محیط پیرامون در ترکمنستان

ترکمنستان یک خدمت عمومی واحد برای کل محیط زندگی ندارد. مسئولیت‌ها میان وزارت حفاظت از محیط زیست، کمیته دولتی منابع آب، وزارت بهداشت و صنعت پزشکی، وزارت ساخت‌وساز و معماری، مؤسسه لرزه‌شناسی و فیزیک جو، حکیم‌لیک‌های محلی، ارائه‌دهندگان خدمات شهری و مرکز آرهوش تقسیم شده‌اند. وزارت حفاظت از محیط زیست در ۲۰۲۳، پس از تقسیم وزارت پیشین کشاورزی و حفاظت از محیط زیست، ایجاد شد. اداره معمولاً از سطح ملی از طریق ولایت‌ها و اتراپ‌ها به شهرها و حکیم‌لیک‌ها می‌رسد؛ بنابراین شرایط عملی و دفتر مسئول به محل بستگی دارند. در سال ۲۰۲۳ دسترسی به برق ۱۰۰٪ گزارش شد، اما شرایط آب و بهداشت تفاوت زیادی دارد. سرشماری مسکن سال ۲۰۲۲، ۶۱۳٬۰۸۷ خانوار را با آب‌رسانی داخل خانه از طریق سامانه مرکزی و ۴۰۸٬۷۰۸ خانوار را با سامانه انفرادی ثبت کرد. خانوارهای دیگر به لوله آب بیرون خانه، چاه یا گمانه، آب سطحی، آب تحویلی یا آب بطری‌شده متکی بودند. خانوارهای روستایی بسیار بیشتر از خانوارهای شهری به سامانه انفرادی، چاه و آب تحویلی وابستگی داشتند. سرشماری ۴۳۶٬۲۸۱ خانوار با فاضلاب مرکزی و ۶۲۲٬۱۵۵ خانوار با فاضلاب انفرادی ثبت کرد؛ خانوارهای روستایی با سامانه‌های انفرادی و نه فاضلاب مرکزی ثبت شده بودند. این دسته‌ها به‌تنهایی به معنای بهداشت ایمن و مدیریت‌شده نیستند. شاخص‌های ملی آب را نیز باید با دقت تفسیر کرد. یک مدل سازمان ملل در سال ۲۰۲۴ پوشش آب آشامیدنیِ ایمن و مدیریت‌شده را ۹۴٫۹٪ برآورد کرد، در حالی که یونیسف دسترسی پایه به آب آشامیدنی را در ۲۰۲۲ برابر ۱۰۰٪ گزارش کرد. کیفیت آب محیطی در ۲۰۲۳ برای همه پهنه‌های آبی ارزیابی‌شده ۷۵٫۱٪، برای رودخانه‌ها ۸۰٪ و برای آب‌های روباز ۶۶٪ گزارش شد. اقلیم خشک، وابستگی به آبیاری، شوری، کاهش دسترسی به آب و فشار بر آمودریا، کانال قره‌قوم و حوضه آرال شرایط محلی را شکل می‌دهند. داش‌اغوز و لباب به‌ویژه در معرض خاک شور، گردوغبار و توفان نمک و ناامنی آبی‌اند. کمیته دولتی منابع آب، مراجع محلی آب و حکیم‌لیک‌ها امور آب را مدیریت می‌کنند، در حالی که مسائل زیست‌محیطی به وزارت حفاظت از محیط زیست نیز مربوط می‌شوند. عشق‌آباد تصفیه‌خانه آب آشامیدنی بختیارلیق را دارد که در ۲۰۲۴ با ظرفیت گزارش‌شده ۱۵۰٬۰۰۰ مترمکعب در روز افتتاح شد، و نیز پروژه‌های زهکشی، فاضلاب و آب زیرزمینی دارد. Aşgabatagyzsuw سازمان آب محلی است. آوازا آب‌شیرین‌کن، تصفیه فاضلاب، شبکه‌های آبرسانی، پارک‌ها و زیرساخت گردشگری دارد، هرچند اطلاعات دسترسی محلی و تعرفه‌ها تأیید نشده است. تعرفه‌های برق، آب و پسماند و هزینه‌های اتصال، در منابع رسمی موجود به‌طور قابل اتکا مستند نیستند و ممکن است به منطقه و ملک بستگی داشته باشند. آلودگی هوا نگرانی مهمی است. کارنامه سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۲ میانگین سالانه PM2.5 را بر پایه داده‌های ۲۰۱۶ برابر ۳۳ میکروگرم در هر مترمکعب اعلام کرد؛ حدود هفت برابر راهنمای ۵میکروگرمی سازمان جهانی بهداشت. این رقم قدیمی است و ارزیابی فعلی محله را فراهم نمی‌کند. رشد شهری، صنعت و تأسیسات انرژی، خاک خشک، گردوغبار و توفان نمک و احتمال سوزاندن پسماند از منابع خطر مرتبط‌اند، اما منبع ملی جاری و قابل اتکایی برای تفکیک آن‌ها در دسترس نبود. وزارت حفاظت از محیط زیست و دیگر مراجع، هوای جو را پایش می‌کنند و وزارت بهداشت و صنعت پزشکی به استانداردهای سلامت می‌پردازد. اندازه‌گیری‌های عمومی فعلی در سطح شهر و کانال‌های سراسری هشدار یا شکایت محدودند. آلودگی صوتی و لرزش بر اساس قانون حفاظت از طبیعت تنظیم می‌شود؛ این قانون حدود مجاز سروصدا، لرزش، میدان‌های مغناطیسی، تابش فروسرخ و دیگر اثرهای فیزیکی را تعیین می‌کند. کسب‌وکارها و افراد در فضاهای مسکونی، عمومی و بیرونی وظایف مرتبط دارند و برنامه‌ریزی، ساخت‌وساز و بهره‌برداری باید این حدود را لحاظ کنند. بسته به مورد ممکن است نهادهای محیط زیست، سلامت، ساخت‌وساز محلی و اداری درگیر شوند، اما مجموعه زمانی جاری سراسری برای سروصدا یا رویه عمومی یکسانی برای اندازه‌گیری تأیید نشده است. فضاهای سبز شامل پارک‌های شهری، کمربندهای سبز، نواحی جنگلی، مناطق کاشته‌شده و مراکز گیاه‌شناسی‌اند. کارزارهای کاشت برای ایجاد سایه، خنک‌سازی، کاهش گردوغبار، تفریح و حفاظت در برابر گرمای شهری کمک می‌کنند، اما در اقلیم خشک درختان به آبیاری و نگهداری وابسته‌اند. در ۲۰۲۴ حدود ۱٫۵ میلیون نهال برای عشق‌آباد و آرکاداغ گزارش شد و ۲۲ مارس ۲۰۲۵ کارزار کاشت سراسری برگزار شد. نمونه‌ها شامل سبزسازی فشرده برنامه‌ریزی‌شده و آبیاری قطره‌ای در عشق‌آباد، منطقه جنگلی حائل بُتنداغ نزدیک داش‌اغوز و پارک‌های آوازا هستند. برنامه ملی جنگل‌داری سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ را پوشش می‌داد. رژیم رسمی آتش‌سوزی برای کشتزارهای جنگلی، مناطق حفاظت‌شده و طبیعی، پوشش گیاهی دامنه و استپ و باغ‌ها، در سال ۲۰۲۵ از ۱ مه تا ۳۰ اکتبر برقرار بود. ساعت کار، هزینه و استانداردهای دسترس‌پذیری فضاهای سبز عمومی در سطح ملی در دسترس نیست. خطرهای ایمنی، مخاطرات طبیعی و صنعتی را ترکیب می‌کنند. زلزله، خشکسالی، سیل و سیلاب ناگهانی، گردوغبار، توفان شن و نمک، گرمای شدید و آتش‌سوزی جنگلی ممکن است مناطق مختلف را تحت تأثیر قرار دهند. محدوده کوه‌های کپت‌داغ و عشق‌آباد در معرض بالای زلزله است؛ زمین‌لرزه ۱۹۴۸ بزرگی گزارش‌شده ۷٫۳ داشت و مؤسسه لرزه‌شناسی سالانه تا ۶٬۰۰۰ رویداد لرزه‌ای گزارش می‌کند. پروژه ملی خطر لرزه‌ای از ژوئیه ۲۰۱۸ تا ژوئیه ۲۰۲۶ عشق‌آباد را منطقه آزمایشی در بر می‌گیرد. تأسیسات نفت، گاز، مواد شیمیایی و دیگر صنایع خطرهای دیگری ایجاد می‌کنند. اداره دفاع مدنی و عملیات نجات وزارت دفاع، مؤسسه لرزه‌شناسی، مراجع محلی و نهادهای آتش‌نشانی و محیط زیست مسئولیت‌های مرتبط را تقسیم می‌کنند. تأسیسات طبقه‌بندی‌شده به‌عنوان محل تولید خطرناک، تابع قواعد ثبت، برنامه‌های مهار حادثه و مدیریت پیامد هستند. اطلاعات و مشارکت زیست‌محیطی مبنای حقوقی رسمی دارند. ترکمنستان در ۳۰ اکتبر ۲۰۰۱ به کنوانسیون آرهوش پیوست. قانون اطلاعات زیست‌محیطی ۲۰۲۰، قانون حفاظت از طبیعت ۲۰۱۴، قانون فعالیت‌های شهرسازی ۲۰۱۵ و قانون ارزیابی زیست‌محیطی ۲۰۱۴، با اصلاحات بعدی، رویه‌های مرتبط را مقرر می‌کنند. شهروندان، اتباع خارجی، اشخاص حقوقی و افراد بی‌تابعیت رسماً حق درخواست اطلاعات زیست‌محیطی دارند. دسترسی رایگان اعلام شده و می‌تواند شامل جست‌وجو، مشاهده اسناد، دریافت نسخه و پاسخ رسمی باشد. درخواست‌ها را می‌توان به وزارت حفاظت از محیط زیست یا مرجع دیگری که اطلاعات را در اختیار دارد ارائه کرد. مرکز آرهوش در عشق‌آباد و مراکز اطلاعاتی ولایت‌ها نیز به دسترسی کمک می‌کنند. می‌توان رد درخواست، اطلاعات نادرست یا ارائه‌نشدن آن را نزد مرجع بالاتر یا دادگاه به چالش کشید، هرچند مهلت‌های جاری پاسخ و نتیجه پرونده‌ها تأیید نشده‌اند. اطلاعات برنامه‌ریزی شهری می‌تواند به توسعه، کاربری زمین و بهسازی مربوط باشد. پیش از تصویب اسناد برنامه‌ریزی می‌توان نظر و پیشنهاد ارائه کرد. پیش از اجرای فعالیت‌های مشمول قواعد مربوط، ارزیابی دولتی زیست‌محیطی لازم است و برای فعالیت‌های دارای اثر بالقوه بر محیط زیست، ممکن است ارزیابی اثرات زیست‌محیطی لازم باشد. انجمن‌های عمومی می‌توانند ارزیابی زیست‌محیطی عمومی انجام دهند و نهادهای اجرایی و خودگردانی محلی، جلسات عمومی را تسهیل می‌کنند. متقاضی هزینه ارزیابی دولتی را می‌پردازد؛ زمان رسیدگی یا جدول هزینه جاریِ همگانی تأیید نشده است. رشد شهری در عشق‌آباد، آرکاداغ و محدوده آوازا و ترکمن‌باشی متمرکز است. مسکن جدید، خدمات شهری، تصفیه آب، پارک و جاده می‌توانند دسترسی را بهبود دهند و هم‌زمان تقاضای آب، پسماند، مصرف انرژی، اثر جزیره گرمایی و آلودگی محلی هوا یا آب را افزایش دهند. فشارهای اقلیمی و زمینی شامل افزایش گرما، شوری، خشکسالی، کم‌آبی و تخریب زمین‌اند. خط مبنای سازمان ملل درباره ترکمنستان در ۲۰۱۹ گزارش کرد که ۱۷٫۷۲٪ کل زمین تخریب‌شده، ۱۵٫۲۴٪ گرفتار خشکسالی، بیش از ۱٫۷ میلیون هکتار زمین کشاورزی در معرض توفان گردوغبار نمک و بیش از ۳۹٪ زمین آبیاری‌شده دارای شوری متوسط یا شدید بوده است. این ارقام به خط مبنا وابسته‌اند و پایش سالانه جاری نیستند. پسماند خانگی و شهری فشار مستقیمی بر محیط شهری است. پروژه مشترک برنامه توسعه سازمان ملل و وزارتخانه در ۲۰۲۱ پیش‌نویس راهبرد ملی مدیریت پسماند، طبقه‌بندی پسماند، معیارهای پسماند خطرناک و برنامه‌های پایش هوا و آب را تهیه کرد؛ تمرکز اولیه بر عشق‌آباد و آوازا بود و گسترش به مناطق دیگر مدنظر قرار داشت. گزینه‌های رسمی شامل جمع‌آوری و دفع شهری، کاهش پسماند در مبدأ، طرح‌های آزمایشی بازیافت، کارزارهای رفتاری و برنامه‌های پاک‌سازی عمومی یا درخت‌کاری‌اند. پوشش سراسری جمع‌آوری، استانداردهای محل دفن، نرخ بازیافت، تعرفه‌ها و یک کانال عمومی واحد برای شکایت تأیید نشده‌اند؛ بنابراین نباید شرایط عشق‌آباد و آوازا را پوشش ملی تلقی کرد. برنامه‌های ملی اقلیم، جنگل‌داری، حوضه آرال و محیط زیست مسیرهای سیاست‌گذاری فراهم می‌کنند، اما جانشین برنامه ملی دریای آرال برای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ و پیشرفت آن تأیید نشد.