Kuishi pamoja nchini Tanzania

Nchini Tanzania hakuna taasisi moja ya kitaifa inayohusika na masuala yote ya maisha ya kila siku ya kuishi pamoja. Majukumu yamegawanywa kati ya mamlaka za serikali za mitaa, miundo ya mitaa na vijiji, mahakama, mabaraza, polisi, taasisi za haki za binadamu, wadhibiti wa mawasiliano na mamlaka za ulinzi wa data. Tanzania Bara na Zanzibar zinapaswa kushughulikiwa kando kwa sababu sheria na taasisi zake za eneo hutofautiana. Katika maeneo ya mijini ya Tanzania Bara, mtaa ni eneo la ujirani au la barabara. Kwa kawaida wakazi hutumia Ofisi ya Mtendaji wa Mtaa, mwenyekiti wa mtaa na muundo wa kata kwa masuala ya eneo. Wakazi watu wazima humchagua mwenyekiti wa mtaa. Mikutano ya mtaa hufanyika angalau mara moja kila baada ya miezi miwili, na muhtasari wake hupelekwa kwa Kamati ya Maendeleo ya Kata. Kamati ya mtaa inaweza kuwa na hadi wakazi sita na inaweza kutoa ushauri kuhusu maendeleo ya eneo, amani, usalama na kumbukumbu za wakazi. Katika maeneo ya vijijini, Kijiji na Halmashauri ya Kijiji hutekeleza majukumu yanayolingana. Mkutano Mkuu wa Kijiji hukutana angalau kila robo mwaka, na Halmashauri ya Kijiji inaweza kutunga sheria ndogo na kuunda kamati. Kata huunganisha miundo hii ya eneo na halmashauri husika ya jiji, manispaa, mji au wilaya. Zanzibar hutumia Shehia kama kitengo cha chini kabisa cha utawala wa eneo. Sheha na miundo ya Shehia husaidia ushiriki na mipango ya eneo. Vipaumbele vya Shehia vinaweza kujumuishwa katika mipango ya wilaya kupitia michakato shirikishi ya mipango. Kwa hiyo, utaratibu halisi na sheria zinazotumika zinapaswa kuthibitishwa kwa ofisi husika ya serikali za mitaa ya Zanzibar au ofisi ya Shehia, badala ya kudhani kuwa utaratibu wa Tanzania Bara unatumika. Katiba inalinda usawa na utu na inakataza ubaguzi. Ulinzi huo unahusu, miongoni mwa misingi mingine, jinsia, ulemavu, kabila, dini, umri na hali ya kiuchumi. Watoto, vijana, wanawake, watu wenye ulemavu, wazee na wakimbizi wanaweza kuhitaji mipango tofauti ya ufikiaji au ulinzi kutegemea taasisi na mfumo wa kisheria. Tanzania Bara pia ina taratibu za kusajili jumuiya za kidini na zisizo za kidini kupitia Wizara ya Mambo ya Ndani ya Nchi. Hakuna ofisi moja ya kitaifa ya eneo inayoshughulikia kila malalamiko ya utofauti. Sheria ndogo za eneo ni za lazima ndani ya eneo lililozipitisha. Watu wanapaswa kuheshimu haki za wengine, kanuni za eneo na utulivu wa umma. Ulinzi shirikishi wa jamii ni jukumu rasmi la polisi na hauwaruhusu wakazi kuwaadhibu wengine wao wenyewe. Kutokubaliana kuhusu kelele, mipaka, huduma za pamoja au mwenendo wa eneo kunaweza kwanza kuwasilishwa kwa uongozi wa eneo au katika mchakato wa usuluhishi. Uhalifu, hatari ya papo hapo au tishio kubwa huhitaji polisi au mahakama. Migogoro ya ardhi na mipaka hufuata mfuatano maalumu. Baraza la Ardhi la Kijiji linaweza kufuatiwa na Baraza la Kata, kisha Baraza la Ardhi na Nyumba la Wilaya, na Mahakama Kuu ikiwa ngazi nyingine ya mahakama. Baraza la Kata lazima lijaribu usuluhishi. Kikundi chake cha usuluhishi lazima kiwe na angalau wajumbe watatu, wakiwemo angalau mwanamke mmoja. Ikiwa usuluhishi haujafikia makubaliano baada ya siku 30, mlalamikaji anaweza kufungua shauri bila kusubiri cheti cha usuluhishi. Mahakama za Mwanzo zinaweza kushughulikia masuala ya kiraia ya kimila na Kiislamu yaliyo ndani ya mamlaka yake. CHRAGG, Tume ya Haki za Binadamu na Utawala Bora, inaweza kupokea malalamiko kuhusu haki za binadamu na utawala bora, kuchunguza na kutumia usuluhishi au upatanishi. Malalamiko yanaweza pia kufuata mnyororo wa serikali za mitaa kutoka mtaa, kijiji, kata, halmashauri na mkoa hadi Ofisi ya Rais, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa, inayojulikana kwa kifupi kama OR-TAMISEMI. NaLIS e-Mrejesho hutoa njia ya kuwasilisha malalamiko kwa njia ya kielektroniki. Taasisi sahihi hutegemea iwapo suala linahusu utawala wa eneo, haki za binadamu, mawasiliano, data binafsi, kosa la jinai au shauri la mahakama. Maeneo ya wazi ya umma husimamiwa na mamlaka husika ya mipango. Yanapaswa kupatikana kwa wote nyakati zinazofaa. Mkutano au mkusanyiko wa umma unaweza kuendelea kufikika hata eneo linapozungushiwa uzio. Uzio unaoonekana kupitia haupaswi kuzidi sentimita 150. Ugawaji wa awali wa eneo la wazi la umma hudumu miaka mitano, na unaweza kuongezwa kwa miaka mingine mitano. Mamlaka inaweza kufuta ugawaji huo kwa utendaji usioridhisha baada ya kutoa notisi ya siku 14. Sheria ya Utulivu wa Umma inasimamia utulivu katika mikutano ya umma, na masharti ya vibali vya eneo au masharti mengine yanapaswa kuthibitishwa kwa tukio husika. Hakuna mfumo mmoja wa kitaifa wa kuishi pamoja katika nyumba za pamoja. Sheria ya Hati Miliki za Vitengo inaweza kuweka kanuni zinazotumika, zikiwemo chama cha wamiliki, majukumu kuhusu mali ya pamoja na nyaraka za kuwawakilisha wamiliki wenza. Katika utaratibu husika, huenda ikahitajika kutoa notisi ya mwakilishi ndani ya siku 14. Masharti ya ujenzi, afya ya umma na usafi wa mazingira hushughulikiwa na mamlaka za serikali za mitaa. Vyoo vya pamoja na huduma za jumuiya vinatambuliwa kama vipengele vya makazi, lakini masharti ya upangaji na kanuni za nyumba hutegemea kila hali na hayapaswi kuchukuliwa kuwa kiwango kimoja cha kitaifa cha kuishi pamoja. Kuishi pamoja katika mazingira ya kidijitali kunasimamiwa na sheria tofauti za mawasiliano na ulinzi wa data. Haki za watumiaji za TCRA zinajumuisha kupata taarifa, kutobaguliwa, faragha na usiri, usalama na kupata njia za malalamiko. Kwa kawaida mtumiaji huanza na utaratibu wa malalamiko wa mtoa huduma, kisha anaweza kuwasiliana na Kamati ya Malalamiko ya TCRA na kukata rufaa kwa Baraza la Ushindani wa Haki ndani ya siku 21 pale ambapo kanuni za rufaa zinatumika. Sheria ya Makosa ya Mtandao ya 2015 inahusu maudhui na shughuli haramu na inaweza kuwataka watoa huduma kuondoa, kusimamisha au kutoa taarifa kuhusu nyenzo husika. TCRA inawashauri watumiaji kutumia nywila imara, kulinda PIN na data binafsi au za pesa kwa simu, kukagua vyanzo na kuripoti ulaghai au habari za uongo. Sheria ya Ulinzi wa Data Binafsi, Sura ya 44, imekuwa ikitumika tangu tarehe 1 Mei 2023. Tume ya Ulinzi wa Data Binafsi, au PDPC, inaweza kuchunguza malalamiko na ukiukaji. Haki za data zinajumuisha kupata taarifa, ufikiaji, kusahihisha, kufuta, kuzuia uchakataji, kuhamisha data, kupinga, ulinzi kuhusu maamuzi ya kiotomatiki, kuwasilisha malalamiko, kuondoa ridhaa na kupata fidia pale sheria inaporuhusu. Hakuna ada moja ya kitaifa iliyowekwa kwa upatikanaji wa huduma za eneo kuhusu kuishi pamoja au usuluhishi wa kila siku. Gharama zinaweza kutegemea chombo, kibali, mahakama au baraza, msaada wa kisheria na kanuni za ada za eneo. Saa za kazi za ofisi na mipango ya ufikiaji pia hutofautiana. Wakati wa ushiriki wa kawaida unatabirika kwa kiasi: mikutano ya mtaa hufanyika angalau kila baada ya miezi miwili, Mikutano Mikuu ya Vijiji angalau kila robo mwaka, usuluhishi wa ardhi una kikomo cha siku 30, rufaa za mawasiliano zinaweza kuwa na muda wa siku 21, na ugawaji wa maeneo ya umma hutumia vipindi vya miaka mitano. Thibitisha ofisi, utaratibu, ada na muda wa sasa kabla ya kuchukua hatua.