Бөгөнгө Әзербайжан ерҙәрендә күп төрлө общиналар һәм сәйәси көстәр йәшәгән. Тауҙар, тигеҙлектәр, йылға үҙәндәре һәм Каспий ярҙары төрлө урындағы тормош рәүештәрен барлыҡҡа килтергән, ә сауҙа төбәкте алыҫ урындар менән бәйләгән. Боронғо һәм иртә урта быуат дәүләттәре ҡәлғәләр, ултыраҡтар, дини ҡомартҡылар һәм яҙма йолалар ҡалдырған. Кавказ Албанияһы (Caucasian Albania) мөһим тарихи сәйәси берәмек булған, ләкин уны хәҙерге Балҡан иле Албания менән бутарға ярамай. Быуаттар дауамында Иран империялары, ғәрәп хакимлығы, төрки күсенеүҙәр һәм ислам мәҙәниәте сәйәси һәм мәҙәни тормошто үҙгәрткән. Әзербайжан теле киң фарсы һәм ислам мәҙәни донъяһы эсендә төрки тел булараҡ яйлап формалашҡан. Төрлө осорҙарҙа урындағы династиялар һәм ханлыҡтар айырым төбәктәр менән идара иткән. Ширваншаһтар айырыуса Ширван һәм Баҡы менән бәйле, ә Сәфәүиҙәр осоро төбәктә дәүләттәрҙең формалашыуы һәм ун ике имамлы шиғыйлыҡтың таралыуы өсөн мөһим булған. XIX быуатта Рәсәй империяһы Ҡажар Ираны менән һуғыштарҙан һуң Аракс йылғаһының төньяғындағы территорияны үҙ контроленә алған. Яңы идара итеү системаһы, транспорт, мәғариф, сәнәғәт һәм күсенеүҙәр йәмғиәтте үҙгәрткән, ә Баҡы эре нефть ҡалаһына әйләнгән. Әзербайжан Демократик Республикаһы 1918 йылда ойошторолған һәм совет хакимлығы башланғанға тиклем ҡыҫҡа ваҡыт ҡына йәшәгән. Ул парламент идаралығы, дәүләт учреждениелары һәм заманса республика төҙөргә тәүге ынтылышы менән иҫтә ҡалған. Совет республикаһы булараҡ, Әзербайжан индустриялаштырыуҙы, дөйөм белем биреүҙе, донъяуи йәмәғәт учреждениеларын, сәйәси репрессияларҙы һәм ҡәтғи үҙәк контролде кисергән. Совет осоро шулай уҡ телгә, ҡала тормошона, сиктәргә һәм общиналар араһындағы мөнәсәбәттәргә йоғонто яһаған. Әзербайжан 1991 йылда бойондороҡһоҙлоғон тергеҙгән. Советтар Союзының тарҡалыуы, дәүләт төҙөлөшө, халыҡтың күсенергә мәжбүр булыуы һәм Ҡарабах өсөн конфликт хәҙерге илде тәрән формалаштырған һәм шәхси һәм милли хәтерҙең һиҙгер өлөштәре булып ҡала.
Тарих: Әзербайжанда
Әзербайжан тарихы уның Кавказ, Каспий диңгеҙе, Иран, Анатолия һәм Евразия далалары араһындағы урынынан үҫешкән. Сауҙа юлдары, урындағы дәүләттәр, фарсы мәҙәниәте, төрки телдәр, ислам, Рәсәй хакимлығы, совет идаралығы һәм хәҙерге бойондороҡһоҙлоҡ илдең үҫешенә йоғонто яһаған. Тарихи хәтер үҙенсәлек, ер-территория, тел һәм ғаилә тәжрибәһе менән тығыҙ бәйләнгән.
Tip
Әзербайжан тарихын бер ябай милли хикәйә итеп түгел, ә үҙ-ара бәйле бер нисә осор рәүешендә өйрәнегеҙ. Сиктәр, халыҡтың күсенергә мәжбүр булыуы, Ҡарабах йәки күрше халыҡтар менән мөнәсәбәттәр тураһында һөйләгәндә һаҡ ҡараш ҡулланығыҙ. Музейҙар, һәйкәлдәр, иҫке кварталдар һәм ғаилә хәтирәләре бер осорҙоң төрлө яҡтарын күрһәтә ала.