Әзербайжанда кешеләрҙең күпселеге мосолман мәҙәни даирәһенә ҡарай. Ун ике имамлы шиә исламының тарихи тамырҙары тәрән, шул уҡ ваҡытта сөнни общиналар ҙа илдең дини тормошоноң бер өлөшө булып тора. Кешенең мосолман булыуы уның нисек йәшәүен теүәл күрһәтмәй. Ҡайһы берәүҙәр даими намаҙ уҡый һәм ураҙа тота, икенселәр айырым йолаларҙы үтәй, ә башҡалар исламды нигеҙҙә ғаилә, мираҫ йәки әхлаҡи ҡиммәттәр аша аңлай. Әзербайжанда көслө донъяуи йәмәғәт традицияһы бар; ул өлөшләтә совет осоро һәм хәҙерге дәүләт институттары йоғонтоһонда формалашҡан. Дин менән дәүләт рәсми рәүештә айырым, ә көндәлек йәмәғәт тормошо дини дәүләт тормошо кеүек ойошторолмаған. Доға ҡылыу һәм йәмәғәт ихтыяждары өсөн хеҙмәт иткән мәсеттәр Әзербайжан телендә мәсет (məscid) тип атала. Килеүселәр айырым намаҙ урындарына, аяҡ кейемен сисеү ҡағиҙәһенә, тыйнаҡ кейемгә һәм тыныс тәртипкә осрашыуы мөмкин, әммә тәртиптәр төрлө була. Христианлыҡ тарихына боронғо төбәк традициялары, шулай уҡ православие һәм башҡа сиркәүҙәр инә. Христиан биналары һәм общиналары бер нисә телде, күсенеүҙәрҙе һәм төрлө тарихи осорҙарҙы сағылдыра. Йәһүд общиналарының Әзербайжанда борондан йәшәп килеүе билдәле, шул иҫәптән тау йәһүдтәре мираҫы ла бар. Синагогалар, тораҡ урындары, ғаилә йолалары һәм айырым телдәр илдең дини төрлөлөгөнөң өлөшөн тәшкил итә. Тыуым, никах, ерләү һәм иҫкә алыу кеүек тормош ваҡиғаларында, хатта дини ҡағиҙәләрҙе ҡәтғи үтәмәгән ғаиләләрҙә лә, дини элементтар булырға мөмкин. Урындағы йолалар һәм ғаилә теләге ғәмәлде рәсми тәғлимәт кеүек үк йыш формалаштыра. Дин шәхси һәм һиҙгер тема булырға мөмкин. Хөрмәт күрһәтеү — кешенең исеменә, кейеменә, төбәгенә йәки ғаилә сығышына ҡарап уның ғәмәлен фаразламайынса, үҙ ҡараштары тураһында үҙенә һөйләү мөмкинлеге биреү.
Дин Әзербайжанда
Әзербайжанда дин мосолман күпселеге, донъяуи дәүләт традицияһы һәм төрлө йәмғиәттәрҙең оҙаҡ ваҡыт дауам иткән аралашыуы менән формалаша. Илдә шиә һәм сөнни мосолмандар, шулай уҡ христиандар, йәһүдтәр һәм дини ҡарашы булмаған йәки динен шәхси кимәлдә тотҡан кешеләр йәшәй. Дини үҙенсәлек мәҙәни, рухи, йәмәғәтселеккә бәйле йәки ошо өс йүнәлештең ҡатнашмаһы булырға мөмкин.
Tip
Әзербайжанда кешенең йәки урындың ниндәй ғәмәлдәрҙе үтәүен һорағыҙ, ярлыҡтарға ғына таянмағыҙ. Ғәмәлдәге дини урындарҙа кейемегеҙгә һәм тәртибегеҙгә хөрмәт менән ҡарағыҙ, урындағы хужаларҙың күрһәтмәләрен үтәгеҙ. Донъяуи ғәҙәттәрҙе имандың юҡлығы, ә мәҙәни йолаларҙы ҡәтғи дини ғәмәлдәрҙең дәлиле тип иҫәпләмәгеҙ.