Vanhu muZimbabwe vanowana nekubudisa ruzivo kuburikidza nemapepanhau, mawebhusaiti enhau, redhiyo, terevhizheni, nhepfenyuro dzenharaunda nedzekambasi, masevhisi esatellite kana cable ekunyoresa, kutepfenyura padandemutande, mavhidhiyo anodiwa nemunhu uye mapuratifomu esocial media. Redhiyo, masevhisi enhare nesocial media zvinokosha zvikuru pakushandiswa kwemazuva ose; terevhizheni inobhadharwa nemavhidhiyo epamhepo zvinonyanya kuvimba nemari yemhuri nekuwanikwa kwenetwork. Humbowo hahuna kuratidza kuti pane sevhisi yemuno yakaenzana nekatalogi huru yepasi rose yemavhidhiyo anodiwa nemunhu; kuwana kunowanzobatanidza internet kana satellite nemapoka emuno ane marezenisi nemapuratifomu ekunze. Broadcasting Authority of Zimbabwe (BAZ) inopa marezenisi ekutengesa, enharaunda, ekunyoresa, narrowcasting yakavhurika, datacasting, webcasting, video-on-demand, vatakuri vechiratidzo, masevhisi enyika uye kutepfenyura kweveruzhinji. Mari ya2026 inoratidza, somuenzaniso, kuti kunyorera kana kuvandudza rezinesi reredhiyo yenharaunda kunodhura USD 200 uye mari yegore iUSD 500; kunyorera webcasting kana video-on-demand iUSD 1,000 uye mari yegore iUSD 3,450; kunyorera redhiyo yekutengeserana yenyika iUSD 2,000 uye mari yegore iUSD 15,600. Mari inobhadharwa nemari yemuno pachiyero chemusika chiripo, saka mari chaiyo inogona kuchinja. Zimbabwe Broadcasting Corporation (ZBC) ndiyo nhepfenyuro yehurumende; Electoral Act inopa mapato ari kukwikwidza nevakazvimirira nguva yemahara yakatarwa panhepfenyuro iyi. Kutepfenyura kwenharaunda hakuitirwi purofiti uye kunotarisa nharaunda; hazvibvumidzwi kushambadza kana kuronga zvirongwa zvemapato ezvematongerwo enyika muchikamu ichi. Mitemo yezvirongwa zveBAZ inobata kuchengetedzwa kwevana, nguva dzinorambidzwa kuratidza zvimwe, zviziviso zvezera nenyevero, zvakavanzika nechiremerera, kururama, kuenzana, kodzero yekupindura uye kurambidzwa kwenyaya dzisina kusimbiswa. Nhepfenyuro dzisiri dzenhau dzinofanira kupa nhau kwemaawa matatu pazuva pasi pemutemo wataurwa; zvirongwa zvinofanira kuremekedza mitauro yemuno netsika. Zvichemo zvinotanga kuendeswa kunhepfenyuro, zvotevera kuBAZ. Zimbabwe Media Commission (ZMC) inobata rusununguko rwemidhiya, mitemo yetsika, kupihwa kwemvumo, kunyoresa, zvichemo nekuwana ruzivo. Mutori wenhau wemuZimbabwe anogona kushandisa hurongwa hweZMC hwekupihwa mvumo; mutori wenhau wekunze anoda mvumo yeBazi reRuzivo asati apinda muZimbabwe, ozokumbira mvumo yeprojekiti kubva kuZMC. Zvinonzi maitiro emvumo anotora mazuva ebasa anenge 30. Mari yazvino yeZMC inofanira kusimbiswa nokuti chiziviso cha2024 chakataura hurongwa hwemari hwa2022. Pasi peFreedom of Information Act, chikumbiro chinoendeswa kumukuru weruzivo wesangano rakakodzera. Nguva yakajairika yekupindura haipfuuri mazuva 21, kana maawa 48 kana chikumbiro chiri pamusoro peupenyu kana rusununguko; mari yekukopa, kushandura kana kunyora mashoko inogona kubhadharwa, uye munhu anogona kukwidza nyaya kuZMC. Postal and Telecommunications Regulatory Authority of Zimbabwe (POTRAZ) inotarisira mashandiro efoni nekudzivirira data, kusanganisira basa reData Protection Authority. Nhamba dzekota yechipiri ya2025 dzakaratidza kunyorera internet nedata kuri kushanda 12,827,031, internet yakasvika 81.83%, uye kunyorera nhare dziri kushanda 16,089,628; nhamba dzekunyorera hadzirevi nhamba yevanhu vakasiyana. Mushumo iwoyo wakaverenga kushandiswa kwedata renhare pa130.14 petabytes. Muongororo yePOTRAZ ya2024 yekuchengetedzwa kwevana pamhepo, kushandisa social networks pakati pevakapindura kwaiva 93%; kushandiswa kwemapuratifomu kwakashumwa seizvi: WhatsApp 84%, Facebook 47%, YouTube 42%, X 38%, Instagram 34% neTikTok 31%. Cyber and Data Protection Act inoti munhu ari pasi pemakore 18 mwana uye inoisa mitemo yemvumo, kushandiswa kwedata remunhu nezvakavanzika. Nhepfenyuro dzinofanira kuchengetedza vana nekusarudza nguva, nyevero nemazita ezera; vana vanosangana nezviri pamhepo zvikuru kuburikidza nesocial networks. Bumbiro remitemo rinodzivirira rusununguko rwekutaura nemidhiya, kuvanzika kwemabviro enhau, kuwana ruzivo nekodzero yekugadziriswa. Zvidziviriro izvi hazvibati kukurudzira mhirizhonga, kutaura kunovenga, kukuvadza zita kana chiremerera nemaune, kana kutyora zvakavanzika nemaune pasina chikonzero. Section 31 yeCriminal Law Code inogona kupa mhosva yekubudisa mashoko enhema anokuvadza nyika, nechirango chikuru chemakore 20. Basa reutapi venhau rinosanganisira vatori venhau, vatepfenyuri nevapepeti. Voluntary Media Council of Zimbabwe (VMCZ) inopa nzira yekuzvidzora isina kusimba uye isingadhuri: munhu kana sangano chero ripi zvaro rinogona kunyunyuta, asi zvisungo zvacho zvinonyanya kushanda kunhengo dzinotora chikamu. Vanhu vanogona kutora chikamu nekukumbira ruzivo, kunyunyuta kuZMC kana BAZ, kutumira zvichemo kuVMCZ uye kushanda nenhepfenyuro dzenharaunda. Kusarudza nzira yemidhiya kunoenderana nechinangwa: kusvika vanhu vakawanda, kusanganisira nzvimbo dzemuno, kubudisa basa reunyanzvi, kuzvidavirira, varaidzo kana kutora chikamu kwakananga munharaunda.
Midhiya muZimbabwe
Midhiya muZimbabwe inosanganisira nhau dzemapepa nedzepamhepo, redhiyo neterevhizheni zvinowanikwa pasina kubhadhara pakushandisa, kutepfenyura kwenharaunda, masevhisi ekunyoresa, kutepfenyura padandemutande, kuona mavhidhiyo paunoda uye kubudisa pasocial media. Kuwana nekutora chikamu zvinoenderana neinternet, marezenisi, mutauro, mari nemitemo inoshandiswa nemasangano akaita seZimbabwe Media Commission neBroadcasting Authority of Zimbabwe. Mutemo weZimbabwe unochengetedza rusununguko rwemidhiya nekuwana ruzivo, asi unorambidzawo kukurudzira mhirizhonga, kutaura kunovenga, kutyora zvakavanzika zvisiri pamutemo uye kubudisa mashoko enhema anokuvadza nyika.
Tip
Sarudza chiteshi zvichienderana nechinangwa: redhiyo, nhare nesocial media zvinotsigira kutora chikamu kwevanhu vakawanda; nhepfenyuro dzenharaunda dzinosanganisira nzvimbo; masevhisi anobhadharwa kana ekutepfenyura anoda kunyatsoongorora internet nemari. Kana uchibudisa basa nounyanzvi kana kutanga nhepfenyuro, simbisa sangano rinoona nezvazvo, rezinesi kana nzira yemvumo, mari yazvino nemabasa emukati usati watanga. Kubvira pakutanga, bata kururama, kuchengetedzwa kwevana, zvakavanzika, mvumo nemabatiro ezvichemo sezvinodiwa nebasa.

