Veberhênan li Tirkmenîstanê

Tirkmenîstan veberhênan di spartina pereyan li bankê, hissan, bondan, senedên borcê, sertîfîkayên spartina bankê yên veguhêzbar, derîvatîvan, milkên tevgerbar û neguhebar, milkê hişmendî, zanînên taybet, mafên axê an çavkaniyên xwezayî û mafên milkên din nas dike. Veberhênan dikare armanca qezenc, dahat an bandoreke civakî hebe. Hemwelatiyên Tirkmenî, kesayetiyên qanûnî yên Tirkmenî, dewletên biyanî, kes û kesayetiyên qanûnî yên biyanî û kesên bêwelatî dikarin li gorî rêgezên derbasdar veberhênanê bikin. Hemwelatiyên Tirkmenî yên ku daîmî li derveyî welat dijîn, li gorî Qanûna Veberhênanên Biyanî veberhênînerên biyanî tên hesibandin. Veberhênana rasterast a biyanî bi gelemperî herî kêm 10% sermaye an sermayeya destûrdar, an sermayeya di sermayeya sabît a şaxekê de hatî veberhênan dixwaze. Formên herî sazkirî karsaziya hevpar bi kes an saziyên herêmî, pargîdaniya ku tevahiya wê ya biyanî ye, şax an nivîsgeha nûneriyê, kirîna pargîdaniyeke heyî, veberhênana milkê ku şertan pêk tîne, deynkirina biyanî û beşdarbûna di îhaleyên veberhênanê, mezadê an taybetkirina hissan ên dewletê de ne. Proje bi gelemperî lêkolîneke gengaziyê an plana karsaziyê û belgeyên sêwiran û mesrefan dixwazin. Lêkolîneke mecbûrî ya dewletê dikare ewlehîya erdhejê, ewlehîya agir û teqînê, bandora hawîrdorê, şertên paqijiyê û plansaziya bajarî binirxîne. Tomarkirina projeyê û tomarkirina cuda ya pargîdanî an şaxê paşê tê, bi lîsans, pejirandin, daxuyaniya mîqdar û çavkaniya veberhênanê, hesabkirin û raporkirina statîstîkî li gorî hewcedariyê. Ji bo pêvajoya giştî demeke neteweyî ya birêvebirinê nehat dîtin; tomarkirina li herêma aboriya azad li gorî şertên wê bê xerç e. Ewraqên bihadar dikarin bi rêya borseyeke rêxistinkirî an li derveyî wê bên derxistin û bazarkirin. Bazirganiya borseyê bi rêya beşdarên pîşeyî an endamên borseyê pêk tê, lê danûstandineke li derveyî borseyê dikare rasterast bi veberhênîner an bi navbeynkar re be. Danûstandin piştî danûstandina dawî û paqijkirinê dibe derbasdar. Ji bo cihkirina giştî prospektus hewce ye; ewraqên bihadar li gorî biryara derxistina hilberîner, tomarkirina di Tomara Yekgirtî ya Neteweyî ya Ewraqên Bihadar de, cihkirin, rapora dawî ya derxistinê û eşkerekirinê diçin. Wezareta Darayî û Aboriyê saziya destûrdar a bazara ewraqên bihadar e. Broker, bazirgan, rêvebirên portfolyo, rêxistinên paqijkirinê, depoyên ewraqên bihadar, parêzvan, tomarkar û rêxistinên borseyê pêdivî bi destûra pîşeyî ya guncaw hene; karmendên ku danûstandinan dikin jî sertîfîkayên jêhatîbûnê dixwazin. Pereyên xerîdar divê li hesabeke taybet a bankê ya veqetandî bên parastin; ewraq û milkên wan jî divê cuda bên tomarkirin. Saziyên veberhênanê û fonên veberhênanê bi qanûnî gengaz in. Fona veberhênanê pargîdaniyeke hevpar a vekirî ye ku fonan di ewraqên bihadar an milkên din ên cihêreng de dîsa veberhênan dike. Materyala fermî ya hatî vekolîn hilbereke standard a portfolyoya xwefiroş ya girseyî, lîsteyeke giştî ya niha ya navbeynkarên lîsansdar, bihayên zindî yên pêbawer, tabloya xerçên firotgeha an şiyana bazarê ya piştrastkirî napejirîne. Di heman demê de delîla fermî ya rasterast ji bo rêya giştî ya brokerên serhêl, fonên borseyê yên firotgehê an malên dîjîtal jî tune ye. Qadên ku dewletê bi fermî pêşniyar dike pêk tên ji petrol û gaz, kîmyewî, tekstîl, çandinî, veguhestin û lojîstîk, têkilî, bingeha civakî, û karsaziyên biçûk û navîn ên berbi derxistinê an şûna îthalatê. Portala fermî ya projeyan bi piranî projeyên aboriya rast pêşkêş dike, ne portfolyoyên ewraqên bihadar. Veberhênîner ji muameleya neteweyî sûd werdigirin, bi gelemperî dikarin mezinahî û avahiya sermayeyê hilbijêrin heya ku qedexeyeke qanûnî tune be, û dikarin dahatê dîsa veberhênan bikin. Piştî bac û dayînên mecbûrî, qezenc, dabeşkirina qezencê, faîz, dahata tasfiyê û fonên bi qanûnî hatine wergirtin dikarin derveyî welat bên veguhestin, bi şertê ku qanûna pereyan û pêvajoya têkildar pêk bên. Li gorî qanûnê hesabên bankê yên bi pereya neteweyî an biyanî destûr in. Parastina qanûnî, parastina milkê hişmendî û tazmînata nirxa bazarê bi pereya biyanî di dema desteserkirinê de di çarçoveya derbasdar de hene. Nakokî dikarin bi danûstandin, Dadgeha Arbitrajê ya Tirkmenîstanê an foruma arbitrajê ya din a lihevkirî bên çareserkirin. Veberhênîner divê qanûn, erkên projeyê, destûr, lîsans, standard, rêgezên dijî-monopolê, erkên hesabkirin û raporkirinê pêk bînin. Çalakî an herêm dikarin ji ber sedemên destûra bingehîn, parastin an ewlehiyê bên sînordar kirin; veguhestina milkên veberhênanê dikare ji ber rêgezên milkên sivîl, pereyan û gumrikê were sînordar kirin. Veguherîna pereyan bi rêya saziyên krediyê an nuqteyên veguherînê yên destûrdar pêk tê. Tirkmenîstan rêjeyên fermî û bazarê bikar tîne; cudahiya tevî komîsyon bi gelemperî ji rêjeya fermî 1% zêdetir nabe heya ku rêgezek din tune be. Veguhestinên ne-nişteciyan hîn jî di bin şertên peymanên pereyan û pêvajoyên têkildar de ne. Bicihkirina bac û teşwîqê bi Kodeksa Bacê û avahiya veberhênanê ve girêdayî ye. Îthalatên ku wek beşek ji veberhênanê tên pêşkêşkirin dikarin ji bacên gumrikê bêpar bin, lê xerçên paqijkirina gumrikê dikarin hîn jî hebin. Herêma aboriya azad dikare di bin şertên diyarkirî de ji xerçên tomarkirin, konsolosxaneyê, veguherîna pere, lîsans, hin sertîfîkayên bijarte û hin daxistina zêde ya qezencê ya derveyî budceyê derbas bike. Mîqdarên giştî yên piştrastkirî ji bo komîsyonên ewraqên bihadar, borse, paqijkirin, parastin, tomarkar û bankê, her wiha sînorê herî kêm ê neteweyî yê veberhênanê an demeke standard a ragirtinê nehatin dîtin. Xeteriyên sereke kontrolên pereyan û derengiyên veguhastinê, cudahiya di navbera rêjeyên fermî û bazarê de, guherînên rêgez an polîtîkayê, girêdana bi pejirandin û lîsansê, komkirina sermayeyê di sektorên pêşniyarkirî yên dewletê de, têkçûna derxîner an aliyê peymanê, şiyana kêm a firotinê, zelalkirina bihayê lawaz û kêmasiya agahiyê ne. Garantiya giştî ya spartina pere an windahiya ewraqên bihadar nehat nasîn. Bicihanîna parastina veberhênîner bi rêgir û dadgehan ve girêdayî ye; dorpêç, erkên dijî şûştina pereyan û sînorkirina mafên axê an milkê dikarin li ser danûstandinê bandor bikin. Berî sermaye veqetandinê saziya berpirsiyar, lîsansa niha, xerç, rêkxistina danûstandinê, pêvajoya veguhastinê û vebijarkên derketinê piştrast bike.