Uanagenzi rasmi unachanganyaje mafunzo ya mahali pa kazi na ya taasisi katika mfumo wa elimu ya ufundi Tanzania?

Uanagenzi rasmi huchanganya kazi inayosimamiwa kwa mwajiri au mahali pa kazi na mafunzo yaliyopangwa katika taasisi iliyosajiliwa, kwa kawaida chini ya mkataba au hati ya makubaliano. Mwanafunzi hushiriki mafunzo ya vitendo na kitaaluma na hukamilisha tathmini ya umahiri.

Mfumo wa Uanagenzi wa Pamoja wa wiki 52 unahitaji nini Tanzania?

Mfumo wa Uanagenzi wa Pamoja, au DATS, hutumia wiki 32 za mafunzo mahali pa kazi na wiki 20 katika kituo cha VETA. Unafanya kazi kwa ushirikiano wa sekta na mkataba wa uanagenzi katika taaluma kama ukarimu, ufundi wa magari, uwekaji wa mifumo ya umeme, ufundi wa kilimo, mabomba na uwekaji wa mabomba ya viwandani.

Je, uanagenzi usio rasmi mahali pa kazi Tanzania unaweza kutoa cheti sawa na uanagenzi wa VETA?

Hapana. Kujifunza mahali pa kazi kusiko rasmi hakutoi moja kwa moja cheti au hadhi ya kisheria sawa na tuzo ya VETA. Utambuzi wa Ujuzi wa Awali unaweza kutathmini stadi zilizopo na kuleta cheti ikiwa mwombaji anatimiza vigezo vya VETA na kufaulu tathmini inayohitajika.

Tanzania Bara na Zanzibar hutofautianaje katika jukumu la mafunzo ya uanagenzi?

Tanzania Bara hutumia hasa VETA kwa mafunzo ya ufundi na NACTVET kwa uratibu, udhibiti na uhakikisho wa ubora wa taasisi za ufundi na mafunzo ya ufundi stadi. Zanzibar hutumia Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi pamoja na Mamlaka ya Mafunzo ya Ufundi, kwa hiyo udahili, hadhi ya mtoa mafunzo, mipango ya mafunzo na uthibitishaji wa vyeti hutegemea eneo.

Mwombaji anapaswa kuthibitisha nini kabla ya kulipia uanagenzi katika mfumo wa elimu ya ufundi Tanzania?

Thibitisha usajili au ithibati ya sasa ya mtoa mafunzo, ratiba ya ada iliyoandikwa, kalenda ya mafunzo, njia ya tathmini, mahitaji ya vitendo na aina ya cheti. Ada za VETA zilizochapishwa ni za kukadiria, na bweni, vifaa, kazi za nje na gharama nyingine maalum za kituo zinaweza kubadilisha jumla.

Uanagenzi nchini Tanzania

Uanagenzi nchini Tanzania huchanganya kazi za vitendo na mafunzo ya ufundi yaliyopangwa katika taasisi au mahali pa kazi. Uanagenzi rasmi hutumia makubaliano, mafunzo yanayosimamiwa na tathmini ya umahiri, huku uanagenzi usio rasmi ukitegemea hasa kujifunza kutoka kwa fundi mwenye uzoefu. Tanzania pia ina kozi za VETA, programu za NACTVET, utambuzi wa ujuzi wa awali na mafunzo ya VTA Zanzibar, lakini mifumo hii ina vyeti, masharti na taasisi zinazosimamia tofauti.

Tip

Chagua mpango wa kujifunza kulingana na matokeo unayohitaji: uanagenzi rasmi au DATS ikiwa mazoezi ya mahali pa kazi yaliyopangwa na tathmini iliyoandikwa ni muhimu; kozi ya VETA ikiwa unahitaji mafunzo ya biashara ya hatua kwa hatua au mafupi; na RPL ikiwa tayari una uzoefu mkubwa wa vitendo. Chukulia Tanzania Bara na Zanzibar kama mifumo tofauti na thibitisha mtoa mafunzo, gharama yote, mkataba, tathmini na cheti kabla ya kujifunga kwa muda au fedha. Uanagenzi usio rasmi unaweza kujenga stadi za vitendo na mawasiliano ya biashara, lakini hautoi moja kwa moja cheti chenye hadhi sawa na cha VETA.

naZawadi&Musa

Elimu na mafunzo ya ufundi (VET) nchini Tanzania hujumuisha njia rasmi, zisizo rasmi na za mafunzo ya maisha ya kupata stadi za kazi. Uanagenzi rasmi kwa kawaida huchanganya mwajiri au mahali pa kazi na taasisi ya mafunzo iliyosajiliwa chini ya mkataba au hati ya makubaliano. Mwajiri huajiri kulingana na mwongozo wa VETA, mwanafunzi hujiandikisha katika kituo cha VETA, na ushiriki wa vitendo na kitaaluma hufuata wajibu wa taasisi na mkataba. Tathmini hupima umahiri wa vitendo na utendaji wa mfululizo au wa mwisho; kukamilisha kwa mafanikio kunaweza kuleta cheti cha VETA au sifa nyingine inayotambuliwa ndani ya mfumo husika. Mfumo wa Uanagenzi wa Pamoja (DATS) hudumu wiki 52: wiki 32 hufanyika mahali pa kazi na wiki 20 katika kituo cha VETA. Ushirikiano wa sekta na mkataba wa uanagenzi huunga mkono mpango huu. Taaluma za DATS zinajumuisha ukarimu, ufundi wa magari, uwekaji wa mifumo ya umeme, ufundi wa kilimo, mabomba na uwekaji wa mabomba ya viwandani. Kozi nyingine ndefu za VETA kwa kawaida hupanda kutoka Kiwango cha 1 hadi Kiwango cha 3, huchanganya mazoezi ya karakana na nadharia na tathmini ya umahiri, na kwa kawaida hudumu takriban mwaka mmoja hadi mitatu kutegemea taaluma na kituo. VETA pia huorodhesha kozi fupi na mafunzo ya moduli au yaliyoundwa mahususi, ambayo mara nyingi huchukua takriban wiki mbili hadi miezi sita. Mamlaka ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi (VETA) huratibu, hudhibiti, hugharamia na kutoa mafunzo ya ufundi Tanzania Bara. Orodha yake ya vituo vilivyosajiliwa huonyesha watoa mafunzo na programu zinazopatikana. Masharti ya kujiunga na kozi ndefu za VETA hutofautiana kulingana na taaluma na kituo; kalenda za mwaka zilizochapishwa kwa kawaida zimekuwa na mwito karibu Agosti, mitihani ya uwezo karibu Oktoba, uteuzi karibu Novemba au Desemba na mwanzo karibu Januari. Mwanafunzi aliyechaguliwa kwa kawaida huanza Kiwango cha 1 na hupanda kutokana na utendaji badala ya kupangiwa moja kwa moja kiwango cha juu. Baraza la Taifa la Elimu ya Ufundi na Mafunzo ya Ufundi Stadi (NACTVET) hudhibiti na kuhakikisha ubora wa taasisi za ufundi na mafunzo ya ufundi stadi. Programu za NACTVET kwa ujumla zinahitaji ufaulu wa angalau masomo manne yasiyo ya dini katika CSEE, ingawa kila programu inaweza kuongeza masharti ya somo au alama. Tuzo zinaweza kujumuisha Cheti cha Msingi cha Ufundi katika Kiwango cha NTA 4, Cheti cha Ufundi katika Kiwango cha NTA 5 na Stashahada ya Kawaida katika Kiwango cha NTA 6. NVA Kiwango cha 3 kinaweza kutoa ufikiaji wa programu fulani za NTA pale ambapo ufaulu unaohitajika wa CSEE na masharti ya programu yametimizwa. Taasisi za NACTVET hushughulikia maombi na kuwasilisha waombaji waliochaguliwa kwa uthibitishaji, na NACTVET inaweza kuthibitisha tuzo, vyeti na nakala za matokeo kupitia Namba ya Uthibitishaji wa Tuzo (AVN). Uanagenzi usio rasmi hufanyika hasa mahali pa kazi. Mwanafunzi hutazama na kuiga fundi mkuu mwenye uzoefu, na kupata stadi za vitendo na mtandao wa biashara. Uzoefu huu hauwi moja kwa moja na hadhi sawa ya kisheria au cheti sawa na tuzo ya VETA. Utambuzi wa Ujuzi wa Awali (RPL) unaweza kutathmini stadi zilizopatikana kupitia uzoefu usio rasmi, usio wa kawaida, wa kazi au maisha. Vigezo vya RPL vilivyoorodheshwa na VETA vinajumuisha uraia wa Tanzania, umri wa miaka 18 hadi 45, uzoefu wa angalau miaka mitano na taaluma iliyoko kwenye orodha ya sasa ya VETA; mchakato unaweza kujumuisha ombi, uchujaji, usaili, tathmini na mafunzo ya kujazia pengo ya hadi wiki 14. Zanzibar ina mfumo tofauti. Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi na Mamlaka ya Mafunzo ya Ufundi (VTA) husimamia utoaji wa mafunzo ya ufundi, husajili na kutathmini vituo, wakufunzi na wanafunzi, hutengeneza mitaala, huunga mkono ufadhili na kuthibitisha vyeti. Kwa hiyo chaguo la mafunzo na taratibu za vyeti hutegemea kama uanagenzi uko Tanzania Bara au Zanzibar. Taasisi za VETA na VTA, taasisi zilizosajiliwa na NACTVET, waajiri na mahali pa kazi zinaweza kuwa na kalenda, ada na masharti tofauti ya kujiunga. Taarifa zilizochapishwa kuhusu kozi ndefu zinazomilikiwa na VETA zimeorodhesha ada elekezi za TSh 60,000 kwa mafunzo ya kutwa na TSh 120,000 kwa bweni, lakini ada za sasa hutegemea kituo. Bweni, vifaa, safari au mahitaji ya vitendo na gharama nyingine za mtoa mafunzo zinaweza kuongeza jumla ya gharama. Mfuko wa VETA hupokea ufadhili wa umma na vyanzo vingine, ikiwemo theluthi moja ya Tozo ya Maendeleo ya Ujuzi ya 4.0%, lakini ufadhili binafsi si haki ya wote. Kabla ya kulipa au kusaini makubaliano ya uanagenzi, kagua usajili, ithibati au hadhi ya sasa ya mtoa mafunzo, ada zilizoandikwa, kalenda, utaratibu wa tathmini na aina ya cheti.