Tanzania Bara, Ofisi ya Waziri Mkuu, kupitia Idara ya Usimamizi wa Maafa, huratibu usimamizi wa kitaifa wa hatari za maafa. Kamati za taifa, mkoa, wilaya, jiji, manispaa, mji, kata, kijiji na Mtaa hushirikiana na wizara, idara, taasisi, mamlaka za serikali za mitaa, timu za mwitikio wa haraka na wajitolea. Zanzibar huratibiwa kupitia Tume ya Usimamizi wa Maafa Zanzibar iliyo chini ya Ofisi ya Makamu wa Pili wa Rais, pamoja na miundo ya wilaya na Shehia. Mfumo wa Zanzibar unaungwa mkono na Sheria ya Kupunguza na Kusimamia Hatari za Maafa ya 2015, Mpango wa Zanzibar wa Kujiandaa na Kukabiliana na Dharura na Mfumo wa Taarifa za Usimamizi wa Maafa Zanzibar. Neno kuu la maafa nchini Tanzania ni maafa. Kupunguza hatari za maafa maana yake ni kupunguza mfiduo na udhaifu kabla ya tukio kupitia uchambuzi wa hatari, mipango salama, taarifa kwa umma, kamati za eneo, mipango ya dharura na bajeti za sekta. Sheria ya Usimamizi wa Maafa Na. 6 ya 2022 na Kanuni zake za 2022 zinaweka mfumo wa Tanzania Bara. Maandalizi pia hujumuisha vifaa, waokoaji waliofunzwa na hatua kwa ajili ya watoto, wazee, watu wenye ulemavu na waliolazimika kuhama makazi. Mafuriko yana umuhimu mkubwa zaidi kwa ujumla. Kati ya mwaka 2015 na 2020, maafa yaliyoripotiwa yalisababisha vifo 307, watu 317,907 kuathiriwa na nyumba 50,588 kuharibiwa. Hatari ya mafuriko mijini hujikita kwenye maeneo ya chini, kingo za mito, ardhi oevu, makazi yasiyo rasmi na maeneo yenye mifereji duni; takriban kilomita za mraba 463 za ardhi ya mijini zimeelezwa kuwa kwenye hatari kubwa. Ukame una umuhimu mkubwa kaskazini na katikati, hasa Arusha, Manyara, Shinyanga, Simiyu na Dodoma, ambako maji, chakula, mifugo na mavuno vinaweza kuathirika. Hatari ya matetemeko ya ardhi ni kubwa kikanda karibu na Kagera, Mwanza, Sumbawanga, Ziwa Tanganyika, Ziwa Natron na Dodoma. Tetemeko la Kagera la mwaka 2016 lilikuwa na kipimo cha 5.9 na lilisababisha vifo, majeraha, kaya kuathiriwa na uharibifu wa nyumba na majengo ya umma ulioripotiwa. Maporomoko ya ardhi yanatishia sehemu za Same, Makete, Arusha na nyanda za juu za kusini. Dhoruba za pwani na vimbunga huathiri hasa pwani ya Tanzania, Zanzibar, Mafia, Lindi na shughuli za usafiri na bahari zilizo karibu. Kimbunga kutua moja kwa moja ni nadra, lakini mvua kubwa, mafuriko ya pwani na usumbufu baharini bado vinawezekana. Tahadhari za tsunami zinahusu Bahari ya Hindi. Matukio mengine ni pamoja na moto wa nyika, kuporomoka kwa majengo, matukio ya kemikali au kiufundi, ajali za barabara, reli na baharini, na kushindwa kwa umeme, maji, mawasiliano au miundombinu mingine muhimu. Milipuko ya magonjwa huangukia hasa mada ya afya, ingawa mwitikio wa maafa unaweza kuhitaji uratibu na mamlaka za afya. Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania hutoa tahadhari za hali ya hewa, msimu, mkoa, bahari, tsunami na hali mbaya ya hewa. Huduma zake za TMA Tahadhari ni miongoni mwa njia rasmi za tahadhari. Kituo cha Kuratibu Shughuli za Dharura cha Ofisi ya Waziri Mkuu hukusanya na kusambaza taarifa za dharura, huku e-MAAFA ikisaidia tahadhari za hatari nyingi, taarifa za matukio na ramani za hatari, rasilimali na maeneo ya uhamishaji. Taarifa rasmi zinaweza pia kutoka kwa uongozi wa mkoa, serikali za mitaa, kata, kijiji au Mtaa, redio, televisheni na mitandao ya kijamii. Tahadhari haithibitishi kwamba makazi fulani ya muda yako wazi; hakuna orodha ya umma ya kitaifa ya makazi ya muda iliyothibitishwa Tanzania. Wakati wa dharura, piga 190 kwa maafa, 112 kwa polisi, 114 kwa Zimamoto na Uokoaji, au 115 kwa ambulansi. Upatikanaji wa mtandao na huduma za eneo unaweza kutofautiana. Zimamoto na Uokoaji hushughulikia uokoaji na usalama wa moto, polisi husaidia usalama, udhibiti wa magari na vizuizi vya eneo, na Shirika la Msalaba Mwekundu Tanzania, mashirika yasiyo ya kiserikali, taasisi za kidini na mashirika ya jamii zinaweza kutoa makazi, chakula, maji, huduma ya kwanza na msaada kulingana na mahitaji yaliyotathminiwa. Fuata maelekezo rasmi, ondoka maeneo hatarishi unapoelekezwa na usirudi hadi mamlaka zinazohusika zitangaze eneo kuwa salama. Msaada kwa kawaida hutegemea tathmini za tukio, uharibifu na mahitaji badala ya malipo au haki ya makazi ya muda ya moja kwa moja kwa kila mtu nchini. Mfuko wa Taifa wa Usimamizi wa Maafa husaidia maandalizi, mwitikio wa haraka na misaada. Mfumo wa Ufadhili wa Hatari za Maafa wa 2025–2030 unaweka mgao wa bajeti wa kila mwaka uliopangwa wa TZS 2 bilioni pamoja na ufadhili wa dharura, lakini huu si uhakikisho wa malipo kwa mtu binafsi. Urejeshaji hutumia tathmini, ukarabati, ujenzi upya na hatua za Kujenga Upya kwa Usalama Zaidi; muda hutegemea tukio na miundombinu iliyoathirika. Barabara, madaraja, vyanzo vya maji, mifereji, majengo, shule, umeme, usafiri na mawasiliano vinaweza kuhusisha mamlaka tofauti za sekta na serikali za mitaa. Lengo lililopangwa la kuendesha Kituo cha Kuratibu Shughuli za Dharura mfululizo ifikapo 2027 halipaswi kuchukuliwa kuwa uwezo wa sasa uliothibitishwa kwa kujitegemea.
Majanga huko Tanzania
Usimamizi wa hatari za maafa nchini Tanzania unahusu kinga, maandalizi, tahadhari, mwitikio wa dharura, uhamishaji na urejeshaji unaohitajika hatari zinapotishia vibaya watu, mazingira au miundombinu muhimu. Mafuriko ndiyo hatari kuu, huku ukame, matetemeko ya ardhi, maporomoko ya ardhi, dhoruba za pwani, tsunami, moto, ajali na kushindwa kwa miundombinu vikiathiri maeneo au hali fulani. Tanzania Bara na Zanzibar zina mipangilio tofauti ya kisheria na kitaasisi.
Tip
Chukulia maandalizi ya mafuriko kuwa kipaumbele cha kwanza katika sehemu nyingi za Tanzania, kisha badilisha mpango wako kulingana na hatari za eneo kama ukame, matetemeko ya ardhi, maporomoko ya ardhi au hatari za pwani. Weka njia kadhaa rasmi za kupokea tahadhari, andaa mahitaji muhimu na nyaraka, na usidhani kuwa makazi ya muda au huduma ya dharura inapatikana kwa sababu tu imetajwa kwenye mpango.