Uhalifu nchini Tanzania

Jeshi la Polisi Tanzania (TPF), linaloitwa pia Jeshi la Polisi Tanzania, hushughulikia kinga ya uhalifu, taarifa, uchunguzi, kukamata na kupeleka kesi mahakamani. Muundo wake unajumuisha mikoa 35 ya polisi, 30 Tanzania Bara na 5 Zanzibar, pamoja na vitengo 12 na kamisheni 8. Kitengo cha Takwimu za Uhalifu chini ya Mkurugenzi wa Upelelezi wa Makosa ya Jinai hukusanya data za uhalifu za polisi. Tanzania Bara na Zanzibar zina mifumo na maeneo tofauti ya huduma, kwa hiyo takwimu zake hazipaswi kuchukuliwa kama picha moja inayofanana ya kila eneo. Kuanzia Januari hadi Desemba 2025, polisi walirekodi makosa ya jinai 595,549, yakiwemo makosa makubwa 46,334 na makosa madogo 549,215. Jumla ya makosa ya jinai yaliyoripotiwa ilipungua kwa 3.2% ikilinganishwa na 2024, makosa makubwa yakapungua kwa 8.4% na madogo kwa 2.7%. Jumla ya makosa ya jinai na ya barabarani kwa pamoja ilikuwa 3,771,620, ongezeko la 1.4%. Tanzania Bara ilichangia makosa ya jinai 573,335 na Zanzibar 22,214. Hizi ni hesabu za kesi zilizoripotiwa, si viwango vya hatari vilivyorekebishwa kwa idadi ya watu wala kipimo cha uhalifu wote. Kuripotiwa chini ya kiwango halisi kuna uwezekano mkubwa hasa kwa ukatili wa kijinsia. Makosa dhidi ya watu yaliyoripotiwa mwaka 2025 yalijumuisha mauaji 1,921, ubakaji 7,876, makosa yasiyo ya kawaida 1,757, kesi 88 za kutekwa kwa watoto na kesi 12 za biashara ya binadamu. Polisi walirekodi kesi 30,127 za ukatili wa kijinsia, zikiwemo 12,547 za ukatili wa kingono, 12,975 za ukatili wa kimwili na 2,188 za ukatili wa kihisia. Watoto walihusika katika kesi 13,430 na watu wazima katika 16,697. Miongoni mwa taarifa zinazohusu watoto, ubakaji ulihusika katika kesi 7,111, makosa yasiyo ya kawaida katika 1,648 na kumpa mimba mwanafunzi katika 1,105. Taarifa za makosa dhidi ya mali na uhalifu wa kila siku zilijumuisha makosa 8,053 ya kuvunja na kuingia, wizi wa pikipiki 3,872, wizi wa mifugo 3,789, ujambazi wa kutumia nguvu 604, ujambazi wa kutumia silaha 288, visa 741 vya uchomaji moto, visa 256 vya kuharibu miundombinu na visa 830 vya uhalifu wa kifedha. Taarifa rasmi za usalama pia zinaonyesha hatari zinazohusika kama uvamizi na uvunjaji wa nyumba, shambulio, shambulio la kingono, kuporwa kwa mkoba na wizi wa mifukoni, uhalifu wa magari na utekaji nyara wa muda mfupi. Uhalifu wa kutumia silaha unaweza kutokea kote Tanzania. Mfiduo wa vitendo hutegemea eneo, muda, usafiri, fedha na vitu vya thamani, mazingira ya kijamii na kama mtu yuko peke yake. Hesabu kubwa zaidi za mwaka 2025 hazithibitishi zenyewe kuwa mkoa mmoja ni hatari zaidi baada ya kuzingatia idadi ya watu, tabia ya kuripoti na eneo la huduma. Miongoni mwa mikoa ya Tanzania Bara, makosa makubwa yaliyoripotiwa yalikuwa mengi zaidi Kinondoni kwa kesi 3,407, Mara kwa 2,820, Tanga kwa 2,508, Kilimanjaro kwa 2,480 na Pwani kwa 2,208. Zanzibar, Mjini Magharibi ilirekodi makosa makubwa 947 na Kusini Unguja 518. Makosa dhidi ya watu yaliyoripotiwa yalikuwa mengi zaidi Kinondoni kwa kesi 730, Dodoma kwa 660 na Tanga kwa 632. Makosa dhidi ya mali yaliyoripotiwa yalikuwa mengi zaidi Kinondoni kwa kesi 1,688, Tanga kwa 1,233 na Morogoro kwa 1,050. Takwimu hizi ghafi zinafaa kulinganisha mzigo wa kazi, si kueleza sababu au kupanga hatari binafsi. Dar es Salaam inahitaji tahadhari maalum katikati ya jiji, Masaki na Oysterbay, Coco Beach na kando ya Toure Drive. Hatari za Zanzibar zinahusika Stone Town, karibu na hoteli na ufukweni. Uvamizi wa nyumba umeripotiwa kuwa jambo la wasiwasi Arusha na Dar es Salaam. Epuka kutembea peke yako usiku inapowezekana kuchagua njia salama zaidi, ficha fedha na vitu vya thamani, linda milango na madirisha, funga magari na usiache vitu vya thamani vinaonekana. Tumia teksi iliyopangwa na hoteli au mtoa huduma anayeaminika. Usisimame kwa watu usiowajua wala kupanda gari lao, na usiache vinywaji bila uangalizi. Kwa miadi ya kimapenzi au mikutano ya faragha, tumia mtu unayemwamini na mpango wa kushiriki eneo lako. Mhalifu mwenye silaha akikutishia, jitengenezee umbali ikiwezekana na epuka upinzani unaoweza kuongeza hatari ya papo hapo. Kwa dharura, piga polisi kwa 112 nchini Tanzania. Nambari ya kuzuia uhalifu ni 111. Kituo cha polisi husajili tukio, hutoa nambari ya Kitabu cha Ripoti (RB) na kumpa mpelelezi. Hifadhi nambari ya RB na maelezo ya mpelelezi. Kituo kikikataa kusajili taarifa au hakishughulikii suala, omba kuonana na kamanda wa kituo au wasiliana na ngazi inayofuata ya polisi. Hakuna muda wa jumla wa kushughulikia kesi uliowekwa kwa uhakika, kwa hiyo muda wa ufuatiliaji hutegemea kesi na ofisi inayohusika. Ukatili wa kijinsia (GBV) na ukatili dhidi ya watoto (VAC) vinaweza kuripotiwa kwa Dawati la Jinsia na Watoto, linalojulikana kwa jina la eneo Madawati ya Jinsia na Watoto, na pia kituo cha polisi. Ofisi ya Ustawi wa Jamii, kituo cha afya au hospitali na dawati la msaada wa kisheria vinaweza kutoa msaada wa ziada au rufaa. Kituo Jumuishi cha Huduma za Waathirika (OSC) huunganisha msaada wa polisi, matibabu, afya ya akili na kijamii na sheria pale kinapopatikana. Taarifa rasmi ya Bunge ya 2023 iliripoti OSC 22 katika hospitali 13 za mikoa na nyumba salama 11, ikiwa na lengo la kuwa na angalau OSC moja kwa mkoa; upatikanaji wa sasa unapaswa kuthibitishwa eneo husika. Mwongozo rasmi wa mradi unaeleza kuwa huduma za OSC ni za bure, lakini upatikanaji na uwezo wa eneo unaweza kutofautiana. Nambari ya Msaada kwa Mtoto 116 huunganisha watoto na njia ya dharura ya ulinzi wa mtoto na Dawati la Jinsia na Watoto. Utafiti wa Kitaifa wa Ukatili Dhidi ya Watoto na Vijana wa 2024 ulikuwa utafiti wa kaya wa watu 11,414 wenye umri wa miaka 13 hadi 24 katika mikoa yote 31, ukiwa na uchambuzi tofauti wa Tanzania Bara na Zanzibar. Miongoni mwa vijana wa miaka 13 hadi 17, ukatili wa kimwili katika miezi 12 iliyotangulia uliripotiwa na 14.6% ya wasichana na 15.7% ya wavulana. Miongoni mwa wenye umri wa miaka 13 hadi 24, ukatili wa kimwili wa maisha yote uliripotiwa na 28.9% ya wasichana na 29.0% ya wavulana. Ni 8.7% tu ya wasichana na 14.2% ya wavulana waliowahi kupata msaada baada ya kukumbwa na ukatili. Hofu, hatia na aibu zilikuwa sababu za kawaida za kutotafuta msaada, huku mazingira ya familia na jamii mara nyingi yakiathiri usalama na kuripoti. Uhalifu wa kidijitali pia ni sehemu ya usalama wa kila siku nchini Tanzania. Polisi walirekodi makosa ya mtandao 1,464 mwaka 2025, ongezeko la 14.3%. Ulaghai unaohusiana na kompyuta ulifikia kesi 408, ongezeko la 197.8%; makundi mengine yaliyoripotiwa yalijumuisha visa 210 vya kuingilia mawasiliano kinyume cha sheria, visa 112 vya kuingilia data kinyume cha sheria, visa 213 vya uonevu mtandaoni, uhalifu 30 unaohusu utambulisho na visa 3 vya ponografia ya watoto. Ulaghai wa miamala ya kifedha ulifikia kesi 3,424, ukiwa na hasara iliyoripotiwa ya TZS 4,778,550,573, watu 356 waliokamatwa na TZS 288,971,100 zilizorejeshwa. Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania (TCRA) inasema polisi hushughulikia ulaghai wa mawasiliano ya simu. Ripoti tukio kituo cha polisi, pata nambari ya RB na hifadhi maelezo ya mpelelezi. Nambari ya ulaghai pia inaweza kuripotiwa kwa kutuma neno UTAPELI kwa SMS kwenda 15040. TZ-CERT huratibu mwitikio wa matukio ya usalama wa mtandao. Fomu yake ya kuripoti, incidents@tzcert.go.tz na +255 22 2412039 zinapatikana Jumatatu hadi Ijumaa kuanzia 08:00 hadi 16:00. Hifadhi picha za skrini, nambari za simu, URL, mihuri ya muda, vitambulisho vya miamala na maelezo ya IMEI inapofaa. Badilisha nywila zilizoathirika na linda akaunti, lakini usimpe mpigaji, mtumaji ujumbe au mtu anayedai kuwa mhudumu wa msaada nywila au PIN. Kampeni za uhamasishaji za polisi, doria, ushirikiano na viongozi wa jamii na dini, upanuzi wa Madawati ya Jinsia na Watoto na uchunguzi wa kidijitali huongeza tahadhari binafsi. Uamuzi wa usalama unapaswa kuendana na mfiduo halisi badala ya kutegemea lebo ya uhalifu ya taifa. Kagua hali ya sasa ya eneo, panga usafiri kwa mtoa huduma unayemwamini, ficha vitu vya thamani na mjulishe mtu unayemwamini unakoenda. Ripoti matukio haraka kwa sababu rekodi ya polisi, nambari ya RB na kumpangiwa mpelelezi huanzisha ufuatiliaji wenye kumbukumbu.