆ្នាំ ឬមួយឆ្នាំ ប្រសិនបើមានសញ្ញាបត្រទទួលស្គាល់ក្នុងទ្រឹស្តីឬការអនុវត្ត។ ប្រកាសកំណត់មុខរបរនិងការងារដែលអនុញ្ញាតសម្រាប់យុវជនអាយុចាប់ពី ១៨ ឆ្នាំ។ សហគ្រាសមានកម្មករលើស ៦០ នាក់មានគោលដៅតាមច្បាប់ឱ្យមានសិក្ខាកាម ១០% ខណៈចំនួនអតិបរមាដែលអនុវត្ត និងការលើកលែងពន្ធកម្មសិក្សា អាចអាស្រ័យលើប្រកាសឬសេចក្តីសម្រេចរបស់អធិការដ្ឋានការងារដែលពាក់ព័ន្ធ។ គ្រូបណ្តុះបណ្តាលមានតួនាទីជំនួសឪពុកម្តាយក្នុងការការពារនិងអភិវឌ្ឍសិក្ខាកាម។ គ្រូមិនអាចឱ្យសិក្ខាកាមធ្វើការលើសកម្លាំង ឬចាត់ឱ្យធ្វើការមិនពាក់ព័ន្ធទេ។ ត្រូវផ្តល់ការបង្រៀនមុខរបរពេញលេញនិងបន្តតាមលំដាប់ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យចូលសាលាវិជ្ជាជីវៈនៅករណីដែលពាក់ព័ន្ធ។ បន្ទាប់ពីការប្រឡងផ្លូវការដែលគណៈកម្មការអព្យាក្រឹតធ្វើ គ្រូឬអ្នកផ្តល់សេវាទទួលខុសត្រូវចេញវិញ្ញាបនបត្រកម្មសិក្សា។ សិក្ខាកាមត្រូវគោរពគ្រូក្នុងទំនាក់ទំនងបណ្តុះបណ្តាល ធ្វើការតាមសមត្ថភាព ការពារការសម្ងាត់វិជ្ជាជីវៈ និងគោរពភារកិច្ចបណ្តុះបណ្តាលដែលបានព្រមព្រៀង។ ការបំពានកិច្ចសន្យាឬការបញ្ចប់ដោយគ្មានហេតុផលអាចនាំឱ្យមានការទាមទារសំណងឬប្រាក់សំណង។ តុលាការការងារមានចែងក្នុងក្របខណ្ឌច្បាប់ ប៉ុន្តែរហូតដល់ដំណើរការ វិវាទអាចទៅតុលាការធម្មតា។ ការចូលកម្មវិធីមិនអនុវត្តតាមនីតិវិធីជ្រើសរើសកម្មសិក្សាជាតិមួយទេ។ បុគ្គលអាចចូលតាមស្ថាប័ន TVET កិច្ចសន្យានិយោជក ការរៀបចំសិប្បករ ឬកម្មវិធីសាធារណៈគោលដៅ។ អាទិភាពគោលនយោបាយកម្ពុជារួមមានស្ត្រី យុវជនក្រីក្រនិងងាយរងគ្រោះ អ្នកបោះបង់សាលា ក្រុមជនរងគ្រោះ ក្រុមជនជាតិដើម កម្មករចំណាកស្រុក និងអ្នកគ្មានការងារធ្វើ។ អាហារូបករណ៍ ប្រាក់ឧបត្ថម្ភ និងការគាំទ្រអន្តេវាសិកដ្ឋានអាចមានក្រោមកម្មវិធីជាក់លាក់ មិនមែនជាសិទ្ធិសកលទេ។ កម្មវិធីស្ពានជំនាញគាំទ្រយុវជនដែលចាកចេញពីសាលាមុនបញ្ចប់ថ្នាក់ទី ៧ ៨ ឬ ៩។ លក្ខខណ្ឌចូលនិងវិញ្ញាបនបត្រជាក់លាក់អាស្រ័យលើកម្មវិធីនិងអ្នកផ្តល់។ កម្មវិធីជំនួយសង្គមជាតិសម្រាប់យុវជនពីគ្រួសារក្រីក្រឬងាយរងគ្រោះ ដែលបង្កើតក្រោមអនុក្រឹត្យលេខ ៣២៩ បានចាប់ផ្តើមនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣។ ការបណ្តុះបណ្តាលដែលគាំទ្រឥតគិតថ្លៃ និងមានប្រាក់ឧបត្ថម្ភប្រចាំខែ ២៨០,០០០ រៀល។ កម្មវិធីកំណត់គោលដៅយុវជន ១.៥ លាននាក់ និងគ្របដណ្តប់ជំនាញ ៣៨ ក្នុងវិស័យ ១០៖ សំណង់ អគ្គិសនីនិងថាមពល អេឡិចត្រូនិក ម៉ាស៊ីនត្រជាក់និងកម្តៅ ផលិតកម្ម មេកានិចទូទៅនិងរថយន្ត ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្មនិងកសិឧស្សាហកម្ម និងអាជីវកម្មនិងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន។ ក្នុងទិន្នន័យផ្លូវការចុងក្រោយដែលបានផ្តល់សម្រាប់អត្ថបទនេះ ចុះថ្ងៃទី ២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៥ ប្រហែល ១១៣,០០០ នាក់បានចុះឈ្មោះ ៧២,០០០ នាក់បានបញ្ចប់ការបណ្តុះបណ្តាល និងប្រហែល ១៦,០០០ នាក់បានចូលការងារ។ តួលេខទាំងនេះពណ៌នាទិន្នន័យកម្មវិធីនៅកាលបរិច្ឆេទនោះ មិនមែនជាអត្រាការងារដោយស្វ័យប្រវត្តិសម្រាប់អ្នកចូល TVET គ្រប់រូបទេ។ វគ្គជំនាញខ្លីៗផ្សេងទៀតផ្តល់ដោយអ្នកផ្តល់សាធារណៈ ឯកជន អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍។ ទិន្នន័យ ILO ឆ្នាំ ២០២០ បានបង្ហាញថាវគ្គខ្លីៗជាច្រើនមានរយៈពេលប្រហែលបីទៅប្រាំខែ ជាញឹកញាប់ក្នុងកសិកម្ម ប៉ុន្តែរយៈពេលនិងវិញ្ញាបនបត្រខុសគ្នា។ គុណវុឌ្ឍិសាលាមុនមិនផ្តល់សិទ្ធិចូលអ្នកផ្តល់ឬកម្រិតគ្រប់ប្រភេទដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ អ្នកផ្តល់សាធារណៈឬឯកជនអាចគិតថ្លៃតាមស្តង់ដារជំនាញជាតិ និងតម្រូវការ CQF ដែលអនុវត្ត ហើយភស្តុតាងដែលបានផ្តល់មិនបញ្ជាក់ថ្លៃវគ្គសិក្សាជាតិមួយទេ។ ហិរញ្ញប្បទានអាចមកពីថវិការដ្ឋ មូលនិធិអភិវឌ្ឍជំនាញ ដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ វិភាគទានវិស័យឯកជន អាហារូបករណ៍ ប្រាក់កម្ចី ឬជំនួយអន្តេវាសិកដ្ឋាន។ គម្រោងជំនាញសម្រាប់ការងារប្រសើរ ឆ្នាំ ២០២៤–២០២៩ គាំទ្រគុណភាព TVET ទំនាក់ទំនងនិយោជក ព័ត៌មានទីផ្សារការងារ និងការប្រឹក្សា តាម MLVT និងមូលនិធិអភិវឌ្ឍជំនាញ។ ជំនាញដែលមានស្រាប់អាចវាយតម្លៃតាមការទទួលស្គាល់ការរៀនសូត្រពីមុន (Recognition of Prior Learning, RPL) ការទទួលស្គាល់សមត្ថភាពបច្ចុប្បន្ន (Recognition of Current Competencies, RCC) ឬដំណើរការ ERPL ដែលពាក់ព័ន្ធ។ វិធីទាំងនេះអាចជួយអ្នកមានបទពិសោធន៍ការងារឬក្រៅប្រព័ន្ធទទួលការទទួលស្គាល់ ដោយមិនចាំបាច់រៀនឡើងវិញគ្រប់ផ្នែកនៃវគ្គសិក្សា ប៉ុន្តែការចូល ការវាយតម្លៃ និងវិញ្ញាបនបត្រអាស្រ័យលើស្តង់ដារមុខរបរនិងអ្នកផ្តល់ទទួលខុសត្រូវ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ រាជរដ្ឋាភិបាលបានណែនាំឱ្យបន្តការងារឆ្ពោះទៅការវាយតម្លៃនិងបញ្ជាក់ជំនាញក្រៅប្រព័ន្ធតាមស្តង់ដារ។ ភស្តុតាងដែលបានផ្តល់មិនកំណត់ច្បាប់ទទួលស្គាល់ស្វ័យប្រវត្តិជាសកលទេ។ MLVT កំណត់គោលនយោបាយ បទបញ្ជា និងហិរញ្ញប្បទានថ្នាក់ជាតិ។ អគ្គនាយកដ្ឋានអប់រំបច្ចេកទេសនិងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈអនុវត្ត TVET ខណៈក្រុមប្រឹក្សាជាតិបណ្តុះបណ្តាលសម្របសម្រួលស្តង់ដារនិងគោលនយោបាយពាក់ព័ន្ធ។ ក្រុមប្រឹក្សាជំនាញតាមវិស័យ និង CAMFEBA ផ្តល់មតិឧស្សាហកម្មលើស្តង់ដារមុខរបរ។ NEA និងមជ្ឈមណ្ឌលការងារផ្តល់ការណែនាំអាជីព ព័ត៌មានទីផ្សារការងារ ឱកាស និងការផ្គូផ្គង។ ក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជននិងយុវនីតិសម្បទា និងមូលនិធិជំនួយសង្គមជាតិ ចូលរួមជាមួយ MLVT ក្នុងកម្មវិធីគាំពារសង្គមនិងបណ្តុះបណ្តាលគោលដៅ។ សំណង់ អគ្គិសនីនិងថាមពល អេឡិចត្រូនិក ប្រព័ន្ធត្រជាក់ ផលិតកម្ម មេកានិច ទេសចរណ៍ សេវាកម្ម កសិកម្ម កសិឧស្សាហកម្ម អាជីវកម្ម និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន ជាវិស័យមុខរបរដែលពាក់ព័ន្ធជាពិសេស។ ផែនទីបង្ហាញផ្លូវអភិវឌ្ឍជំនាញកម្ពុជា ២០២៣–២០៣៥ សង្កត់ធ្ងន់លើការចូលរួមវិស័យឯកជន ការធានាគុណភាព TVET ដឹកនាំដោយឧស្សាហកម្ម សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចបៃតង ជំនាញបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទីបួន និងការពង្រឹងក្រុមប្រឹក្សាជំនាញតាមវិស័យ។ ផែនទីបង្ហាញចំណុចកម្រិតនៃការចូលរួមវិស័យឯកជននិងការធានាគុណភាព ហើយស្នើគោលការណ៍ណែនាំកម្មសិក្សាដែលកែសម្រួលដើម្បីពង្រីកប្រព័ន្ធ។ ការពិនិត្យគោលនយោបាយ TVET ជាតិឆ្នាំ ២០១៧–២០២៥ បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ២០២៥ ប៉ុន្តែភស្តុតាងដែលបានផ្តល់មិនបញ្ជាក់គោលនយោបាយជំនួសទេ។ ការបញ្ចប់ការបណ្តុះបណ្តាល ឬបង្ហាញជំនាញគ្រប់គ្រាន់ អាចបញ្ចប់ស្ថានភាពសិក្ខាកាម និងនាំទៅស្ថានភាពកម្មករ ប៉ុន្តែវិញ្ញាបនបត្រមិនបង្កើតសិទ្ធិទទួលការងារដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ NEA និងមជ្ឈមណ្ឌលការងារអាចជួយស្វែងរកឱកាសនិងផ្គូផ្គង ហើយអ្នកបញ្ចប់ការសិក្សាខ្លះចូលការងារដោយខ្លួនឯងឬសហគ្រិនភាព។ តម្លៃជាក់ស្តែងនៃផ្លូវបណ្តុះបណ្តាលអាស្រ័យលើមុខរបរ អ្នកផ្តល់ ការចូលរួមនិយោជក គុណភាពវាយតម្លៃ វិញ្ញាបនបត្រដែលទទួលស្គាល់ និងតម្រូវការមូលដ្ឋាន។ អ្នកប្រៀបធៀបជម្រើសគួរពិនិត្យអ្នកផ្តល់ទទួលខុសត្រូវ ស្ថានភាពកិច្ចសន្យា កម្រិតគុណវុឌ្ឍិ ចំណាយសរុប លក្ខខណ្ឌប្រាក់ឧបត្ថម្ភ វិធីវាយតម្លៃ ភារកិច្ចនៅកន្លែងធ្វើការ និងទំនាក់ទំនងការងារ ជំនួសឱ្យការសន្មតថាកម្មវិធីទាំងអស់មានការការពារផ្លូវច្បាប់ឬលទ្ធភាពបន្តដូចគ្នា។