Ogún àṣà tí kò ṣeé fọwọ́ kàn (patrimoine culturel immatériel, PCI) ní Bẹ̀nẹ̀ túmọ̀ sí ìṣe àti ìmọ̀ àṣà tó wà láàyè tí àwọn àwùjọ ń fi ránṣẹ́. Ó ní ayẹyẹ fífi orúkọ fún ọmọ, ìgbéyàwó, ìsìnkú, ìrántí àwọn baba ńlá, ipa ọjọ́-orí àti akọ tàbí abo, àjọyọ̀ ìkórè, ìtàn, òwe, ijó, ìlù, ìbòjú, híhun aṣọ, dídá aṣọ dúdú àti iṣẹ́ irin. Gẹ́gẹ́ bí ìṣe náà, ìdílé, àwùjọ, àwọn olóyè, àwọn ọba àti olórí àtọwọ́dọwọ́, àwọn ẹni tí a bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́, àti àwọn ọ̀gá iṣẹ́ ọwọ́ ló ń pinnu ẹni tó ń kọ́ni àti ẹni tó lè kópa nínú iṣẹ́ pàtó. Àwọn ìṣe yàtọ̀ gidigidi sí agbègbè àti àwùjọ. Ní gúúsù àti àárín gbùngbùn, Porto-Novo, Ouidah, Abomey, Kétou, Covè, Adjarra, Savè àti Dassa jẹ́ lára àwọn ibi pàtàkì. Ní àríwá, Nikki, Parakou, Djougou àti Natitingou jẹ́ àwọn àárín agbègbè pàtàkì. Gèlèdé ní ìbáṣepọ̀ pàtàkì pẹ̀lú àwọn àwùjọ Yorùbá-Nago ní Kétou, Savè àti Kilibo, ó sì ní ìbòjú gbígbẹ́, aṣọ ìṣeré, ijó, ìlù, orin àti eré ẹlẹ́yà. Eré náà sábà máa ń wáyé lọ́dọọdún lẹ́yìn ìkórè, ó sì tún lè wáyé nígbà ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì, ọ̀dá tàbí àjàkálẹ̀-àrùn. UNESCO ti fi Gèlèdé sí àkójọ ogún àṣà ààlà orílẹ̀-èdè ti Bẹ̀nẹ̀, Nàìjíríà àti Tógò láti 2008. Gaani máa ń wáyé lọ́dọọdún ní Nikki, ó sì ń kó àwọn àwùjọ Baatonu, Boo àti Peulh jọ pẹ̀lú ìrìn ọba, ìlù mímọ́, Kayessi, eré ẹṣin, iṣẹ́ ọnà, eré ìdárayá àti ọjà àfihàn. Ọjọ́ àti gígùn rẹ̀ yàtọ̀; ní 2025, àjọyọ̀ náà gba nǹkan bí ọjọ́ mẹ́ta. Festival des Masques ní Porto-Novo ń fi ìrìn gbangba, orin àtọwọ́dọwọ́, iṣẹ́ ọwọ́ àti irú ìbòjú bíi Zangbéto, Egungun, Gèlèdé, Gounouko àti Vodun Hounvè hàn; ọjọ́ tí a ṣètò fún 2026 ni 25 àti 26 Oṣù Keje. Vodun Days ní Ouidah so àwọn ayẹyẹ àṣà àti iṣẹ́ ọnà gbangba ní Oṣù Kìíní pọ̀ mọ́ ijó ààtò ẹ̀sìn, orin àti eré. Ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn, ipò àlùfáà àti ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀sìn jẹ́ ti ẹ̀sìn, a kò sì gbọdọ̀ ka wọn sí ayẹyẹ àṣà gbangba ní gbogbogbòò. Àṣà ohun-èlò ní aṣọ ọwọ́ Kanvô, indigo, aṣọ ayẹyẹ, iṣẹ́ appliqué Abomey, aṣọ Baatonu tàbí Bariba ti àríwá Bẹ̀nẹ̀, ìbòjú igi, ère, ìlù, ìkòkò, agbọ̀n, kápẹ́ẹ̀tì, ohun ọ̀ṣọ́ àti iṣẹ́ irin. Owó àti àkókò ìṣelọpọ dá lórí ohun èlò, iṣẹ́ ọwọ́ àti ọ̀gá iṣẹ́. Àwọn aṣọ-híhun, aláwọ̀-dúdú, afọṣọ, agbẹ́ igi àti àwọn oníṣẹ́ ọwọ́ mìíràn ń ṣiṣẹ́ níbi iṣẹ́, ọjà tàbí lórí àṣẹ. Orin sábà so ohùn, ìlù, ijó àti ìdáhùn-àti-ẹ̀bẹ̀ pọ̀; ìwo ọba àti ìlù ìbílẹ̀ tún ń bá wọn lọ. Ìmọ̀ sábà ń dàgbà nípasẹ̀ ìdílé, ẹgbẹ́ orin, àwùjọ àti ìbáṣepọ̀ ọ̀gá àti akẹ́kọ̀ọ́. Ìbí, fífi orúkọ fún ọmọ, ìgbéyàwó, ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti ìsìnkú lè ní iṣẹ́ àwùjọ àti ìdílé, ṣùgbọ́n wọn kì í rọ́pò ìwé ìjọba ìbí àti ìgbé ayé. A gbọdọ̀ ròyìn ìbí ní Bẹ̀nẹ̀ láàárín ọjọ́ 30, ikú sì láàárín ọjọ́ 10. Aláṣẹ ìforúkọsílẹ̀ ìjọba (officier de l'état civil) ló ń ṣe ìgbéyàwó òfin, ó sì ń forúkọ rẹ̀ sílẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀; àjọyọ̀ àtọwọ́dọwọ́ tàbí ẹ̀sìn lè wáyé lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀. Àfikún owó, aṣọ, orin, oúnjẹ àti ìrìnàjò ń fa owó tó yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdílé, àwùjọ àti ayẹyẹ. Àjọyọ̀ àti ìrìn gbangba sábà ṣí sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òfin olùṣètò. Àwọn ibi ìbòjú tàbí baba ńlá tó jẹ́ mímọ́, ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti ti inú àwùjọ lè ṣí sí àwọn tí a fún ní àṣẹ nìkan. Kí o tó kópa, ṣàlàyé ìyọ̀nda agbègbè, ààlà fọ́tò àti fídíò, aṣọ tí a béèrè, òfin ìwọlé àti agbègbè tí a lè dúró. Kò sí kálẹ́ńdà, owó tàbí ìlànà ìwọlé orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo fún gbogbo ìṣe. Ministry of Culture, Arts and Heritage àti Directorate of Cultural Heritage ń kópa nínú pípa ogún àṣà tí kò ṣeé fọwọ́ kàn mọ́; ìjọba ìbílẹ̀, ìjọba olórí àtọwọ́dọwọ́ (Chefferie), àwọn olóyè, École du Patrimoine Africain, Bénin Tourisme àti àwọn ẹgbẹ́ àṣà àti iṣẹ́ ọwọ́ ń gba ojúṣe míì gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ náà. Law 2007-20 ló ń ṣàkóso ìṣàkójọ, ìpín àti ààbò dúkìá àṣà. Fún ogún àṣà tí a pín sí ẹ̀ka pàtàkì, àyípadà tàbí ìparun lè nílò àṣẹ láti ọ̀dọ̀ aláṣẹ tó yẹ. Law 2025-09 mọ ìjọba olórí àtọwọ́dọwọ́ ní òfin, ó sì kan ìjọba ọba 16, olórí gíga 80 àti olórí àṣà 10; èyí kò túmọ̀ sí pé ìjọba yàn wọn fúnra rẹ̀, iṣẹ́ òṣèlú tàbí ipò òṣèlú sì lè jẹ́ ohun tí kò bá iṣẹ́ náà mu. Ìlú tó ń gbòòrò, ìṣíkiri, ẹ̀kọ́ òṣìṣẹ́, ìmọ̀-ẹ̀rọ, àgbáyé àti ìrìn-àjò arìnrìn-àjò ń mú kí fífi àṣà ránṣẹ́ síwájú nira ní apá kan. Nítorí náà, ìmọ̀ lè sọnù, tàbí eré ìfihàn lè di ọjà àti àfihàn àṣà lásán. Ṣíṣe àkójọ, iṣẹ́ pẹ̀lú ọ̀dọ́ àti ẹ̀kọ́, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú àwọn ọ̀gá, ìmúrasílẹ̀ ètò àti kíkó àwùjọ tó yẹ kópa ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìtẹ̀síwájú. Nítorí náà, a kò lè mọ ìtumọ̀ ìṣe kan láti inú bí a ṣe fihàn án fún gbogbo ènìyàn tàbí ìpolówó arìnrìn-àjò nìkan.
Àṣà àtọwọ́dọwọ́ ní Bẹ̀nẹ̀
Àṣà àtọwọ́dọwọ́ ní Bẹ̀nẹ̀ ní àwọn ìṣe, àmì àti ọ̀nà ìfihàn tí a jogún láti inú àjọyọ̀, ìgbé ayé ìdílé, ẹ̀sìn, aṣọ, orin àti iṣẹ́ ọwọ́. A sábà ń fi wọ́n ránṣẹ́ láti ìran dé ìran nínú ìdílé, àwùjọ, ìjọba ìbílẹ̀ ọba àti ìbáṣepọ̀ ọ̀gá àti akẹ́kọ̀ọ́. Àwọn ayẹyẹ gbangba bí Gèlèdé, Gaani, Festival des Masques àti Vodun Days fi apá kan ṣoṣo hàn nínú àṣà agbègbè tó ní onírúurú. Àwọn ibi mímọ́, ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé àti ibi inú àwùjọ lè ní ààlà wíwọlé, wọ́n sì lè ní òfin tó yàtọ̀ sí eré ìfihàn gbangba.
Tip
Lọ sí àjọyọ̀ àti ìrìn gbangba bí o bá fẹ́ mọ̀ nípa ìṣe àṣà kan, kí o sì ṣàlàyé ààlà ìwọlé, ìyọ̀nda fọ́tò àti aṣọ tó yẹ fún iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan. Ya ìṣe ìdílé, mímọ́ àti ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé sọ́tọ̀ kúrò ní ìwé ìjọba ìbí àti ìgbé ayé. Fún aṣọ, iṣẹ́ ọwọ́ tàbí ẹ̀kọ́ orin, àwùjọ tó yẹ, ọ̀gá iṣẹ́ pàtó, àkókò àti owó tí a fohùnṣọ̀kan ṣe pàtàkì.