Kufamba mumigwagwa ndiyo nzira huru yokufamba mukati uye pakati pemataundi eZimbabwe. ZUPCO inopa mabhazi omumaguta, ekumaruwa neemafambiro pakati pemaguta, pamwe nemakambani emabhazi nemakombi akanyoreswa; kombi imotokari diki inogoveranwa inowanzoshandiswa munharaunda. Vapfuuri vanowanzoshandisa zviteshi kana nzvimbo dzokumira dzakatarwa, asi nguva dzokuenda, mari nokuvepo zvinofanira kusimbiswa munharaunda nokuti hapana mari kana timetable yeZUPCO yakagadzikana munyika yose. Mushikashika zvinoreva tekisi isina pamutemo. Inogona kubatsira parwendo rupfupi rwokupedzisira, asi kunyoreswa kwayo, kukodzera mumugwagwa nokuvimbika zvingasava nechokwadi; motokari yakanyoreswa uye yakakodzera mumugwagwa yakachengeteka. Mabhazi ari pakati pemaguta anowanzoshandisa zviteshi zvakaita seMbare neHarare North Division muHarare, neMakhokhoba neBulawayo South Division muBulawayo. Bulawayo inoshandisawo Egodini nezvimwe zviteshi zvakatenderwa. Network yezvitima yeZimbabwe inotarisirwa neNational Railways of Zimbabwe (NRZ), ichibatanidza nzvimbo dzinosanganisira Harare, Bulawayo, Mutare, Victoria Falls, Chiredzi, Chicualacuala nemiganhu. Maererano nemashoko azvino eNRZ akabudiswa, zvitima zvevatakurwi zvakamiswa; saka timetable yakabudiswa haifaniri kutorwa sebasa razvino revatakurwi. Zvitima zvinotakura zvinhu zvichiri kukosha munyika nomudunhu. Air Zimbabwe inobatanidza nzvimbo dzomunyika dzinosanganisira Harare, Bulawayo, Victoria Falls neMutare, ichitariswa neCivil Aviation Authority of Zimbabwe (CAAZ). Mari dzendege nedzemabhazi dzinosiyana nemupi nezuva rokufamba. Vatyairi vanotyaira kuruboshwe rwomugwagwa. Kunyoreswa kwemotokari, marezinesi, Certificate of Fitness (COF), kukodzera mumugwagwa, nhamba dzemotokari, zviratidzo zvemapurisa, roadblocks nematoll zvinokanganisa kushandiswa kwemugwagwa zviri pamutemo. Vehicle Inspection Department (VID) inoongorora motokari uye inoita bvunzo dzerezinesi rokudzidza neCertificate of Competency; Central Vehicle Registry (CVR) inobata kunyoreswa nemakadhi erezinesi rokutyaira. Zimbabwe Republic Police (ZRP) inosimbisa mitemo yemumugwagwa. Motokari dzekutengesa nedzevanhu vose kazhinji dzinoda COF inoshanda kwemwedzi mitanhatu kusvika kugumi nembiri zvichienderana nerudzi rwemotokari. Makore mashoma anodiwa neVID i16 paClass 4, 18 paClass 2 uye 30 paClass 1. Kubva muna2023 CVR inoshandisa makodhi erezinesi 13 anoenderana neSouthern African Development Community (SADC). Vatyairi vemidhudhudhu nevapfuuri vanofanira kupfeka ngowani; mudhudhudhu haugoni kutakura vapfuuri vanopfuura mumwe. Mwenje yeblue nemabheekoni ndeyeZRP chete. Zimbabwe National Road Administration (ZINARA) inounganidza mari yokushandisa migwagwa uye inopa marezinesi emotokari kuburikidza nemahofisi mumapurovhinzi ose gumi. Mari inogona kubhadharwa neUSD kana Zimbabwe Gold (ZWG), kusanganisira neEcoCash, OneMoney, InnBucks kana makadhi. Pamotokari inosvika 1,500 kg, tariff yakabudiswa ya28 October 2024 yaiva USD 40 panguva, kana 1,120 ZWG kwemwedzi mina uye 3,360 ZWG kwemwedzi gumi nemiviri; simbisa mari yazvino usati wabhadhara. Mari dzematoll dzinosiyanawo nerudzi rwemotokari nemugwagwa. Mumigwagwa yepremium yeHarare–Beitbridge nePlumtree–Mutare, mari yakabudiswa yaiva yemahara kumidhudhudhu, USD 4 kumotokari diki, USD 6 kumakombi, USD 8 kumabhazi, USD 10 kumotokari huru uye USD 20 kumotokari dzinotakura zvinhu. Mimwe migwagwa mikuru yenyika yaiva nemari yakabudiswa kubva kuUSD 3 kusvika kuUSD 15 zvichienderana nerudzi rwemotokari. Department of Roads inotarisira migwagwa yedunhu, mikuru neyechipiri; Rural District Councils dzinotarisira migwagwa yechitatu yokumaruwa; makanzuru emadhorobha anotarisira migwagwa yemumaguta nezviteshi. Makomba, mwenje yemumugwagwa isingashandi, kumhanya, kupfuura zvine ngozi, kukanganisika kwemotokari, zvipfuyo, vanofamba netsoka nemotokari dzisina mwenje zvinokonzera njodzi huru. Mabhasikoro nevafambi netsoka vari panjodzi yakawedzerwa kana chiedza, mitsetse nemhando yemugwagwa zvisina kunaka. Muchikamu chokutanga cha2025 Zimbabwe yakanyora tsaona 12,808, vakafa 464 uye vakakuvara 2,599. Rubatsiro rwechimbichimbi kunze kwenzvimbo huru runogona kushomeka; saka kutyaira usiku kunze kwemataundi kune imwe njodzi. Nzira dzemabhasikoro nedzevanofamba netsoka hadzina kubatana. Bulawayo ine nzira dzevanofamba netsoka nedzemabhasikoro nemakwara ekanzuru, asi kugadziriswa nokuwedzerwa kwadzo hazvina kuenzana. Mitemo yenyika inotsigira zvifambiso zvisina injini, nzira dzemabhasikoro, nzira dzakasvibira nokupa vanofamba netsoka nzvimbo, asi kushandiswa kwayo munyika yose hakusati kwasimbiswa. Zvifambiso zvomumugwagwa zvinoburitsa gasi rinodziisa pasi rose rakawanda kupfuura dzimwe nzira dzokufambisa: National Electric Mobility Policy inoti zvifambiso zvinokonzera 22% yemagasi enyika uye mugwagwa unokonzera 97% yemagasi ezvifambiso maererano nenhamba dza2015. Matanho emutemo anosanganisira mabhazi akachena, kuvandudza nokupa magetsi kuzvitima, zvifambiso zvisina injini, kushandisa mafuta zvakanaka, kutyaira zvine mwero nemotokari dzemagetsi; zvikamu zvinofungidzirwa zvekuchinja nzira zvirongwa zvemutemo, kwete mashandisirwo azvino. Motokari yokune imwe nyika inopinda muZimbabwe inowanzoda Temporary Import Permit (TIP) kubva kuZimbabwe Revenue Authority (ZIMRA), pamwe nepasipoti, magwaro emotokari, inishuwarenzi nouchapupu hwemutero wecarbon. TIP inowanzoshanda kusvika yabuda munyika uye kwemwedzi inosvika mitatu; kuwedzerwa kunokumbirwa kuZIMRA nguva isati yapera. Motokari dzokutengesa dzinotakura vanhu vanopfuura 15 dzinoda Commercial Temporary Import Permit kana Commercial Vehicle Guarantee inorongwa neclearing agent akanyoreswa.
Zvifambiso muZimbabwe
Zvifambiso muZimbabwe zvinonyanya kushandisa migwagwa, mabhazi, makombi nemotokari dzega. Zvifambiso zvevanhu zvinowanikwa kuburikidza nemabhazi eZUPCO, makambani emabhazi nemakombi akanyoreswa uye zviteshi zvemakanzuru, asi nzvimbo dzinosvikwa, nguva nemhando yebasa zvinosiyana nenzvimbo nezuva. Zvitima zvevatakurwi zvakamiswa pari zvino, uye nzira dzokufamba netsoka kana dzemabhasikoro hadzina kuenzana uye dzinowanzova dzemunharaunda chete.
Tip
Sarudza bhazi rakanyoreswa, kombi kana ZUPCO kana nguva yazvino yokuenda, mari nenzvimbo yokusvika zvichikukodzera. Tora chitima chevafambi sechisipo kusvikira NRZ yasimbisa zvimwe, uye dzivisa kuvimba nemushikashika kana motokari yakanyoreswa iripo. Kana uchityaira, nyora uchapupu hwokuti motokari inoenderana nezvinodiwa, mari dzemugwagwa dzazvino uye urongwa hwokufamba masikati usati waenda.

