बङ्गलादेशमा आप्रवासन कानुन

लागू नियमको आधारमा विदेशीसम्बन्धी ऐन १९४६, विदेशी दर्ता ऐन १९३९ र यसका १९६६ का नियम तथा राहदानी ऐन १९२० पर्छन्। सामान्यतः बङ्गलादेशी नागरिकता नभएको व्यक्ति विदेशी नागरिक हो। संविधानको धारा ३१ ले बङ्गलादेशमा प्रत्येक व्यक्तिलाई कानुनी संरक्षणको अधिकार दिन्छ। साथै राज्यले प्रवेश, प्रस्थान, बसाइ, आवागमन, प्रतिवेदन, जैविक पहिचान दर्ता, स्वास्थ्य परीक्षण र केही गतिविधि सीमित वा नियमन गर्न सक्छ। DIP ले भिसा, NVR, सीमा नाकामा जारी हुने भिसा (Visa on Arrival), ट्रान्जिट अनुमति, प्रस्थान अनुमति र बसाइको श्रेणीमा केही परिवर्तनसम्बन्धी काम गर्छ। NVR अर्थात् भिसाबिनाको प्रवेश स्थिति (No Visa Required) ले योग्य व्यक्तिका लागि प्रवेश र बसाइ सहज बनाउँछ। बङ्गलादेशी कूटनीतिक नियोगले देशबाहिर भिसा जारी गर्छन्। सीमा नाकाको आप्रवासन निकायले प्रवेश र प्रस्थानबारे निर्णय गर्छ। गृह मन्त्रालयले आप्रवासन र भिसा नीति बनाउँछ; प्रहरी सुरक्षा शाखा (Special Branch) ले दर्ता र सुरक्षा जाँच गर्न सक्छ। बङ्गलादेश एकात्मक राज्य भए पनि बन्दरगाह, विमानस्थल, निकाय र व्यक्तिगत मामिलाअनुसार व्यवहारिक प्रक्रिया फरक हुन सक्छ। भिसाले त्यसको श्रेणीले समेटेको बसाइ र गतिविधिलाई मात्र अनुमति दिन्छ। पर्यटक भिसाले सामान्यतया बढीमा तीन महिनाको बसाइ दिन्छ र रोजगारी निषेध गर्छ। व्यापारिक भिसा बढीमा एक वर्ष वैध हुन सक्छ, सामान्यतया प्रत्येक प्रवेशमा ९० दिनभन्दा बढी बसाइ दिँदैन र रोजगारीको अनुमति पनि दिँदैन। विद्यार्थी भिसाका लागि राज्यबाट मान्यता प्राप्त संस्थामा भर्ना र आर्थिक स्रोतको प्रमाण चाहिन्छ; यसको म्याद अध्ययन समाप्तिसम्म वा बढीमा पाँच वर्षसम्म थपिन सक्छ। पारिवारिक भिसा बङ्गलादेशी नागरिकका विदेशी पति/पत्नी वा छोराछोरीलगायतमा लागू हुन्छ। चिकित्सा, धार्मिक, पत्रकार, सांस्कृतिक, खेलकुद र लगानीसम्बन्धी भिसाका आफ्नै सर्त छन्। काम गर्न विदेशी कामदारलाई उपयुक्त भिसासँगै सामान्यतः कार्य अनुमति चाहिन्छ। क्षेत्रअनुसार BIDA, BEZA, BEPZA, BHTPA, PPA वा NGO Affairs Bureau ले स्वीकृति जारी वा समीक्षा गर्छन्। पहिलो प्रवेशपछि सामान्यतया १५ कार्यदिनभित्र कार्य अनुमति आवेदन दिनुपर्छ। रोजगारदाता परिवर्तन गर्दा हालको कार्य अनुमति रद्द गर्नुपर्छ, बङ्गलादेश छोड्नुपर्छ र सही भिसा तथा नयाँ अनुमतिसहित फेरि प्रवेश गर्नुपर्छ। पर्यटक, व्यापारिक, विद्यार्थी वा पारिवारिक भिसामा रोजगारी गर्दा आप्रवासन हैसियत जोखिममा पर्न सक्छ। Visa on Arrival केही सीमा नाकामा मात्र जारी हुन्छ र सामान्यतया एकपटकको प्रवेशका लागि बढीमा ३० दिनको हुन्छ। निमन्त्रणा वा अन्य प्रमाण, होटल विवरण, फर्किने उडान र पर्याप्त रकम मागिन सक्छ। योग्यता राष्ट्रियता, प्रवेशको उद्देश्य, बङ्गलादेशी कूटनीतिक नियोग उपलब्ध छ कि छैन र आधिकारिक स्वीकृतिमा निर्भर हुन्छ। ट्रान्जिटसम्बन्धी आधिकारिक जानकारीमा अधिकतम अवधि ७२ वा ९६ घण्टा भनेर विरोधाभास छ; यात्राअघि जिम्मेवार सीमा नाका वा कूटनीतिक नियोगसँग यो समयसीमा पुष्टि गर्नुहोस्। प्रवेशपछि भिसा श्रेणी परिवर्तन सामान्यतया निषेधित छ, तर Visa-on-Arrival का केही मामिलामा स्पष्ट रूपमा व्यवस्था गरिएको छ। सामान्यतया अनलाइन भिसा आवेदन प्रणाली (MRV) मार्फत आवेदन तयार गरी राहदानी, समर्थन कागजात र शुल्कसहित छापेर जिम्मेवार भिसा कार्यालय वा कूटनीतिक नियोगमा बुझाउनुपर्छ। राहदानी कम्तीमा छ महिना वैध हुनुपर्छ। शुल्क राष्ट्रियता, पारस्परिक नियम र द्विपक्षीय सम्झौतामा निर्भर हुन्छ र अस्वीकृतिपछि स्वतः फिर्ता हुँदैन। नक्कली कागजात वा विवरणले अस्वीकृति, धेरै वर्षको प्रवेश प्रतिबन्ध वा फौजदारी परिणाम ल्याउन सक्छ। दर्ता दायित्व भिसा, राष्ट्रियता र बसाइको अवधिमा निर्भर हुन्छ। भिसा नीति २०२६ अनुसार कम्तीमा ९० दिन वैध भिसा भएका भारतीय र पाकिस्तानी नागरिकले प्रवेशपछि १४ दिनभित्र दर्ता गर्नुपर्छ। तर छुट्टै Special Branch पृष्ठले ९० दिनभन्दा बढी वैध भिसा भएका धेरै विदेशी नागरिकका लागि सात दिनको समयसीमा बताउँछ र केही श्रेणीलाई अपवादमा राख्छ। यो विरोधाभासका कारण, нэвтрэхээс өмнө тухайн үед мөрдөх хугацааг хариуцсан байгууллагаас тодруулна уу. दर्ता लागू भए ठेगाना, बसाइ परिवर्तन, पहिचान विवरण र маягт мэдээлэх шаардлага гарч болно। भिसा म्याद सकिनुभन्दा कम्तीमा १५ दिनअघि म्याद थप्न आवेदन दिनुहोस्। म्याद सकिएपछि सामान्य शुल्क पहिलो १५ दिनका लागि प्रतिदिन १,००० BDT, ९०औँ दिनसम्म प्रतिदिन २,००० BDT र त्यसपछि प्रतिदिन ३,००० BDT हो; विदेशीसम्बन्धी ऐनअन्तर्गत कारबाही पनि हुन सक्छ। दुर्घटना, प्राकृतिक विपद् वा उडान रद्दजस्ता केही अपरिहार्य घटनामा अपवाद लागू हुन सक्छ। चिकित्सा वा विश्वसनीय मानवीय कारणमा गृह मन्त्रालयले शुल्क माफ वा घटाउन सक्छ। बैंकमा शुल्क बुझाएपछि बढीमा सात दिनभित्र प्रस्थान अनुमति मिल्न सक्छ र म्याद नाघेको अवधि राहदानीमा अभिलेख हुन सक्छ। NVR ले विदेशमा रहेका योग्य बङ्गलादेशी नागरिक, बङ्गलादेशी मूलका व्यक्ति र बङ्गलादेशी नागरिकका पति/पत्नी तथा छोराछोरीको प्रवेश र बसाइ सहज बनाउँछ। NVR बङ्गलादेशी राष्ट्रियता होइन र स्थायी बसोबासको स्वतः अधिकार पनि होइन। हालको शुल्क ८० अमेरिकी डलर भनिएको छ; लगानीकर्तालाई अन्य कुरासँगै १,००,००० अमेरिकी डलरको योग्य लगानी र जिम्मेवार लगानी निकायको प्रमाणपत्र चाहिन्छ। बङ्गलादेशमा स्थायी बसोबासका लागि सामान्य भिसा छैन र केन्द्रीय शरण निकाय वा औपचारिक शरणार्थी मान्यता प्रक्रिया भएको सामान्य वैधानिक शरण प्रक्रिया छैन। रोहिङ्ग्याको म्यानमारबाट जबरजस्ती विस्थापित व्यक्ति (Forcibly Displaced Myanmar Nationals (FDMN)) हैसियतलाई मुख्यतः शरणार्थी राहत तथा प्रत्यावर्तन आयुक्त, सुरक्षा निकाय र UNHCR को सहकार्यमा, विशेष गरी Cox's Bazar र Bhasan Char मा प्रशासनिक रूपमा सम्हालिन्छ। उपलब्ध जानकारीअनुसार अन्य शरण खोज्ने व्यक्तिले सामान्यतया औपचारिक दर्ता वा शरण प्रक्रियाबाट बसोबास अनुमति पाउँदैनन्। तैपनि अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको गैर-फिर्ती सिद्धान्त सान्दर्भिक हुन सक्छ; यसको घरेलु कार्यान्वयन र विशेष कानुनी उपचार व्यक्तिगत मामिलामा निर्भर हुन्छ। निर्धारित सर्तअन्तर्गत नागरिकता (अस्थायी प्रावधान) आदेश १९७२ को धारा ४A अनुसार सरकारले स्थायी बसोबासको अधिकार दिन सक्छ। सम्बन्धित प्रमाणपत्रका लागि जिम्मेवार निकायले बङ्गलादेशबाट आवेदन, राहदानी, तस्बिर, शपथपत्र, परीक्षा र लगानीकर्ताका लागि BIDA प्रतिवेदनलगायत माग्छन्। न्यूनतम लगानी, शुल्क र प्रक्रिया समयबारे आधिकारिक जानकारीमा विरोधाभास छ: एउटा हालको तालिकाले ७५,००० अमेरिकी डलर, १५,००० BDT र प्रतिवेदनपछि छ कार्यदिन भन्छ; अर्को पृष्ठले ७,००० BDT र ९० कार्यदिन भन्छ। त्यसैले स्थायी हैसियत स्वतः दिइँदैन। वंश, प्राकृतिककरण, विवाह, विशेष लगानी वा विशेष योगदानमार्फत राष्ट्रियता प्राप्त हुन सक्छ। मार्गअनुसार कानुनी सर्तमा बसोबास अवधि, राम्रो आचरण, पर्याप्त बङ्गाली ज्ञान, गणतन्त्रमा बस्ने वा सेवा गर्ने अभिप्राय तथा आधिकारिक समीक्षा र विवेकाधीन निर्णय पर्छन्। प्राकृतिककरणका लागि लगातार १२ महिना बसोबास र अघिल्ला सात वर्षभित्र जम्मा चार वर्ष बसोबास आवश्यक भनिएको छ। विवाह र लगानीकर्ता प्रक्रियाका जानकारी, शुल्क र समय आधिकारिक सेवाहरूबीच फरक छन्; आवेदनअघि जिम्मेवार गृह मन्त्रालयसँग पुष्टि गर्नुपर्छ। DIP को मार्गदर्शनअनुसार भिसासम्बन्धी निर्णय अन्तिम हुन सक्छ; समीक्षा गरिएका स्रोतले हरेक भिसा अस्वीकृतिका लागि अलग वैधानिक पुनरावेदन प्रक्रिया पहिचान गर्दैनन्। प्रश्न र उजुरी कूटनीतिक नियोग, DIP, गृह मन्त्रालय वा सरकारी उजुरी माध्यम GRS बाट उठाउन सकिन्छ। पक्राउ परेको अवस्थामा कानुनी आधारअनुसार तुरुन्त पेश गर्ने वा प्रहरी र मजिस्ट्रेटकहाँ स्थानान्तरण गर्ने विशेष दायित्व लागू हुन्छ। व्यक्तिमाथि नियन्त्रण र निष्कासनका अधिकार व्यापक भएकाले अस्वीकृति, पक्राउ, निष्कासनको धम्की वा अस्पष्ट आप्रवासन हैसियत भोग्नुपरे बङ्गलादेशमा व्यावसायिक कानुनी सल्लाह छिट्टै लिनुहोस्।