ترکمنستون یک خدمت عمومی واحد برای کل محیط زندگی نداره. مسئولیت‌ها میان وزارت حفاظت محیط زیست، کمیتهٔ دولتی منابع آب، وزارت بهداشت و صنعت پزشکی، وزارت ساخت‌وساز و معماری، مؤسسهٔ زلزله‌شناسی و فیزیک جو، حکیملیقهای محلی، ارائهدهندههای شهری و مرکز آرهوش پخش اَنت. وزارت حفاظت محیط زیست در ۲۰۲۳ پس از تقسیم وزارت پیشین کشاورزی و حفاظت محیط زیست ایجاد وِنه. اداره معمولاً از سطح ملی از راه ولایت و اتراپ به شهر و حکیم‌لیق می‌رسه؛ پس شرایط عملی و دفتر مسئول به محل بستگی دارنه. دسترسی برق در ۲۰۲۳ صددرصد گزارش وِنه، ولی وضعیت آب و بهداشت تفاوت زیادی دارنه. سرشماری مسکن ۲۰۲۲ تعداد ۶۱۳٬۰۸۷ خانوار با آبرسانی مرکزی داخل خانه و ۴۰۸٬۷۰۸ خانوار با سامانهٔ فردی ثبت کِرده. بقیهٔ خانوارها از لولهٔ آب بیرون خانه، چاه یا گمانه، آب سطحی، آب تحویلی یا بطری‌شده استفاده کِردنه. خانوار روستایی خیلی بیشتر از سامانهٔ فردی، چاه و آب تحویلی به‌کار ببرنه. سرشماری ۴۳۶٬۲۸۱ خانوار با فاضلاب مرکزی و ۶۲۲٬۱۵۵ با فاضلاب فردی ثبت کِرده؛ برای خانوار روستایی فقط سامانهٔ فردی و بدون فاضلاب مرکزی ثبت وِنه. این دستهها به‌تنهایی بهداشتِ مدیریتشدهٔ ایمن ره ثابت نَکِنن. شاخص ملی آب هم باید با احتیاط تفسیر بَونه. مدل سازمان ملل برای ۲۰۲۴ پوشش آب آشامیدنی با مدیریت ایمن ره ۹۴٫۹٪ برآورد وِنه؛ یونیسف برای ۲۰۲۲ دسترسی پایهٔ آب آشامیدنی ره ۱۰۰٪ گزارش کِرده. کیفیت آب محیطی در ۲۰۲۳ برای همهٔ پهنه‌های ارزیابی‌شده ۷۵٫۱٪، رودخانه‌ها ۸۰٪ و آب‌های باز ۶۶٪ گزارش وِنه. آب‌وهوای خشک، وابستگی به آبیاری، شوری، کاهش دسترسی آب و فشار بر آمودریا، کانال قره‌قوم و حوزهٔ آرال شرایط محلی ره شکل دِن. داشاغوز و لباب بهویژه در معرض خاک شور، توفان گردوخاک و نمک و ناامنی آب اَنت. کمیتهٔ دولتی منابع آب، نهادهای محلی آب و حکیم‌لیق‌ها موضوع آب ره اداره کنن و نگرانی محیط زیستی وزارت حفاظت محیط زیست ره هم درگیر کِنه. عشقآباد تصفیه‌خانهٔ آب آشامیدنی بخت‌یاری‌لیق ره دارنه که ۲۰۲۴ گشایش وِنه و ظرفیت اعلام‌شده‌اش روزانه ۱۵۰٬۰۰۰ متر مکعب اَنت؛ طرح‌های زهکشی، فاضلاب و آب زیرزمینی هم وجود دارنه. Aşgabatagyzsuw سازمان آب محلی اَنت. آوازه آب‌شیرین‌کن، تصفیهٔ فاضلاب، شبکهٔ آبرسانی، پارک و زیرساخت گردشگری دارنه، هرچند دسترسی محلی و اطلاعات تعرفه تأیید نشده. تعرفهٔ برق، آب و پسماند و هزینهٔ اتصال در منابع رسمی موجود قابل اتکایی نیست و ممکنه به منطقه و ملک بستگی داشته بَونه. آلودگی هوا نگرانی مهم اَنت. کارنامهٔ سازمان جهانی بهداشت در ۲۰۲۲ میانگین سالانهٔ PM2.5 ترکمنستون ره بر پایهٔ دادهٔ ۲۰۱۶ برابر ۳۳ میکروگرم در متر مکعب ثبت کِرده؛ حدود هفت برابر راهنمای ۵ میکروگرمی سازمان جهانی بهداشت. این رقم قدیمی اَنت و وضعیت فعلی محله ره نشان نَدِنه. رشد شهری، صنعت و تأسیسات انرژی، خاک خشک، گردوغبار و توفان نمک و سوزاندن احتمالی پسماند منبع‌های خطر مربوط اَنت، ولی منبع ملی جاری و قابل اتکای تفکیک خطر موجود نبود. وزارت حفاظت محیط زیست و نهادهای دیگه هوای جو ره پایش کنن و وزارت بهداشت و صنعت پزشکی به معیارهای مرتبط سلامت بپردازه. سنجش عمومی جاری در سطح شهر و کانال هشدار یا شکایت کشوری محدوده. سر و صدا و لرزش محیطی طبق قانون حفاظت از طبیعت تنظیم و سطح مجاز صدا، لرزش، میدان مغناطیسی، تابش فروسرخ و اثر فیزیکی دیگه تعیین بَونه. کسب‌وکار و فرد در فضای مسکونی، عمومی و بیرونی وظیفهٔ مربوط دارنه و برنامه‌ریزی، ساخت‌وساز و کار باید محدودیت‌ها ره در نظر بگیره. مرجع محیط زیست، سلامت، ساخت‌وساز محلی و اداری ممکنه در پروندهٔ مشخص دخیل بَون، ولی سری زمانی ملی جاری برای صدا یا روند اندازه‌گیری عمومی یکسان تأیید نشده. فضای سبز پارک شهری، کمربند سبز، ناحیهٔ جنگلی، منطقهٔ کاشته‌شده و تأسیسات گیاه‌شناسی ره شامل بَونه. برنامهٔ کاشت به سایه، خنک‌کردن، کاهش گردوغبار، تفریح و حفاظت در برابر گرمای شهری کمک کِنه، ولی در آب‌وهوای خشک درخت به آبیاری و نگهداری وابسته اَنت. برای ۲۰۲۴ حدود ۱٫۵ میلیون نهال در عشقآباد و آرکاداغ گزارش وِنه و ۲۲ مارس ۲۰۲۵ کارزار کاشت کشوری برگزار وِنه. نمونه‌ها سبزسازی برنامه‌ریزی‌شده و آبیاری قطره‌ای عشقآباد، جنگل حائل بوته‌داغ نزدیک داشاغوز و پارک‌های آوازه ره شامل بَونه. برنامهٔ ملی جنگل ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ بود. رژیم رسمی آتش‌سوزی برای کشتزار جنگلی، منطقهٔ حفاظت‌شده و طبیعی، پوشش دامنه و استپ و باغ‌کاری در ۲۰۲۵ از ۱ مه تا ۳۰ اکتبر اجرا وِنه. ساعت گشایش، هزینه و معیار دسترسی فضای سبز عمومی در سطح کشور موجود نیه. نگرانی ایمنی خطر طبیعی و صنعتی ره با هم داره. زلزله، خشکسالی، سیل و سیلاب ناگهانی، گردوغبار، توفان شن و نمک، گرمای شدید و آتش‌سوزی جنگلی می‌تونن منطقه‌های مختلف ره متأثر کِنن. کوه کپت‌داغ و اطراف عشقآباد در معرض لرزه‌خیزی بالاست؛ زلزلهٔ ۱۹۴۸ بزرگی گزارش‌شدهٔ ۷٫۳ داشته و مؤسسهٔ زلزله‌شناسی تا ۶٬۰۰۰ رویداد لرزه‌ای در سال گزارش کنه. طرح ملی خطر لرزه‌ای از ژوئیهٔ ۲۰۱۸ تا ژوئیهٔ ۲۰۲۶ عشقآباد ره منطقهٔ آزمایشی قرار دنه. تأسیسات نفت، گاز، شیمیایی و صنعتی خطر اضافی دارنه. ادارهٔ دفاع مدنی و عملیات نجات وزارت دفاع، مؤسسهٔ زلزله‌شناسی، مقام محلی و نهادهای آتش‌نشانی و محیط زیست مسئولیت مشترک دارنه. محل تولیدِ پرخطر قواعد ثبت، طرح مهار حادثه و مدیریت پیامد ره دارنه. اطلاعات و مشارکت محیط زیستی مبنای حقوقی رسمی دارنه. ترکمنستون ۳۰ اکتبر ۲۰۰۱ به کنوانسیون آرهوش پیوست. قانون اطلاعات محیط زیستی ۲۰۲۰، قانون حفاظت از طبیعت ۲۰۱۴، قانون فعالیت برنامه‌ریزی شهری ۲۰۱۵ و قانون ارزیابی محیط زیستی ۲۰۱۴ با اصلاحیه‌های بعدی روندهای مربوط ره فراهم کنن. شهروند، خارجی، شخص حقوقی و بیتابعیت رسماً حق درخواست اطلاعات محیط زیستی دارنه. دسترسی رایگان اعلام و جستوجو، بررسی سند، دریافت نسخه و پاسخ رسمی ره شامل کنه. درخواست میتونه به وزارت حفاظت محیط زیست یا مرجع دارندهٔ اطلاعات داده بَونه. مرکز آرهوش در عشقآباد و مرکزهای اطلاعاتی ولایت هم دسترسی ره پشتیبانی کنن. رد، اطلاعات نادرست یا ارائهنکردن ره می‌شه پیش مرجع بالاتر یا دادگاه به چالش کشید، هرچند مهلت پاسخ فعلی و نتیجهٔ پرونده‌ها تأیید نشده. اطلاعات برنامه‌ریزی شهری میتونه توسعه، کاربری زمین و بهسازی ره شامل بَونه. پیش از تصویب سند برنامه‌ریزی می‌شه نظر و پیشنهاد داد. پیش از اجرای فعالیت‌های مشمول قواعد مربوط، ارزیابی رسمی محیط زیستی لازمه و فعالیت دارای اثر احتمالی محیط زیستی ممکنه ارزیابی اثر بخواد. انجمن عمومی میتونه ارزیابی محیط زیستی عمومی انجام بده و نهادهای اجرایی و خودگردانی محلی جلسهٔ عمومی ره تسهیل کنن. متقاضی هزینهٔ ارزیابی رسمی ره می‌ده؛ زمان یا برنامهٔ هزینهٔ همگانی و جاری تأیید نشده. رشد شهری در عشقآباد، آرکاداغ و محدودهٔ آوازه و ترکمنباشی متمرکز اَنت. خانهٔ تازه، خدمات شهری، تصفیهٔ آب، پارک و جاده میتونه دسترسی ره بهتر کِنه و هم‌زمان تقاضای آب، پسماند، مصرف انرژی، اثر جزیرهٔ گرمایی و آلودگی محلی هوا یا آب ره افزایش بده. فشار اقلیمی و زمینی شامل افزایش گرما، شوری، خشکسالی، کمبود آب و تخریب زمین اَنت. خط پایهٔ سازمان ملل ترکمنستون در ۲۰۱۹ گزارش کِرده ۱۷٫۷۲٪ کل زمین تخریب وِنه، ۱۵٫۲۴٪ از خشکسالی اثر گرفته، بیش از ۱٫۷ میلیون هکتار زمین کشاورزی گرفتار توفان گردوخاک و نمک اَنت و بیش از ۳۹٪ زمین آبیاری‌شده شوری متوسط یا شدید دارنه. این رقم‌ها به خط پایه بستگی دارنه و پایش سالانهٔ جاری ره نشان نَدِنه. پسماند خانگی و شهری فشار مستقیم محیط شهری اَنت. پروژهٔ ۲۰۲۱ سازمان ملل و برنامهٔ توسعهٔ سازمان ملل پیش‌نویس راهبرد مدیریت پسماند ملی، طبقه‌بندی پسماند، معیار پسماند خطرناک و برنامهٔ پایش هوا و آب ره آماده کِرده؛ تمرکز اولیه عشقآباد و آوازه بود و گسترش بعدی در نظر وِنه. گزینه‌های رسمی شامل گردآوری و دفع شهری، کاهش از مبدأ، طرح آزمایشی بازیافت، کارزار رفتاری و پاک‌سازی عمومی یا جنگل‌کاری اَنت. پوشش جمع‌آوری کشوری، معیار دفن، نرخ بازیافت، تعرفه و کانال عمومی واحد شکایت تأیید نشده؛ پس شرایط عشقآباد و آوازه ره پوشش ملی فرض نَکِن. برنامه‌های ملی اقلیم، جنگل، حوزهٔ آرال و محیط زیست مسیر سیاستی فراهم کنن، ولی جانشین برنامهٔ ملی آرال برای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ و پیشرفتش تأیید نشد.
محیط پیرامون در ترکمنستون
محیط زندگی روزمره در ترکمنستون از راه سامانه‌های جداگانهٔ آب، هوا، پسماند، فضای سبز، ایمنی، برنامه‌ریزی شهری و اطلاعات محیط زیستی اداره وِنه، نه یک خدمت کشوری واحد. شرایط میان عشقآباد، آرکاداغ، آوازه و ترکمنباشی، منطقه‌های حوزهٔ آرالِ داشاغوز و لباب و سکونتگاه روستایی فرق چشمگیر دارنه. دسترسی آب و بهداشت، گردوغبار و گرما، تخریب زمین و زیرساخت شهری بیشترین اثر مستقیم بر زندگی روزمره ره دارنه. حق رسمی اطلاعات و مشارکت وجود دارنه، ولی دادهٔ عمومی، کانال شکایت و معیار خدمت نابرابر مستند وِنه.
Tip
محیط پیرامون ترکمنستون ره بررسی خدمت وابسته به محل بدان، نه معیار ملی یکسان. اول آب قابل اتکا، بهداشت، آلودگی هوا و گردوغبار، گرما و زهکشی ره بررسی کِن؛ بعد ایمنی، پسماند، دسترسی فضای سبز و ساخت‌وساز برنامه‌ریزی‌شده ره بسنج. اطلاعات همان ملک یا محله ره با پاسخ کتبی نهادهای محلی مسئول کنار هم بگذار.